Thuế tối thiểu toàn cầu (Pillar Two) năm 2024: Thu về 79–109 tỷ EUR, thấp hơn dự báo, không gây mất việc làm

Thuế tối thiểu toàn cầu (Pillar Two) của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) đã tạo ra khoảng 79–109 tỷ EUR (tương đương 86–124 tỷ USD) doanh thu thuế doanh nghiệp bổ sung trong năm đầu tiên áp dụng (2024) . Con số này thấp hơn dự báo dài hạn của OECD là 155–192 tỷ USD mỗi năm , nhưng cải cách đã đạt mục tiêu chính là tăng thu ngân sách mà không gây thiệt hại đáng kể cho việc làm hay đầu tư .

Doanh thu thực tế so với dự báo của OECD

Các quốc gia áp dụng mức thuế tối thiểu 15% đối với các tập đoàn đa quốc gia lớn đã thu thêm ước tính 79 đến 109 tỷ EUR doanh thu thuế doanh nghiệp trong năm 2024 . Con số này thấp hơn dự báo trước đó của OECD rằng việc thực hiện đầy đủ sẽ mang lại doanh thu toàn cầu hàng năm từ 155–192 tỷ USD (tương đương mức tăng 6,5–8,1% tổng thu thuế thu nhập doanh nghiệp toàn cầu) . Báo cáo đánh giá tác động kinh tế tháng 1/2024 của OECD ước tính các quy định này sẽ giảm khoảng 80% lợi nhuận chịu thuế thấp trên toàn cầu .

Các ước tính độc lập về tiềm năng doanh thu dài hạn rất khác nhau. Một số mô hình học thuật dự báo 68–105 tỷ USD mỗi năm khi triển khai đầy đủ, trong khi ước tính của OECD lên tới 220 tỷ USD . Đài quan sát thuế EU ước tính riêng các nước thành viên EU có thể nhận được 55–67 tỷ EUR mỗi năm từ thuế bổ sung tối thiểu 15% .

Nguyên nhân khoảng cách doanh thu

Khoảng cách giữa doanh thu năm đầu tiên và dự báo dài hạn được giải thích bởi nhiều yếu tố:

Triển khai theo giai đoạn và không đồng bộ: Không phải tất cả các khu vực tài phán đã đồng ý với Pillar Two đều kịp ban hành luật trước ngày hiệu lực 1/1/2024. Khoảng 45–55 khu vực tài phán đã có các bước triển khai cụ thể tính đến đầu năm 2024 .

'Bến cảng an toàn' và các miễn trừ tạm thời: Các quy tắc loại trừ thu nhập dựa trên hoạt động thực chất và 'bến cảng an toàn' tạm thời đã tạm thời miễn trừ nhiều tập đoàn đa quốc gia khỏi nghĩa vụ tính thuế bổ sung, làm giảm đáng kể nghĩa vụ năm đầu tiên . Một nghiên cứu của Deloitte về 50 công ty niêm yết lớn nhất Thụy Sĩ cho thấy nhiều công ty thoát khỏi thuế bổ sung nhờ các thỏa thuận tạm thời này, với hơn 3/4 doanh thu thuế bổ sung đến từ một tập đoàn duy nhất .

Chậm áp dụng từ các khu vực tài phán then chốt: Mỹ, quốc gia có mật độ tập đoàn đa quốc gia lớn nhất thế giới, đã không thực hiện Pillar Two và thay vào đó có được 'bến cảng an toàn' riêng coi hệ thống thuế Mỹ là tuân thủ, càng làm giảm tổng thu thuế bổ sung toàn cầu .

Điều chỉnh tuân thủ ban đầu của doanh nghiệp: Nhiều công ty đã tái cấu trúc hoạt động hoặc thực hiện kế hoạch thuế để đưa thuế suất thực tế của họ gần hơn với mức 15%, làm giảm khối lượng lợi nhuận phải chịu thuế bổ sung trong năm đầu tiên .

Tác động đến đầu tư và việc làm

Không có tác động tiêu cực đáng kể: OECD tìm thấy rất ít bằng chứng cho thấy Pillar Two gây ra bất kỳ sự mất mát đáng kể nào về việc làm hoặc cắt giảm đầu tư kinh doanh trên các quốc gia áp dụng . Doanh thu tăng lên không đi kèm với 'cuộc đua xuống đáy' về thuế suất doanh nghiệp mà những người chỉ trích đã cảnh báo có thể kìm hãm hoạt động kinh tế.

Giảm chuyển giá: OECD ước tính thuế tối thiểu sẽ cắt giảm khoảng một nửa lợi nhuận bị chuyển giá trên toàn cầu, thu hẹp chênh lệch thuế suất giữa các trung tâm đầu tư và các khu vực tài phán khác . Báo cáo tháng 1/2024 của OECD ước tính thuế tối thiểu toàn cầu sẽ giảm khoảng 80% lợi nhuận chịu thuế thấp, từ mức trung bình 2.143 tỷ USD giai đoạn 2017-2020 xuống còn 653 tỷ USD .

Tình hình áp dụng trên toàn cầu

Áp dụng rộng rãi nhưng không đồng đều: Hơn 140 quốc gia trong Khuôn khổ Toàn diện OECD/G20 đã đồng ý với Pillar Two về nguyên tắc . Các nước thành viên EU đã thực hiện các quy tắc có hiệu lực từ ngày 1/1/2024, và các nền kinh tế lớn khác bao gồm Nhật Bản, Australia, Hàn Quốc, Anh, Canada và nhiều nước khác đã ban hành luật trong năm 2024 .

Khoảng 45–55 khu vực tài phán đã thực hiện hoặc đang trong giai đoạn nâng cao ban hành Pillar Two tính đến đầu năm 2024 . Tuy nhiên, việc áp dụng chậm hơn dự kiến ở một số khu vực. Tính đến đầu năm 2024, 21 quốc gia châu Âu và 4 quốc gia ngoài châu Âu đã có 'luật cuối cùng có hiệu lực' để thực hiện toàn bộ hoặc một phần Pillar Two .

Lập trường của Mỹ

Không áp dụng và phản đối tích cực: Mỹ đã không thực hiện Pillar Two. Tổng thống Trump đã ban hành sắc lệnh hành pháp vào ngày đầu tiên của nhiệm kỳ thứ hai, chỉ đạo rằng thỏa thuận OECD 'không có hiệu lực hoặc tác dụng' đối với Mỹ . Quốc hội Mỹ thể hiện sự phản đối lưỡng đảng mạnh mẽ đối với thuế tối thiểu toàn cầu . Đạo luật Cắt giảm Thuế và Việc làm năm 2017 (TCJA) đã thực hiện một loại thuế tối thiểu khác đối với thu nhập nước ngoài (GILTI), được sử dụng làm mô hình cho một số yếu tố thiết kế của Pillar Two .

'Bến cảng an toàn' song song đã đạt được: Đầu năm 2026, Bộ Tài chính Mỹ đã đạt được thỏa thuận với Khuôn khổ Toàn diện để tạo ra một 'bến cảng an toàn' song song mới, coi hệ thống thuế Mỹ là tuân thủ Pillar Two, miễn trừ các tập đoàn đa quốc gia có trụ sở tại Mỹ khỏi thuế bổ sung nước ngoài . Mỹ là khu vực tài phán duy nhất được OECD liệt kê trong Sổ đăng ký Trung ương là có chế độ đủ điều kiện cho mục đích của bến cảng an toàn này .

Sự không chắc chắn và hạn chế

Con số doanh thu năm đầu tiên (79–109 tỷ EUR) là ước tính sơ bộ của OECD được công bố vào tháng 7/2026 . Số thu thực tế có thể được điều chỉnh khi nhiều khu vực tài phán nộp dữ liệu đầy đủ hơn. Khoảng cách giữa kết quả năm đầu tiên và dự báo có thể thu hẹp khi nhiều khu vực tài phán thực hiện thuế bổ sung tối thiểu trong nước và khi các điều khoản tạm thời hết hạn. OECD lưu ý rằng thuế tối thiểu dự kiến sẽ có tác động lớn hơn sau khi các quy tắc 'bến cảng an toàn' tạm thời hết hạn sau năm 2026 .