EU công bố Kế hoạch điện khí hóa 2026: Mục tiêu 46%, tiết kiệm 260 tỷ euro và cải tổ thị trường carbon

Mục tiêu điện khí hóa 46% — mục tiêu chỉ thị nhưng đầy tham vọng

Hiện tại, điện năng chỉ chiếm 23% tổng tiêu thụ năng lượng cuối cùng của EU, một tỷ lệ đã bị đình trệ trong thập kỷ qua . Ủy ban đề xuất mục tiêu chỉ thị 46% vào năm 2040, tức là tăng gấp đôi tỷ lệ hiện tại . Một mốc tham chiếu trung gian là 32% vào năm 2030 đã được thiết lập trong Kế hoạch công nghiệp sạch .

Mục tiêu này rõ ràng chỉ mang tính "chỉ thị" chứ không phải là ràng buộc pháp lý ở giai đoạn này. Ủy ban sẽ tiến hành đánh giá tác động vào quý 4 năm 2026 để xem xét việc đưa mục tiêu 46% vào luật ràng buộc như một phần của Gói Liên minh Năng lượng sau năm 2030 . Một dự thảo trước đó đã đề xuất một mục tiêu ràng buộc pháp lý, nhưng kế hoạch cuối cùng đã rút lại .

Theo Ủy ban, việc đạt được mục tiêu này sẽ giảm nhập khẩu khí đốt hơn 70% và nhập khẩu dầu thô hơn 40% vào năm 2040, giúp EU tiết kiệm tới 260 tỷ euro mỗi năm cho hóa đơn nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch . Kế hoạch này không chỉ coi điện khí hóa là một biện pháp khí hậu mà còn là một yêu cầu cấp thiết về cạnh tranh kinh tế và an ninh năng lượng, đặc biệt là trước cuộc khủng hoảng Trung Đông năm 2026 và thị trường nhiên liệu hóa thạch biến động .

Thu hẹp khoảng cách giá điện-nhiên liệu hóa thạch

Một thách thức trọng tâm là giá điện ở EU đắt hơn khí đốt khoảng 2,5 lần đối với các hộ gia đình . Kế hoạch đưa ra một số biện pháp để thu hẹp khoảng cách này:

• Giảm phí mạng lưới: Hóa đơn tiền điện sẽ được thiết kế lại để chuyển phí mạng lưới ra khỏi chi phí trên mỗi kWh của người tiêu dùng và thay vào đó khuyến khích sử dụng lưới điện linh hoạt .
• Cắt giảm thuế và giảm VAT: Các quốc gia thành viên được khuyến khích hạ thuế tiêu thụ đặc biệt và VAT đối với điện xuống mức tối thiểu của EU theo Chỉ thị thuế năng lượng và Chỉ thị VAT. Cụ thể, giảm VAT được khuyến khích cho pin gia đình, xe điện và máy bơm nhiệt .
• Chuẩn giá điện so với khí đốt: Kế hoạch đặt mục tiêu giá điện phải thấp hơn 2,5 lần giá khí đốt đối với hộ gia đình và dưới 2 lần đối với công nghiệp vào năm 2030 .
• Triển khai đồng hồ thông minh: Một mục tiêu ràng buộc yêu cầu ít nhất 50% khách hàng cuối cùng phải có đồng hồ thông minh vào năm 2030, và tăng lên ít nhất 75% vào năm 2033 (không phải 65% như một số dự thảo ban đầu — văn bản lập pháp chính thức COM(2026) 600 xác nhận 75%) .
• Cơ chế thị trường nhiệt sạch: Được thiết kế để đẩy nhanh việc triển khai máy bơm nhiệt điện và loại bỏ dần hệ thống sưởi bằng nhiên liệu hóa thạch. Kế hoạch đặt mục tiêu tăng lên 4 triệu máy bơm nhiệt mỗi năm vào năm 2030, từ mức 2,4 triệu vào năm 2025 .

Cải cách ETS: Giảm phát thải chậm hơn, kéo dài hạn ngạch miễn phí

Việc sửa đổi ETS (COM(2026) 600) được công bố cùng ngày và đại diện cho một thiết kế lại quan trọng của thị trường carbon châu Âu :

• Hệ số giảm phát thải tuyến tính (LRF): Tốc độ hàng năm mà giới hạn phát thải giảm xuống được điều chỉnh chậm hơn đáng kể. LRF vẫn ở mức 4,3% (2027–2028) và 4,4% (2029–2030), sau đó giảm xuống 3,7% từ năm 2031–2035 và 1,7% từ năm 2036–2040 . Lộ trình trước đó đã là 4,4% sau năm 2030. Các nhóm môi trường cho rằng điều này cho phép phát thải thêm hàng trăm triệu tấn CO₂ .
• Hạn ngạch miễn phí: Được gia hạn cho các lĩnh vực chịu tác động của CBAM (Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon), với việc phân bổ miễn phí tiếp tục cho đến năm 2038, muộn hơn so với kế hoạch trước đây . Từ năm 2031, việc phân bổ miễn phí sẽ có điều kiện dựa trên các kế hoạch và đầu tư khử cacbon .
• Loại bỏ dần CBAM: Bị đẩy lùi đến năm 2038, nghĩa là các lĩnh vực CBAM sẽ chỉ ngừng nhận hạn ngạch miễn phí tại thời điểm đó .
• Ngân hàng khử cacbon công nghiệp (IDB): Một công cụ mới để cung cấp 100 tỷ euro tài trợ cho các dự án khử cacbon công nghiệp, trả lại một phần lớn hơn doanh thu từ ETS cho các lĩnh vực được bảo hiểm . Một "Công cụ tăng cường đầu tư" ETS sẽ phân bổ 400 triệu EUA từ năm 2027 .
• Cải cách ETS cũng giới thiệu quyền tiếp cận có kiểm soát đối với tín chỉ loại bỏ carbon và tín chỉ quốc tế (lên tới 2% mức cắt giảm cần thiết từ năm 2036), và điều chỉnh giới hạn phát thải phù hợp với mục tiêu giảm 90% lượng phát thải ròng của EU vào năm 2040 .

Các bước tiếp theo và chỉ trích

Kế hoạch hành động điện khí hóa (một Thông báo của Ủy ban) và các đề xuất lập pháp về ETS hiện sẽ được chuyển tới Nghị viện châu Âu và Hội đồng châu Âu để đàm phán và thông qua . Ủy ban sẽ thực hiện đánh giá tác động vào quý 4 năm 2026 về việc biến mục tiêu 46% thành ràng buộc .

Một số nhóm môi trường đã chỉ trích gói giải pháp này. Văn phòng Môi trường châu Âu (EEB) cho rằng Ủy ban "đã nhượng bộ những kẻ tụt hậu trong công nghiệp", chỉ ra LRF yếu hơn và việc gia hạn hạn ngạch miễn phí là những mối quan ngại chính . 350.org hoan nghênh tham vọng nhưng cảnh báo rằng kế hoạch "còn thiếu sót nếu không có tham vọng, ngoại giao và tài chính lớn hơn" . Reuters đưa tin rằng các nhà phê bình cho rằng giá điện cao có thể làm phức tạp các mục tiêu . Quỹ Heinrich Böll lưu ý rằng mục tiêu này 'trung lập về công nghệ' và có thể thúc đẩy việc tiếp tục sử dụng nhiên liệu hóa thạch và năng lượng hạt nhân .

Chỉnh sửa thực tế quan trọng

Mục tiêu đồng hồ thông minh là 75% vào năm 2033, không phải 65% như được báo cáo trong một số tài liệu dự thảo ban đầu. Đề xuất lập pháp chính thức COM(2026) 600 đặt mục tiêu ràng buộc là 75% .