EU ra phán quyết sơ bộ: Meta vi phạm Đạo luật Dịch vụ Kỹ thuật số vì thiết kế gây nghiện trên Facebook và Instagram

Vào ngày 10 tháng 7 năm 2026, Ủy ban châu Âu công bố phát hiện sơ bộ rằng Meta đã vi phạm Đạo luật Dịch vụ Kỹ thuật số (DSA) thông qua thiết kế gây nghiện của Facebook và Instagram, kết thúc cuộc điều tra kéo dài hai năm . Dưới đây là những diễn biến chính.

Các cơ chế thiết kế cụ thể bị chỉ trích

Ủy ban đã xác định bốn tính năng thiết kế đan xen thúc đẩy hành vi sử dụng cưỡng chế và các mô hình tương tác có hại :

• Cuộn vô tận (Infinite scroll) — tải nội dung liên tục, loại bỏ các tín hiệu dừng tự nhiên .
• Tự động phát (Autoplay) — tự động phát video tiếp theo, làm giảm khả năng kiểm soát của người dùng .
• Thông báo đẩy dai dẳng (Persistent push notifications) — các cảnh báo thường xuyên, được lên lịch bằng thuật toán để thu hút người dùng quay lại .
• Hệ thống đề xuất siêu cá nhân hóa (Highly personalised recommender systems) — các bảng tin do AI điều khiển, khai thác dữ liệu người dùng để tối đa hóa thời gian ở lại nền tảng, thường làm gia tăng lo lắng, các vấn đề về hình ảnh cơ thể và rối loạn giấc ngủ, đặc biệt ở trẻ vị thành niên .

Ủy ban kết luận rằng Meta đã không tiến hành đánh giá rủi ro đầy đủ theo Điều 34 của DSA và không đưa ra các biện pháp giảm thiểu đủ mạnh theo Điều 35 để giải quyết những tác hại có thể thấy trước này .

Các biện pháp khắc phục bắt buộc

Ủy ban chưa đưa ra quyết định chính thức cuối cùng. Meta hiện có quyền phản hồi các phát hiện sơ bộ trước khi Ủy ban thông qua quyết định không tuân thủ chính thức . Nếu bị kết luận vi phạm, Meta sẽ phải:

• Sửa đổi hoặc vô hiệu hóa các tính năng thiết kế gây nghiện đã được xác định trên Facebook và Instagram đối với người dùng EU .
• Trình bày một kế hoạch hành động chi tiết chứng minh cách họ sẽ đưa các nền tảng của mình tuân thủ, bao gồm các đánh giá rủi ro và biện pháp giảm thiểu đã được sửa đổi .

Thách thức pháp lý của Meta đối với cơ quan quản lý truyền thông Ireland

Một diễn biến riêng rẽ nhưng có liên quan: Vào ngày 5 tháng 5 năm 2026, cơ quan quản lý truyền thông Ireland, Coimisiún na Meán, đã mở hai cuộc điều tra chính thức theo DSA đối với Meta, liên quan đến việc Facebook và Instagram có ngăn cản người dùng thực hiện quyền kiểm soát có ý nghĩa đối với các bảng tin nội dung của họ hay không . Vào ngày 13 tháng 7 năm 2026, Meta đã khởi kiện ra Tòa án Tối cao Ireland, yêu cầu ra lệnh ngăn chặn các cuộc điều tra này, cho rằng quyết định mở cuộc điều tra của Coimisiún na Meán có sai sót về mặt thủ tục hoặc pháp lý . Đây là một thủ tục riêng biệt với hành động thực thi trực tiếp của Ủy ban châu Âu, nhưng cả hai đều liên quan đến các nghĩa vụ cốt lõi của DSA về tính minh bạch của thuật toán và quyền lựa chọn của người dùng .

Mức phạt tiềm năng

Theo DSA, Ủy ban có thể áp dụng mức phạt lên tới 6% doanh thu toàn cầu hàng năm của một nền tảng nếu không tuân thủ quyết định cuối cùng . Đối với Meta, với doanh thu toàn cầu năm 2025 ước tính khoảng 170 tỷ USD, mức phạt tối đa có thể lên tới khoảng 10 tỷ USD. Các báo cáo mô tả mức phạt dự kiến là "hàng tỷ euro" và các nhà phân tích đã coi đây là rủi ro tài chính đáng kể đối với công ty . Ủy ban cũng có thể áp dụng các khoản tiền phạt định kỳ lên tới 5% doanh thu trung bình hàng ngày trên toàn cầu cho mỗi ngày không tuân thủ trong thời gian khắc phục .

Bối cảnh pháp lý EU rộng hơn

• Đạo luật Thị trường Kỹ thuật số (DMA): Meta đã được chỉ định là "người gác cổng" (gatekeeper) theo DMA cho Facebook và Instagram. DMA áp đặt các nghĩa vụ riêng về tự ưu tiên, kết hợp dữ liệu và khả năng tương tác. Vụ việc về thiết kế gây nghiện này được xử lý theo khuôn khổ quản lý rủi ro và minh bạch của DSA, không phải DMA, nhưng cả hai luật có thể dẫn đến các hành động thực thi riêng biệt .

• Đạo luật Công bằng Kỹ thuật số (DFA): Ủy ban đã công bố trong chương trình làm việc năm 2026 một sáng kiến lập pháp cho quý 4 năm 2026 có tên là Đạo luật Công bằng Kỹ thuật số, nhằm tăng cường bảo vệ người tiêu dùng trong thị trường kỹ thuật số . DFA dự kiến sẽ nhắm trực tiếp vào thiết kế gây nghiện, thiết kế lừa dối (dark patterns) và cá nhân hóa không công bằng — những khoảng trống mà DSA chưa giải quyết triệt để . Tham vấn công khai đã được tiến hành vào năm 2025, và đạo luật này sẽ nằm cùng với DSA và DMA như một trụ cột thứ ba trong quy định kỹ thuật số của EU, nhằm thu hẹp các lỗ hổng trong luật bảo vệ người tiêu dùng .