Gum Arabic, vàng và vòng xoáy tội ác: Báo cáo LHQ vạch trần nền kinh tế chiến tranh Sudan

Buôn bán bất hợp pháp vàng và gum Arabic đã trở thành 'xương sống tài chính' cho cuộc xung đột ở Sudan, tài trợ cho các hoạt động quân sự của cả SAF và RSF . Các phóng viên tại hiện trường cho biết các nhóm vũ trang đang đòi tiền chuộc để cho phép gum Arabic được vận chuyển qua các khu vực . Một báo cáo tháng 11/2025 của PAX mô tả chi tiết cách ngành công nghiệp gum Arabic đã trở thành một nguồn doanh thu béo bở cho các nhóm vũ trang thông qua cướp bóc, đánh thuế cưỡng bức và mạng lưới buôn lậu rộng khắp .

Drone: Nguyên nhân chính gây tử vong cho dân thường

Máy bay không người lái (drone) vũ trang đã trở thành 'nguyên nhân hàng đầu gây tử vong cho dân thường' tại Sudan, theo Cao ủy Nhân quyền LHQ Volker Türk . Từ tháng 1 đến tháng 5/2026, các cuộc tấn công bằng drone đã giết chết hơn 1.000 dân thường . Một thống kê trước đó của LHQ vào tháng 5/2026 đưa ra con số 880 người chết, chiếm hơn 80% tổng số thương vong dân sự liên quan đến xung đột được ghi nhận trong giai đoạn đó .

Thị trấn El Obeid có vị trí chiến lược đang phải hứng chịu các cuộc tấn công bằng drone 'không ngừng nghỉ' từ các lực lượng bán quân sự đang tiến lên; chỉ trong ba tuần, LHQ đã ghi nhận 15 cuộc tấn công bằng drone vào cơ sở hạ tầng dân sự, khiến ít nhất 45 dân thường thiệt mạng . Các cuộc tấn công bằng drone hàng ngày tại đây cũng cản trở việc tiếp cận viện trợ nhân đạo . Trẻ em bị ảnh hưởng nặng nề, với 80% số ca tử vong và thương tích ở trẻ em là do drone, với ít nhất 245 ca thương vong như vậy được ghi nhận trong 3 tháng đầu năm 2026 . Một cuộc tấn công bằng drone vào một khu chợ đông đúc ở miền Tây Sudan đã giết chết 11 người, trong đó có trẻ em . Trong một sự kiện thương tâm, gần 80 người - hơn một nửa là trẻ em - đã thiệt mạng trong một loạt các cuộc tấn công bằng drone nhằm vào một trường mẫu giáo, một bệnh viện và các đội cứu hộ .

Dịch tả: Tái bùng phát giữa cảnh vây hãm

Sau một đợt bùng phát lớn từ năm 2024 đến đầu năm 2026 (với hơn 462.000 ca và 5.869 ca tử vong trên khắp 5 khu vực của WHO tính đến tháng 8/2025 ), Sudan tuyên bố đã kiểm soát được dịch bệnh vào tháng 3/2026 sau 48 ngày không có ca mắc mới . Tuy nhiên, tính đến ngày 10/7/2026, một đợt bùng phát dịch tả mới đã xuất hiện, cướp đi sinh mạng của hơn 100 người, chủ yếu ở các bang phía tây .

Đợt bùng phát mới tập trung ở các khu vực đang bị bao vây và tấn công bằng drone, làm trầm trọng thêm các vấn đề về tiếp cận viện trợ . Đại diện WHO tại Sudan cho biết có hơn 1.330 ca nhiễm được xác nhận và 114 ca tử vong vì căn bệnh này . Năm 2025, hơn 32.000 ca nghi mắc tả đã được báo cáo tại Sudan, khi xung đột và di dời thúc đẩy dịch bệnh bùng phát; 33,5 triệu người được coi là có nguy cơ, trong khi lời kêu gọi khẩn cấp 50 triệu USD chỉ được tài trợ 16% . Đợt bùng phát trước đó đã lây nhiễm cho 124.418 người chỉ riêng ở Sudan và dẫn đến 3.573 ca tử vong .

Bạo lực tình dục: Một vũ khí chiến tranh

Một báo cáo tháng 6/2026 của Văn phòng Cao ủy Nhân quyền LHQ đã xác minh 546 vụ bạo lực tình dục liên quan đến xung đột trên 16 trong số 18 bang của Sudan kể từ tháng 4/2023. Báo cáo gọi quy mô, mức độ phổ biến và sự tàn bạo là 'chưa từng có' và mô tả đây là việc sử dụng bạo lực tình dục có hệ thống như một vũ khí chiến tranh . Ít nhất 838 nạn nhân đã bị ảnh hưởng, tất cả trừ 15 người là phụ nữ và trẻ em gái, nhưng những con số này chỉ là 'phần nổi của tảng băng chìm' .

Hội đồng Bảo an LHQ đã được nghe vào năm 2025 rằng bạo lực tình dục đang được sử dụng một cách có hệ thống - bao gồm cả chống lại trẻ em - và các trường hợp được xác minh chỉ là một phần nhỏ của quy mô thực tế . Cả SAF và RSF cùng các lực lượng đồng minh của họ đều bị cáo buộc có liên quan đến các hành vi vi phạm trên diện rộng 'có thể cấu thành tội ác chiến tranh và/hoặc tội ác chống lại loài người' . Phái bộ Tìm hiểu Thực tế Độc lập của LHQ về Sudan đã ghi nhận rằng các bé gái mới 7 tuổi đã bị tấn công tình dục . UNFPA cảnh báo rằng hơn 12 triệu phụ nữ và trẻ em gái - và ngày càng nhiều nam giới và trẻ em trai - được ước tính có nguy cơ bị tấn công, tăng 80% so với các ước tính trước đó .

Di dời và thiếu hụt kinh phí nhân đạo

LHQ mô tả Sudan là cuộc khủng hoảng nhân đạo tồi tệ nhất thế giới, với ít nhất vài nghìn dân thường thiệt mạng, hơn 12 triệu người phải di dời, và 33,5 triệu người có nguy cơ chỉ riêng từ các đợt bùng phát dịch bệnh . Bạo lực đang gia tăng và làm gián đoạn các dòng viện trợ quan trọng, với cảnh báo rằng 'bạo lực gia tăng và lan rộng trong những tuần tới có thể dẫn đến nhiều di dời hơn và gián đoạn các dòng viện trợ quan trọng' .

Vào năm 2025, ứng phó với dịch tả cần khẩn cấp 50 triệu USD nhưng chỉ được tài trợ 16% . Nhiều cập nhật của LHQ trong năm 2026 nhấn mạnh rằng cộng đồng nhân đạo đang chạy đua để ngăn chặn nhiều đợt bùng phát dịch bệnh 'bất chấp tình trạng mất an ninh và khả năng tiếp cận hạn chế' .

Vòng xoáy tự củng cố của xung đột

Cuộc xung đột đã tạo ra một vòng xoáy tự củng cố: buôn bán hàng hóa bất hợp pháp (gum Arabic, vàng) tiếp nhiên liệu cho việc mua sắm vũ khí của cả hai bên, cho phép chiến tranh bằng drone giết chết hàng trăm dân thường mỗi tháng; sự sụp đổ của hệ thống y tế và cơ sở hạ tầng nước gây ra các đợt bùng phát dịch tả tái diễn; bạo lực tình dục được triển khai một cách có chủ đích để khủng bố cộng đồng và thúc đẩy di dời; và làn sóng di dời ngày càng mở rộng khiến các nhu cầu nhân đạo vốn đã rất lớn càng trở nên trầm trọng hơn. Mỗi yếu tố đều làm trầm trọng thêm các yếu tố khác và không có dấu hiệu nào cho thấy sẽ giảm bớt.