Các yếu tố thúc đẩy sự bùng nổ điện mặt trời

Sự tăng trưởng thần tốc của điện mặt trời tại EU là kết quả của sự kết hợp giữa các yếu tố chính sách, kinh tế và tự nhiên:

• Chính sách hỗ trợ mạnh mẽ từ EU: Kế hoạch REPowerEU và Chiến lược Năng lượng Mặt trời EU (EU Solar Strategy) đã đặt ra các mục tiêu đầy tham vọng: lắp đặt hơn 320 GW công suất điện mặt trời vào năm 2025 và gần 600 GW vào năm 2030 . Việc sửa đổi Kế hoạch Phục hồi và Phát triển (Recovery and Resilience Plans) vào tháng 6/2026 của Ủy ban châu Âu tiếp tục bơm vốn cho năng lượng mặt trời, đặc biệt là tại các đô thị khó khăn, đồng thời đơn giản hóa thủ tục cấp phép cho điện gió trên bờ .
• Chi phí cạnh tranh vượt trội: Năng lượng mặt trời đã trở thành nguồn điện rẻ nhất ở nhiều nơi trên khối EU nhờ sự giảm giá mạnh của các tấm pin và chi phí lắp đặt .
• Kỷ lục về công suất lắp đặt mới: Chỉ riêng trong năm 2025, EU đã lắp đặt thêm 56 GW điện mặt trời, chiếm phần lớn trong tổng số công suất năng lượng tái tạo mới. Sản lượng điện mặt trời trong năm 2025 đã tăng hơn 20% trong năm thứ tư liên tiếp, đạt 369 TWh (chiếm 13% điện năng EU) .
• Thời tiết thuận lợi: Điều kiện nắng ráo trên khắp các thị trường trọng điểm đã tối ưu hóa sản lượng vào tháng 6/2026 .

Lưu ý: Một số nhà phân tích trong ngành dự báo tốc độ lắp đặt mới trong năm 2026 có thể chậm lại nhẹ (giảm khoảng 2%, xuống còn ~68,5 GW) khi thị trường chuyển trọng tâm từ việc tăng công suất bằng mọi giá sang đảm bảo lợi nhuận của dự án và tích hợp lưới điện .

Thách thức về lưới điện và lưu trữ từ sự tăng trưởng nhanh chóng

Sự phát triển như vũ bão của năng lượng mặt trời đang đặt ra những thách thức chưa từng có cho hệ thống điện EU:

• Quá tải và phải cắt giảm sản lượng (Curtailment): Hạ tầng lưới điện đang bị tụt lại rất xa so với tốc độ gia tăng công suất phát điện. Các nhà vận hành lưới điện buộc phải cắt giảm (tạm ngừng) nguồn cung từ điện mặt trời vào giờ cao điểm buổi trưa vì hệ thống không thể hấp thụ hết lượng điện này . Châu Âu đang trên đà đạt kỷ lục về lượng điện mặt trời bị lãng phí trong mùa hè này .
• Giá điện âm (Negative Pricing): Nguồn cung điện mặt trời ồ ạt vào giữa trưa đã đẩy giá điện giao ngay (day-ahead) xuống gần bằng 0 hoặc thậm chí âm trong nhiều giờ. Trong nửa đầu năm 2026, đã có một số lượng rất lớn các giờ mà giá điện chạm mức gần 0 €/MWh . Tình trạng giá âm trong các giờ cao điểm buổi trưa đã tăng lên theo cấp số nhân .
• Suy giảm doanh thu cho nhà sản xuất: Tác động "ăn thịt giá" làm xói mòn doanh thu của các dự án năng lượng tái tạo, khiến các trang trại điện mặt trời độc lập khó duy trì lợi nhuận nếu không có hợp đồng mua bán điện (PPA) hoặc hệ thống lưu trữ đi kèm .
• Hạ tầng lưu trữ chậm phát triển: EU hiện chỉ có 55 GW công suất lưu trữ, trong khi mục tiêu là cần tới 200 GW vào năm 2030 . Ngày 26/6/2026, các bộ trưởng năng lượng EU đã ký thỏa thuận ba bên đầu tiên để thúc đẩy lưu trữ, với 22 quốc gia thành viên cam kết bổ sung thêm 30–35 GW công suất mới vào năm 2028 . Tuy nhiên, các rào cản về cấp phép, sự phụ thuộc vào nhà cung cấp pin Trung Quốc và các vấn đề về thiết kế thị trường vẫn đang làm chậm quá trình triển khai pin lưu trữ .
• Kết nối lưới điện và sự thiếu hụt tính linh hoạt: Đài quan sát Trung hòa Khí hậu châu Âu (European Climate Neutrality Observatory) cảnh báo rằng việc mở rộng lưới điện, lưu trữ và tính linh hoạt của nhu cầu không theo kịp tốc độ tăng trưởng của năng lượng tái tạo . Các dự án truyền tải lớn thường mất một thập kỷ hoặc hơn từ khâu lập kế hoạch đến vận hành .

Sự thay đổi cơ cấu điện của EU kể từ năm 2025

• Cột mốc lịch sử vượt qua nhiên liệu hóa thạch: Năm 2025, lần đầu tiên, điện gió và điện mặt trời đã sản xuất ra nhiều điện hơn so với nhiên liệu hóa thạch tại EU . Cả hai nguồn này đã cung cấp mức kỷ lục 30% điện năng EU trong năm 2025, thay thế than đá và khí đốt .
• Điện mặt trời vượt qua than đá và thủy điện: Riêng trong năm 2025, điện mặt trời tạo ra 13% điện năng EU, cao hơn cả than đá và thủy điện . Mức tăng sản lượng hàng năm là 62 TWh (+20,1%), một con số tuyệt đối kỷ lục .
• Năng lượng tái tạo tiến gần đến mức một nửa sản lượng: Trong quý 1/2026, năng lượng tái tạo chiếm 45,5% sản lượng điện EU, tăng từ 42,7% so với cùng kỳ năm 2025, với điện gió là nguồn tái tạo lớn nhất .
• Sự thay đổi mang tính cơ cấu: Cả Ủy ban châu Âu và tổ chức nghiên cứu Ember đều nhận định những cột mốc năm 2025–2026 này không phải là hiện tượng nhất thời. Tốc độ tăng trưởng của điện mặt trời đã duy trì trên 20% trong bốn năm liên tiếp, và điện gió cũng như mặt trời đã cơ cấu vượt qua nhiên liệu hóa thạch cho cả năm, chứ không chỉ trong những tháng mùa hè .

Các yếu tố thúc đẩy sự bùng nổ điện mặt trời

Sự tăng trưởng thần tốc của điện mặt trời tại EU là kết quả của sự kết hợp giữa các yếu tố chính sách, kinh tế và tự nhiên:

• Chính sách hỗ trợ mạnh mẽ từ EU: Kế hoạch REPowerEU và Chiến lược Năng lượng Mặt trời EU (EU Solar Strategy) đã đặt ra các mục tiêu đầy tham vọng: lắp đặt hơn 320 GW công suất điện mặt trời vào năm 2025 và gần 600 GW vào năm 2030 . Việc sửa đổi Kế hoạch Phục hồi và Phát triển (Recovery and Resilience Plans) vào tháng 6/2026 của Ủy ban châu Âu tiếp tục bơm vốn cho năng lượng mặt trời, đặc biệt là tại các đô thị khó khăn, đồng thời đơn giản hóa thủ tục cấp phép cho điện gió trên bờ .
• Chi phí cạnh tranh vượt trội: Năng lượng mặt trời đã trở thành nguồn điện rẻ nhất ở nhiều nơi trên khối EU nhờ sự giảm giá mạnh của các tấm pin và chi phí lắp đặt .
• Kỷ lục về công suất lắp đặt mới: Chỉ riêng trong năm 2025, EU đã lắp đặt thêm 56 GW điện mặt trời, chiếm phần lớn trong tổng số công suất năng lượng tái tạo mới. Sản lượng điện mặt trời trong năm 2025 đã tăng hơn 20% trong năm thứ tư liên tiếp, đạt 369 TWh (chiếm 13% điện năng EU) .
• Thời tiết thuận lợi: Điều kiện nắng ráo trên khắp các thị trường trọng điểm đã tối ưu hóa sản lượng vào tháng 6/2026 .

Lưu ý: Một số nhà phân tích trong ngành dự báo tốc độ lắp đặt mới trong năm 2026 có thể chậm lại nhẹ (giảm khoảng 2%, xuống còn ~68,5 GW) khi thị trường chuyển trọng tâm từ việc tăng công suất bằng mọi giá sang đảm bảo lợi nhuận của dự án và tích hợp lưới điện .

Thách thức về lưới điện và lưu trữ từ sự tăng trưởng nhanh chóng

Sự phát triển như vũ bão của năng lượng mặt trời đang đặt ra những thách thức chưa từng có cho hệ thống điện EU:

• Quá tải và phải cắt giảm sản lượng (Curtailment): Hạ tầng lưới điện đang bị tụt lại rất xa so với tốc độ gia tăng công suất phát điện. Các nhà vận hành lưới điện buộc phải cắt giảm (tạm ngừng) nguồn cung từ điện mặt trời vào giờ cao điểm buổi trưa vì hệ thống không thể hấp thụ hết lượng điện này . Châu Âu đang trên đà đạt kỷ lục về lượng điện mặt trời bị lãng phí trong mùa hè này .
• Giá điện âm (Negative Pricing): Nguồn cung điện mặt trời ồ ạt vào giữa trưa đã đẩy giá điện giao ngay (day-ahead) xuống gần bằng 0 hoặc thậm chí âm trong nhiều giờ. Trong nửa đầu năm 2026, đã có một số lượng rất lớn các giờ mà giá điện chạm mức gần 0 €/MWh . Tình trạng giá âm trong các giờ cao điểm buổi trưa đã tăng lên theo cấp số nhân .
• Suy giảm doanh thu cho nhà sản xuất: Tác động "ăn thịt giá" làm xói mòn doanh thu của các dự án năng lượng tái tạo, khiến các trang trại điện mặt trời độc lập khó duy trì lợi nhuận nếu không có hợp đồng mua bán điện (PPA) hoặc hệ thống lưu trữ đi kèm .
• Hạ tầng lưu trữ chậm phát triển: EU hiện chỉ có 55 GW công suất lưu trữ, trong khi mục tiêu là cần tới 200 GW vào năm 2030 . Ngày 26/6/2026, các bộ trưởng năng lượng EU đã ký thỏa thuận ba bên đầu tiên để thúc đẩy lưu trữ, với 22 quốc gia thành viên cam kết bổ sung thêm 30–35 GW công suất mới vào năm 2028 . Tuy nhiên, các rào cản về cấp phép, sự phụ thuộc vào nhà cung cấp pin Trung Quốc và các vấn đề về thiết kế thị trường vẫn đang làm chậm quá trình triển khai pin lưu trữ .
• Kết nối lưới điện và sự thiếu hụt tính linh hoạt: Đài quan sát Trung hòa Khí hậu châu Âu (European Climate Neutrality Observatory) cảnh báo rằng việc mở rộng lưới điện, lưu trữ và tính linh hoạt của nhu cầu không theo kịp tốc độ tăng trưởng của năng lượng tái tạo . Các dự án truyền tải lớn thường mất một thập kỷ hoặc hơn từ khâu lập kế hoạch đến vận hành .

Sự thay đổi cơ cấu điện của EU kể từ năm 2025

• Cột mốc lịch sử vượt qua nhiên liệu hóa thạch: Năm 2025, lần đầu tiên, điện gió và điện mặt trời đã sản xuất ra nhiều điện hơn so với nhiên liệu hóa thạch tại EU . Cả hai nguồn này đã cung cấp mức kỷ lục 30% điện năng EU trong năm 2025, thay thế than đá và khí đốt .
• Điện mặt trời vượt qua than đá và thủy điện: Riêng trong năm 2025, điện mặt trời tạo ra 13% điện năng EU, cao hơn cả than đá và thủy điện . Mức tăng sản lượng hàng năm là 62 TWh (+20,1%), một con số tuyệt đối kỷ lục .
• Năng lượng tái tạo tiến gần đến mức một nửa sản lượng: Trong quý 1/2026, năng lượng tái tạo chiếm 45,5% sản lượng điện EU, tăng từ 42,7% so với cùng kỳ năm 2025, với điện gió là nguồn tái tạo lớn nhất .
• Sự thay đổi mang tính cơ cấu: Cả Ủy ban châu Âu và tổ chức nghiên cứu Ember đều nhận định những cột mốc năm 2025–2026 này không phải là hiện tượng nhất thời. Tốc độ tăng trưởng của điện mặt trời đã duy trì trên 20% trong bốn năm liên tiếp, và điện gió cũng như mặt trời đã cơ cấu vượt qua nhiên liệu hóa thạch cho cả năm, chứ không chỉ trong những tháng mùa hè .