Xung đột Mỹ-Iran leo thang tháng 7/2026: Đình chiến sụp đổ, không kích cơ sở hạt nhân ngầm và cú sốc dầu mỏ toàn cầu

Cuộc leo thang quân sự mới nhất giữa Mỹ và Iran vào giữa tháng 7/2026 đánh dấu sự đảo chiều mạnh mẽ sau một giai đoạn ngoại giao ngắn ngủi. Bản ghi nhớ đình chiến được ký kết vào giữa tháng 6 đã sụp đổ sau chưa đầy ba tuần, quân đội Mỹ bắt đầu nhắm vào các cơ sở hạt nhân ngầm trước đây thuộc diện 'cấm', và nền kinh tế toàn cầu đang hấp thụ cú sốc được Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) mô tả là 'sự gián đoạn nguồn cung dầu mỏ lớn nhất trong lịch sử'. Dưới đây là phân tích chi tiết dựa trên các nguồn tin đã được thẩm định.

Sự sụp đổ của Bản ghi nhớ Islamabad

Bản ghi nhớ Islamabad (Islamabad Memorandum of Understanding - MoU) là một thỏa thuận khung gồm 14 điểm, được ký kết từ ngày 14-18/6/2026. Thỏa thuận này thiết lập một lệnh ngừng bắn ngay lập tức, khung thời gian 60 ngày để đàm phán một thỏa thuận cuối cùng có tính ràng buộc, kế hoạch mở lại eo biển Hormuz, nới lỏng trừng phạt đối với Iran, và cam kết của Iran sẽ không phát triển vũ khí hạt nhân . Thỏa thuận hòa bình mong manh này được đánh giá là một bước tiến tuy còn nhiều khiếm khuyết nhưng đáng hoan nghênh .

Thỏa thuận ngừng bắn sụp đổ vào ngày 7-8/7/2026, sau khi Iran bị cáo buộc đã tấn công nhiều tàu thương mại trên eo biển Hormuz và Mỹ đáp trả bằng một loạt đòn không kích mới nhằm vào lãnh thổ Iran . Tổng thống Trump tuyên bố lệnh ngừng bắn 'đã kết thúc' và thu hồi giấy phép bán dầu của Iran . Đáp lại, Iran tuyên bố sẽ kháng cự và bác bỏ mọi cuộc đối thoại . Cánh cửa ngoại giao kéo dài 60 ngày vì thế đã đóng lại sau chưa đầy ba tuần.

Tổng thống Trump cân nhắc việc điều quân bộ binh?

Tổng thống Trump đã tuyên bố công khai là không cần đến quân bộ binh Mỹ trên lãnh thổ Iran. Ngày 8/7, ông nói: 'Chúng ta đã có đủ lực lượng rồi. Chúng ta không cần thêm quân trên bộ' . Tuy nhiên, những diễn biến trước đó cho thấy một bức tranh phức tạp hơn:

• Vào tháng 6/2026, CNN đưa tin quân đội Mỹ đã chuẩn bị các kế hoạch triển khai lực lượng bộ binh vào Iran để cưỡng chế thu giữ uranium làm giàu cấp độ cao của nước này. Tổng thống Trump đã được báo cáo trực tiếp nhưng cuối cùng đã quyết định hoãn lại sau khi được cảnh báo về nguy cơ xảy ra một cuộc chiến trả đũa khốc liệt và thương vong lớn của người Mỹ .
• Vào tháng 3/2026, BBC đưa tin các lực lượng mặt đất mới của Mỹ, bao gồm một Đơn vị Viễn chinh Thủy quân lục chiến (Marine Expeditionary Unit), đang được triển khai đến khu vực, ngay cả khi Tổng thống Trump tuyên bố cuộc chiến đang 'hạ nhiệt' .
• Tính đến ngày 15-16/7/2026, chính quyền Trump đã được trình các phương án mở rộng các chiến dịch quân sự — tập trung vào các cuộc không kích nhắm vào cơ sở hạ tầng năng lượng trọng yếu và cả kế hoạch chiếm đảo Kharg — nhưng chưa có lệnh triển khai quân bộ binh mới nào vào Iran được xác nhận .

Kết luận: Các kế hoạch điều quân bộ binh đã được soạn thảo và xem xét sơ qua, nhưng sau đó đã bị gác lại. Con đường leo thang hiện tại tập trung vào không quân và tên lửa.

Các cuộc không kích vào cơ sở hạt nhân ngầm của Iran

• Tổng thống Trump tuyên bố vào ngày 14/7 rằng ông sẽ nhắm vào các cơ sở hạt nhân dưới lòng đất của Iran — những địa điểm trước đây thuộc diện 'cấm đụng đến' . Ngay trong ngày, quân đội Mỹ đã tiến hành các cuộc không kích quy mô lớn .
• Hình ảnh vệ tinh từ ngày 11/7/2026, được CNN và Viện Khoa học và An ninh Quốc tế (ISIS) phân tích, cho thấy Iran đang xây dựng lại cơ sở hạt nhân ngầm Taleghan-2 trong Khu phức hợp Quân sự Parchin, nơi đã bị hư hại trong các đợt không kích trước đó của Mỹ .
• Một đánh giá tình báo của Lầu Năm Góc trước đó (tháng 6/2025) đã kết luận rằng các cuộc không kích của Mỹ không phá hủy được chương trình hạt nhân của Iran và có thể chỉ làm chậm nó vài tháng . IAEA cũng phát hiện ra rằng Iran đã giấu uranium làm giàu cấp độ cao trong một cơ sở ngầm đã sống sót sau các đợt ném bom trước đó .

Rủi ro chính: Các nhà phân tích cảnh báo rằng việc đánh trúng các cơ sở hạt nhân nằm sâu dưới lòng đất như đường hầm Pickaxe Mountain có thể yêu cầu sử dụng bom phá boong-ke siêu lớn và có nguy cơ phát tán chất phóng xạ, qua đó làm gia tăng đáng kể mức độ nguy hiểm và hậu quả của cuộc leo thang .

Tác động khu vực rộng lớn hơn

• Eo biển Hormuz vẫn là điểm nóng trung tâm. Các cuộc không kích của Mỹ được thực hiện nhằm mục đích mở lại eo biển, trong khi đó Iran tiếp tục đe dọa hoạt động vận tải biển tại đây . Việc đóng cửa trên thực tế của eo biển đã làm tắc nghẽn ít nhất 1 tỷ thùng dầu thô và các sản phẩm tinh chế .
• Các mối đe dọa từ lực lượng Houthi nhắm vào các quốc gia vùng Vịnh láng giềng đã làm gia tăng thêm tình trạng bất ổn trong khu vực .
• Israel đã phối hợp chặt chẽ với Mỹ, bao gồm các cuộc không kích chung nhắm vào các cơ sở hạt nhân hồi tháng 3/2026 .
• Các lực lượng mới của Mỹ, bao gồm một Đơn vị Viễn chinh Thủy quân lục chiến, đã được triển khai đến khu vực . Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ thông báo đã sử dụng hơn 2.000 quả đạn trong 100 giờ đầu tiên của chiến dịch hồi tháng 3/2026 .

Tác động kinh tế

Hậu quả kinh tế là rất nghiêm trọng:

• Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) mô tả sự gián đoạn này là 'sự gián đoạn nguồn cung lớn nhất trong lịch sử thị trường dầu mỏ toàn cầu' .
• Dầu Brent đã vượt mốc 100 USD/thùng vào ngày 8/3/2026 và đạt đỉnh 126 USD/thùng . Các nhà phân tích tại Wood Mackenzie cảnh báo giá có thể lên tới 200 USD/thùng nếu cuộc khủng hoảng trở nên trầm trọng hơn .
• Sau khi lệnh ngừng bắn sụp đổ vào ngày 8/7, cả dầu thô Mỹ và dầu thô chuẩn quốc tế đều tăng vọt khoảng 7% chỉ trong một ngày .
• Tình trạng thiếu hụt đã xuất hiện trên khắp châu Á (Thái Lan, Pakistan), và châu Âu đối mặt với tình trạng thiếu dầu diesel và giá LNG tăng vọt .
• Các dự báo tăng trưởng toàn cầu đã bị cắt giảm liên tục, và các nhà kinh tế mô tả cú sốc này có khả năng mang tính vĩnh viễn .

Tình hình vẫn đang biến động mạnh. Tính đến ngày 15-16/7/2026, nhiều phương án leo thang hơn nữa đang được báo cáo cho Tổng thống Trump, và toàn bộ mức độ của các cuộc không kích nhắm vào các cơ sở hạt nhân ngầm vẫn chưa được thực hiện hoặc đánh giá .