Mỹ để tình trạng khẩn cấp quốc gia về Hong Kong hết hạn — Nhưng trừng phạt thương mại cốt lõi vẫn còn nguyên

Sắc lệnh Hành pháp 13936, được ký vào ngày 14 tháng 7 năm 2020, tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia để đáp trả việc Trung Quốc áp đặt luật an ninh quốc gia lên Hong Kong. Sắc lệnh này đã hủy bỏ vị thế thương mại ưu đãi của Hong Kong và cho phép trừng phạt các quan chức Trung Quốc và Hong Kong bị coi là chịu trách nhiệm cho việc suy giảm quyền tự chủ của thành phố . Tình trạng khẩn cấp quốc gia này đã được gia hạn hàng năm — bốn lần bởi Tổng thống Biden và một lần bởi Tổng thống Trump — trước khi được cho phép hết hiệu lực vào tháng 7 năm 2026 .

OFAC đã thông báo về việc hết hạn và đồng thời cập nhật danh sách trừng phạt liên quan đến Hong Kong của mình, loại bỏ các chỉ định chỉ dựa trên E.O. 13936 trong khi khẳng định các lệnh trừng phạt theo luật định riêng biệt vẫn có hiệu lực đầy đủ .

Những lệnh trừng phạt nào đã được dỡ bỏ

Việc hết hạn đã dỡ bỏ trừng phạt đối với chín cá nhân — bao gồm các quan chức Hong Kong và Trung Quốc đại lục . Trong số những người bị loại khỏi danh sách có Bộ trưởng Tư pháp Hong Kong Paul Lam Ting-kwok, Cục trưởng Cục An ninh Quốc gia Hong Kong Sonny Au, và hai cựu Cảnh sát trưởng Hong Kong là Raymond Siu và Stephen Lo . OFAC cũng đã loại bỏ một số thực thể khỏi Danh sách Công dân Bị Chỉ định Đặc biệt (SDN List) đã bị chỉ định chỉ dựa trên E.O. 13936 .

Những lệnh trừng phạt nào vẫn còn hiệu lực

Việc hết hạn không đảo ngược việc E.O. 13936 hủy bỏ vị thế thương mại đặc biệt của Hong Kong. Bộ Tài chính đã tuyên bố rõ ràng rằng việc hết hạn "không bãi bỏ hoặc ảnh hưởng đến Đạo luật Nhân quyền và Dân chủ Hong Kong năm 2019 (HKHRDA)" hoặc Đạo luật Tự chủ Hong Kong (HKAA) năm 2020 . Điều này có nghĩa là Hong Kong tiếp tục bị đối xử ngang bằng với Trung Quốc đại lục cho các mục đích hải quan của Mỹ, mất đi ưu đãi thuế quan đặc biệt .

Ngoài ra, 39 cá nhân khác — bao gồm lãnh đạo Hong Kong Lý Gia Siêu và cựu lãnh đạo Carrie Lam — vẫn nằm trong diện trừng phạt của Mỹ thông qua các cơ quan pháp lý riêng biệt . Báo cáo của Ground News lưu ý rằng việc hết hạn đã loại bỏ 48 cá nhân khỏi một danh sách trừng phạt, nhưng 39 trong số đó ngay lập tức bị chỉ định lại theo Đạo luật Tự chủ Hong Kong .

Tất cả các hạn chế liên quan đến Hong Kong khác được áp đặt theo luật định, thay vì sắc lệnh hành pháp, vẫn tiếp tục không thay đổi .

Phản ứng của chính quyền Mỹ

Chính quyền Biden coi việc không gia hạn là một sự hết hạn thông thường của một tuyên bố tình trạng khẩn cấp có thời hạn, không phải là sự đảo ngược chính sách. Các quan chức nhấn mạnh rằng vị thế thương mại đặc biệt của Hong Kong vẫn bị đình chỉ và các lệnh trừng phạt cốt lõi theo HKHRDA và các luật khác không bị ảnh hưởng . Quyết định này được đưa ra sau các cuộc đàm phán thương mại Mỹ-Trung gần đây tại Madrid, cho thấy nó là một phần của sự điều chỉnh ngoại giao rộng lớn hơn .

Phản ứng của Trung Quốc

Bộ Thương mại Trung Quốc (MOFCOM) là cơ quan đầu tiên công bố tin tức, gọi đây là "bước quan trọng trong việc thực hiện sự đồng thuận đạt được tại các cuộc đàm phán kinh tế và thương mại Trung-Mỹ ở Madrid" . Bắc Kinh hoan nghênh động thái này như một sự phát triển "tích cực" trong quan hệ song phương . Tuy nhiên, các quan chức Trung Quốc cũng lưu ý rằng phạm vi thay đổi hạn chế có nghĩa là vị thế thương mại cốt lõi của Hong Kong với Mỹ vẫn bị suy giảm.

Tại sao tác động thực tế lại hạn chế

Tác động thực tế là hẹp. Việc hủy bỏ ưu đãi thuế quan đặc biệt của Hong Kong đã không bị đảo ngược, nghĩa là Hong Kong tiếp tục bị đối xử ngang bằng với Trung Quốc đại lục cho các mục đích hải quan của Mỹ . Việc dỡ bỏ trừng phạt đối với chín quan chức phần lớn mang tính tượng trưng — phần lớn các cá nhân bị trừng phạt (39 người) và tất cả các hạn chế thương mại chính vẫn còn hiệu lực .

Các nhà quan sát chính trị và chuyên gia pháp lý mô tả động thái này là một "cành ô liu" nhằm cải thiện bầu không khí ngoại giao hơn là tạo ra một thay đổi thực chất đối với vị thế thương mại của Hong Kong . Một nhà quan sát được South China Morning Post trích dẫn gọi đây là một "cử chỉ thân thiện" có "ý nghĩa" nhưng nói thêm rằng có rất ít thay đổi đối với hàng chục người khác có lệnh trừng phạt đã hết hạn nhưng sau đó bị đưa vào một danh sách khác .

Điều này có nghĩa gì trong tương lai

Đối với các doanh nghiệp và nhà đầu tư đang theo dõi quan hệ thương mại Mỹ-Hong Kong, điểm mấu chốt là trong khi tình trạng khẩn cấp quốc gia đã không còn, các lệnh trừng phạt quan trọng nhất — việc mất ưu đãi thuế quan và trừng phạt đối với 39 cá nhân — vẫn được giữ nguyên. Việc hết hạn chủ yếu ảnh hưởng đến một nhóm hẹp các lệnh trừng phạt gắn với một sắc lệnh hành pháp duy nhất, chứ không phải toàn bộ khuôn khổ lập pháp vẫn đang hạn chế vị thế thương mại của Hong Kong với Hoa Kỳ.

Các nhà phân tích theo dõi quan hệ Mỹ-Trung sẽ chú ý xem liệu động thái hạn chế này có báo hiệu khả năng tan băng hơn nữa trong quan hệ song phương hay không, hay nó đại diện cho giới hạn của những gì chính quyền Biden sẵn sàng nhượng bộ Bắc Kinh trong chính sách Hong Kong.