Căng thẳng thương mại Mỹ – EU: Từ thỏa thuận Turnberry đến cuộc chiến phi thuế quan và thách thức Trung Quốc

2. Áp lực của Mỹ về rào cản phi thuế quan

Một yêu sách trung tâm của Mỹ trong khuôn khổ thỏa thuận là yêu cầu EU giải quyết các rào cản phi thuế quan mà các nhà xuất khẩu Mỹ - đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ - đang phải đối mặt .

• Tờ trình của Nhà Trắng cho biết EU sẽ "nỗ lực giải quyết một loạt quan ngại của Mỹ liên quan đến các yêu cầu khác nhau của EU gây khó khăn cho các nhà xuất khẩu Mỹ, bao gồm thông qua các nỗ lực nhằm loại bỏ các thủ tục hành chính rườm rà mà các nhà xuất khẩu Mỹ gặp phải" .
• Khuôn khổ cam kết cả hai bên "cùng hợp tác để giảm hoặc loại bỏ các rào cản phi thuế quan", điều mà các nhà hoạt động cảnh báo có thể làm suy yếu các tiêu chuẩn về môi trường, an toàn thực phẩm, sức khỏe cộng đồng và xã hội của EU .
• Cụ thể, EU cam kết đảm bảo rằng Chỉ thị Thẩm định Bền vững Doanh nghiệp (CSDDD) và Chỉ thị Báo cáo Bền vững Doanh nghiệp (CSRD) "không tạo ra gánh nặng không cần thiết" cho các công ty Mỹ — về cơ bản là đóng băng hoặc hạn chế việc áp dụng các luật bền vững này đối với doanh nghiệp Mỹ .

Lưu ý quan trọng: Mặc dù khuôn khổ chứa đựng ngôn ngữ tích cực về việc giảm rào cản phi thuế quan, nhưng không có nguồn tin công khai nào cho thấy Mỹ đưa ra tối hậu thư yêu cầu EU "hủy bỏ công khai" các quy tắc an toàn ô tô hoặc thực phẩm một cách cụ thể. Các cam kết được đóng khung dưới dạng nghĩa vụ "nỗ lực giải quyết" chung chung, chứ không phải là việc đảo ngược từng ngành cụ thể .

3. Yêu cầu đối lập của EU về miễn trừ thuế cho hàng xuất khẩu trị giá ~150 tỷ euro

Tính đến tháng 7/2026, EU đang tích cực thúc ép xin được miễn trừ khỏi mức thuế 15% của Mỹ cho khoảng 150 tỷ euro hàng hóa xuất khẩu của EU .

• Ủy ban châu Âu đã đưa cho Mỹ danh sách các sản phẩm muốn được miễn trừ, bao gồm phô mai Roquefort, dầu ô liu, rượu vang và các mặt hàng nông sản đặc trưng khác .
• Lập trường đàm phán của EU cũng bao gồm thiết bị công nghiệp — nói chung, EU tìm cách giảm phạm vi hàng hóa phải chịu mức trần 15% .
• Ở các vòng trước đó (tháng 7/2025), EU đã chuẩn bị thuế đối ứng đối với hàng hóa Mỹ trị giá 93 tỷ euro nếu không đạt được thỏa thuận — bao gồm các sản phẩm như rượu whisky, xe máy và máy móc . Con số 150 tỷ euro phản ánh yêu cầu hiện tại của EU về miễn trừ, chứ không phải danh sách trả đũa trước đó .

4. Lịch sử phê chuẩn đầy sóng gió: Đe dọa Greenland và hạn chót ngày 4 tháng 7

Thỏa thuận Turnberry đã trải qua một lộ trình phê chuẩn đầy khủng hoảng.

• Đóng băng vì Greenland (tháng 1-3/2026): Sau khi Trump liên tục đe dọa áp thuế lên các đồng minh châu Âu để gây sức ép về nỗ lực mua lại Greenland, Nghị viện châu Âu đã đình chỉ công việc liên quan đến đạo luật Turnberry vào tháng 1/2026 . Ủy ban Thương mại Quốc tế của Nghị viện tuyên bố đạo luật này sẽ bị hoãn "cho đến khi các mối đe dọa về Greenland chấm dứt" .
• Tối hậu thư ngày 4/7 (tháng 5/2026): Trump đặt ra hạn chót ngày 4/7/2026 (kỷ niệm 250 năm ngày độc lập của Mỹ) để EU phê chuẩn và thực hiện các cam kết trong thỏa thuận, đe dọa áp thuế "cao hơn nhiều" nếu không đáp ứng được hạn chót .
• Nghị viện thông qua (tháng 6/2026): Ủy ban INTA của Nghị viện châu Âu đã thông qua đạo luật vào ngày 2/6/2026 (31-6-3), và toàn thể Nghị viện đã thông qua vào ngày 16/6/2026 — chỉ ngay trước hạn chót ngày 4 tháng 7 .
• Tính pháp lý mong manh: Các học giả luật tại Oxford đã lưu ý kiến trúc pháp lý bất thường của thỏa thuận này — một thỏa thuận chính trị không ràng buộc về mặt pháp lý thay vì một hiệp ước thương mại chính thức — điều này có thể tạo ra rủi ro về thực thi và chắc chắn pháp lý .

5. Bối cảnh rộng hơn: Căng thẳng thương mại EU-Trung Quốc

Trong khi tranh chấp Mỹ-EU thống trị các tiêu đề, EU đồng thời phải đối mặt với những căng thẳng cơ cấu sâu sắc với Trung Quốc.

• Thâm hụt thương mại: Thâm hụt thương mại hàng hóa của EU với Trung Quốc đã lên tới 359,9 tỷ euro vào năm 2025 (tăng 2,7% so với cùng kỳ năm trước), tuy nhiên vẫn thấp hơn mức kỷ lục 397,3 tỷ euro vào năm 2022 . Các quan chức EU mô tả đây là "sự đồng thuận ngày càng tăng" trong số 27 quốc gia thành viên rằng sự mất cân bằng này là không bền vững .
• Điều tra chống bán phá giá: EU duy trì một bộ công cụ phòng vệ thương mại tích cực. Vào tháng 5/2025, EU đã áp thuế chống bán phá giá đối với thiếc tấm nhập khẩu từ Trung Quốc (thị trường trị giá 2,7 tỷ euro hàng năm) . Pháp, Ý và Tây Ban Nha đã thúc giục EU "tăng cường và đẩy nhanh các biện pháp phòng vệ thương mại" chống lại hàng nhập khẩu giá rẻ từ Trung Quốc .
• Chính sách công nghiệp "Made in Europe": Các nhà lãnh đạo EU đang thảo luận về các chiến lược cứng rắn hơn để giảm phụ thuộc vào Trung Quốc đối với đất hiếm và nguyên liệu thô quan trọng, đồng thời tăng cường khả năng cạnh tranh công nghiệp trong nước thông qua các cơ chế an ninh kinh tế mới . Bản thân thỏa thuận Turnberry cũng bao gồm các cam kết của EU về việc mua nhiều năng lượng hơn từ Mỹ — một nỗ lực song song để đa dạng hóa khỏi chuỗi cung ứng của Trung Quốc .

Tóm lại: Tranh chấp xuyên Đại Tây Dương đã tạo ra một khuôn khổ mong manh, ràng buộc về mặt chính trị vào tháng 7/2025, áp trần thuế quan của Mỹ ở mức 15% để đổi lấy việc EU xóa bỏ thuế quan công nghiệp và giải quyết các rào cản phi thuế quan. Thỏa thuận đã bị đình trệ trong nhiều tháng vì cuộc khủng hoảng Greenland, sau đó được giải cứu nhờ sự phê chuẩn vội vã của Nghị viện vào tháng 6/2026 để kịp hạn chót ngày 4 tháng 7, và vẫn còn gây nhiều tranh cãi về mặt pháp lý và chính trị. Trong khi đó, thâm hụt thương mại thậm chí còn lớn hơn của EU với Trung Quốc (360 tỷ euro) đang thúc đẩy các lời kêu gọi song song về phòng vệ thương mại cứng rắn hơn và các chính sách chủ quyền công nghiệp mạnh mẽ hơn.