Liên minh châu Âu đặt mục tiêu tăng gấp ba thị phần điện toán AI lên 16% vào năm 2030

Châu Âu hiện chỉ chiếm khoảng 5% năng lực điện toán chuyên dụng cho AI trên toàn cầu, một con số quá nhỏ so với ước tính khoảng 80% của Mỹ . Năm 2026, một báo cáo của Nhóm chuyên gia cấp cao về AI (AI HLEG) do Ủy ban châu Âu triệu tập đã thúc giục EU tăng gấp ba thị phần này lên khoảng 16% vào năm 2030, một tỷ lệ tương xứng với trọng số kinh tế của khối . Tham vọng này đã thúc đẩy làn sóng lập pháp và đầu tư mới, nhưng cũng vấp phải những chỉ trích gay gắt về việc ai sẽ thực sự được hưởng lợi và liệu EU có thể vượt qua sự chia rẽ nội bộ của chính mình hay không.

Các Khuyến nghị Chính của Báo cáo Chuyên gia

Báo cáo của AI HLEG, được công bố vào năm 2026, đặt ra một số ưu tiên cấp bách cho việc mở rộng năng lực điện toán AI của châu Âu .

Mở rộng Cơ sở hạ tầng Quy mô lớn
Để đạt được thị phần 16% toàn cầu, EU cần mở rộng công suất điện dành riêng cho AI lên khoảng 20 gigawatt, kéo theo khoản đầu tư 200–250 tỷ euro . Báo cáo coi đây là một 'ưu tiên khẩn cấp' .

Siêu máy tính Mới và 'Nhà máy Gigafactory'
Báo cáo kêu gọi triển khai ít nhất 9 siêu máy tính tối ưu hóa AI mới trong khuôn khổ Liên doanh EuroHPC, một bước đi được cho là sẽ tăng gấp ba năng lực điện toán AI hiện tại của EU . Ngoài ra, báo cáo đề xuất thành lập 'AI Gigafactories'—các cơ sở thế hệ mới mạnh gấp 4 lần các Nhà máy AI hiện tại, với 20 tỷ euro được huy động thông qua sáng kiến InvestAI .

Hệ sinh thái Rộng lớn hơn và Điều phối
Bên cạnh phần cứng, các chuyên gia khuyến nghị thúc đẩy ứng dụng AI trong nhiều lĩnh vực, thiết lập quan hệ đối tác công-tư cho các hệ sinh thái AI theo ngành, và đảm bảo môi trường nghiên cứu và thu hút nhân tài đẳng cấp thế giới . Điểm mấu chốt là họ kêu gọi một cách tiếp cận phối hợp trên toàn EU để khắc phục sự phân mảnh hiện tại, khi 27 quốc gia thành viên phần lớn hành động riêng lẻ trong việc mua sắm và xây dựng hạ tầng .

Các Bước Lập pháp và Chính sách Đã Được Thực thi

EU đã không chờ đợi báo cáo để hành động. Một số biện pháp quan trọng đã có hiệu lực hoặc đang được xây dựng.

Đạo luật AI (Quy định (EU) 2024/1689), có hiệu lực từ ngày 1 tháng 8 năm 2024, là đạo luật toàn diện đầu tiên trên thế giới về AI, thiết lập các quy tắc hài hòa cho AI đáng tin cậy trên toàn EU . Các quy tắc này đang được triển khai theo từng giai đoạn, với các nghĩa vụ như cấm các hoạt động AI có rủi ro không thể chấp nhận đã có hiệu lực .

Kế hoạch hành động Lục địa AI, được Ủy ban châu Âu công bố vào tháng 4 năm 2025, không chỉ dừng lại ở quy định mà còn kết hợp giám sát với đầu tư, cơ sở hạ tầng và phát triển kỹ năng . Kế hoạch đặt ra 5 mục tiêu chính: xây dựng hạ tầng dữ liệu và điện toán AI quy mô lớn, cải thiện khả năng tiếp cận dữ liệu, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, đẩy nhanh ứng dụng AI và đảm bảo lực lượng lao động có tay nghề .

Chương trình AI Factories, với ngân sách 10 tỷ euro giai đoạn 2021–2027, đã mua sắm hoặc lên kế hoạch vận hành ít nhất 13 nhà máy AI vào năm 2026, bao gồm 9 siêu máy tính tối ưu hóa AI mới . Vào tháng 6 năm 2024, quy định về EuroHPC đã được sửa đổi để tạo ra một trụ cột AI chuyên dụng cho Liên doanh, cho phép đơn vị này mua sắm, nâng cấp và vận hành các nhà máy AI .

Sáng kiến InvestAI / Gigafactories nhằm huy động 20 tỷ euro để triển khai tới 5 AI Gigafactory, mỗi nhà máy mạnh gấp 4 lần các AI Factory hiện tại . Sáng kiến này được công bố tại Hội nghị thượng đỉnh hành động về AI ở Paris vào tháng 2 năm 2025 .

Các bước đi khác bao gồm Đề xuất Đạo luật Phát triển Điện toán đám mây và AI (CADA) (tháng 6/2026), nhằm tăng thị phần của EU trên thị trường đám mây toàn cầu từ 15% lên 30% ; Chiến lược Liên minh Dữ liệu (tháng 11/2025) để cung cấp nhiều dữ liệu chất lượng cao hơn cho AI ; và việc ra mắt Dịch vụ hỗ trợ Đạo luật AI vào tháng 10/2025 để giúp đảm bảo việc thực thi các quy tắc một cách suôn sẻ .

Chỉ trích: Lợi ích cho 'Ông lớn' Công nghệ và Sự phân mảnh Thị trường

Bất chấp các kế hoạch đầy tham vọng, những chỉ trích đáng kể đã nổi lên theo hai hướng chính.

Nguy cơ tiếp tay cho các 'Ông lớn' Công nghệ
Kế hoạch đầu tư AI trị giá 200 tỷ euro (~230 tỷ đô la) của EU phụ thuộc nhiều vào đồng đầu tư công-tư. Các nhà phê bình cảnh báo rằng phần lớn nguồn vốn này có thể chảy chủ yếu vào tay các 'ông lớn' công nghệ Mỹ—Amazon, Microsoft, Google—những công ty đã thống trị thị trường đám mây và hạ tầng AI châu Âu . Các cơ quan quản lý EU hiện đang đánh giá liệu Amazon và Microsoft có nên được phân loại là 'người gác cổng' (gatekeepers) theo Đạo luật Thị trường Kỹ thuật số (DMA) cho các dịch vụ đám mây và AI của họ hay không . Tổ chức phi lợi nhuận SOMO của Hà Lan đã công bố một báo cáo vào tháng 7 năm 2025 cảnh báo rằng các chính phủ châu Âu, trong cơn vội vàng đầu tư, có nguy cơ 'tiếp tay cho Big Tech' khi các công ty khởi nghiệp AI hàng đầu như OpenAI, Anthropic và Mistral phụ thuộc sâu sắc vào một nhóm nhỏ các công ty Mỹ hùng mạnh về phần cứng, cơ sở hạ tầng và nền tảng .

Đạo luật Phát triển Điện toán đám mây và AI (CADA) cũng hứng chịu chỉ trích. Hiệp hội Công nghiệp Máy tính & Truyền thông Châu Âu (CCIA Europe) cho rằng Đạo luật 'đưa ra các biện pháp phân biệt đối xử trực tiếp làm suy yếu các mục tiêu số hóa của chính EU' bằng cách loại trừ các nhà cung cấp công nghệ quốc tế đáng tin cậy dựa trên vị trí trụ sở chính, điều này có thể tạo ra lợi thế cho các nhà cung cấp châu Âu được ưa chuộng trong khi có thể mang lại lợi ích cho các công ty lớn hiện tại, những công ty dễ dàng tuân thủ nhất .

Nguy cơ Phân mảnh Thị trường
Một làn sóng chỉ trích lớn thứ hai liên quan đến thị trường nội khối của EU. Bruegel, một viện nghiên cứu hàng đầu có trụ sở tại Brussels, lưu ý rằng nhu cầu của EU bị phân mảnh giữa 27 quốc gia thành viên, mỗi nước phần lớn hành động đơn lẻ, không có cơ chế phối hợp nào để định hướng mua sắm công hướng tới phần cứng AI châu Âu hoặc tạo ra doanh thu tài trợ cho R&D . Viện nghiên cứu này cảnh báo rằng không giống như Trung Quốc, EU có ít công cụ để tạo ra một thị trường nội địa riêng có thể thúc đẩy chu kỳ cải thiện công nghệ nội địa .

Bản thân Ủy ban châu Âu, trong báo cáo năng lực cạnh tranh năm 2026, đã thừa nhận rằng châu Âu 'có nguy cơ mất lợi thế trong cuộc đua đổi mới sáng tạo' do thiếu hụt lao động, khó khăn trong mở rộng quy mô, số lượng đơn xin cấp bằng sáng chế thấp và chi tiêu R&D dưới mức 3% GDP . Đề xuất CADA của Ủy ban cũng thừa nhận rằng các cách tiếp cận khác biệt của mỗi quốc gia về mở rộng công suất trung tâm dữ liệu, yêu cầu bền vững và thủ tục cấp phép đang tạo ra 'sự khác biệt về quy định có thể làm suy yếu thị trường chung' .

Khoảng cách Quy mô Lớn
Ngay cả với mục tiêu tăng gấp ba, khoảng cách về quy mô giữa EU và các đối thủ cạnh tranh vẫn là rất lớn. Châu Âu chỉ sở hữu 5% năng lực tính toán AI toàn cầu so với 80% của Mỹ . Kế hoạch đầu tư 200 tỷ euro của EU bị lu mờ bởi hơn 400 tỷ đô la mà các công ty công nghệ Mỹ đã chi chủ yếu để mở rộng cơ sở hạ tầng AI chỉ riêng trong năm 2025 . Một dự báo cho thấy, theo xu hướng hiện tại, thị phần của châu Âu sẽ tăng nhẹ lên 8% vào năm 2028 trước khi giảm trở lại chỉ còn hơn 5% một chút vào năm 2031, cho thấy khoảng cách giữa tham vọng và thực thi .