WAICO ra đời: Bước ngoặt trong cuộc đua quản trị AI toàn cầu

Ba Mục Tiêu Hoạt Động Chính

Sáu nguyên tắc chỉ đạo của WAICO (AI vì lợi ích chung, tôn trọng chủ quyền, định hướng phát triển, an toàn và kiểm soát được, công bằng và toàn diện, hợp tác cởi mở) được chuyển thể thành ba mục tiêu hoạt động chính :

1. Tăng cường hợp tác đổi mới để khai thác lợi ích từ AI, bao gồm chia sẻ cơ hội từ quá trình hiện đại hóa của Trung Quốc với các nước khác .
2. Thúc đẩy phát triển toàn diện để thu hẹp khoảng cách AI toàn cầu, giải quyết khoảng cách giữa các nước phát triển và đang phát triển về sức mạnh tính toán, dữ liệu và nhân tài .
3. Tăng cường quản trị và quản lý rủi ro AI toàn cầu, hướng tới một khuôn khổ thống nhất về đạo đức AI, tiêu chuẩn an toàn và chuẩn mực kỹ thuật .

WAICO Khác Biệt Với Tiến trình AI Hiroshima của G7 Như Thế Nào

Tiến trình AI Hiroshima (khởi động vào tháng 5/2023 bởi G7) là một sáng kiến thành viên hạn chế, tập trung vào phân tích rủi ro, các nguyên tắc chỉ đạo và quy tắc ứng xử đối với AI tiên tiến/tạo sinh, với sự tham gia chỉ giới hạn cho các thành viên G7 và các đối tác được mời . WAICO khác biệt ở ba điểm cấu trúc :

• Thành viên mở – WAICO mở cửa cho bất kỳ quốc gia có chủ quyền nào, cung cấp một nền tảng phổ quát thay vì một câu lạc bộ độc quyền .
• Định hướng phát triển là trên hết – WAICO ưu tiên thu hẹp "khoảng cách thông minh" và chia sẻ lợi ích AI với các nước đang phát triển, thay vì chỉ tập trung vào kiểm soát rủi ro .
• Tiếp cận công nghệ không phân biệt đối xử – Trung Quốc coi WAICO là sự bác bỏ "các khối công nghệ" và các hạn chế xuất khẩu, thể hiện quan điểm chống lại các khuôn khổ phương Tây mà họ cho là mang tính loại trừ .

Bối Cảnh Địa Chính Trị: Kiểm Soát Xuất Khẩu của Mỹ và Chỉ Trích từ Phương Tây

Sự ra đời của WAICO gắn liền với cuộc cạnh tranh công nghệ Mỹ-Trung ngày càng gay gắt. Mỹ đã áp đặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu ngày càng chặt chẽ đối với chip AI tiên tiến và thiết bị bán dẫn nhằm làm chậm sự tiến bộ của Trung Quốc trong lĩnh vực AI, bao gồm các quy định dưới thời chính quyền Biden và Trump . Đầu năm 2026, Ủy ban Đối ngoại Hạ viện Mỹ đã thúc đẩy các dự luật lưỡng đảng mới nhằm thắt chặt hơn nữa các hạn chế đối với dòng chảy công nghệ AI vào Trung Quốc . Những biện pháp này đã vấp phải sự chỉ trích từ nhiều phía:

• Trung Quốc đã cáo buộc Mỹ "lạm dụng các quy định kiểm soát xuất khẩu" và kêu gọi Washington sửa chữa "những sai trái" cũng như chấm dứt các hành vi "phân biệt đối xử" .
• Các nhà phân tích phương Tây đã đặt câu hỏi về hiệu quả của các biện pháp kiểm soát này. Một phân tích của Viện Brookings kết luận rằng Mỹ đã "mất thị trường chip AI tại Trung Quốc", khi các giải pháp thay thế trong nước của Bắc Kinh đã làm giảm nhu cầu đối với chip Mỹ bị trừng phạt . Một nghiên cứu học thuật trên tạp chí Cogent Social Sciences cho rằng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ đã "vô tình thúc đẩy nỗ lực đổi mới nội địa của Trung Quốc", bộc lộ một khiếm khuyết cấu trúc trong chiến lược thắt cổ chai .
• Chatham House cảnh báo rằng chỉ riêng việc kiểm soát xuất khẩu chip "sẽ không ngăn được Trung Quốc phát triển AI tiên tiến hơn nữa" .
• Các tranh luận công khai trong ngành đã nổ ra, với các CEO công nghệ nổi tiếng tranh luận liệu việc hạn chế tiếp cận chip có bảo vệ vị thế dẫn đầu của Mỹ hay vô tình củng cố năng lực nội địa của Bắc Kinh .

WAICO hoạt động như một hiện thân thể chế cho câu chuyện đối lập của Trung Quốc: rằng quản trị AI toàn cầu nên mang tính toàn diện, tập trung vào phát triển và không bị ràng buộc bởi các hạn chế công nghệ do bất kỳ cường quốc đơn lẻ nào áp đặt. Sự ra đời của nó mang đến cho Bắc Kinh một nền tảng ngoại giao để đưa ra một mô hình quản trị thay thế cho các quốc gia cảm thấy bị loại khỏi các khuôn khổ do phương Tây dẫn dắt.