Tấn công UAV vào nhà máy lọc dầu lớn nhất nước Nga: Chuỗi phản ứng dây chuyền gây khủng hoảng xăng dầu Trung Á

Cuộc tấn công Omsk không phải là một sự kiện riêng lẻ. Nó là một phần trong chiến dịch tấn công bền bỉ của Ukraine nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng của Nga. Tờ Financial Times đưa tin, các cuộc tấn công bằng UAV kể từ tháng 5 năm 2026 có thể đã khiến từ 20% đến 40% tổng công suất lọc dầu của Nga ngừng hoạt động . CNN đưa tin rằng gần như tất cả 83 vùng của Nga đang trải qua tình trạng thiếu xăng hoặc gián đoạn nguồn cung, với nhiều trạm xăng phải thực hiện việc phân phối có hạn ngạch . Nga đã cấm xuất khẩu nhiên liệu hàng không cho đến ngày 30 tháng 11 năm 2026 và đang đàm phán với Kazakhstan để mua khoảng 50.000 tấn xăng nhằm giảm bớt tình trạng thiếu hụt trong nước .

Cuộc khủng hoảng nhiên liệu lan sang Trung Á

• Kyrgyzstan nhập khẩu khoảng 90%–95% nhiên liệu từ Nga . Vào cuối tháng 6 và đầu tháng 7 năm 2026, tình trạng thiếu xăng cao octan đã được ghi nhận ở nước này .
• Vào ngày 1-2 tháng 7, Kyrgyzstan đã tiến hành ngoại giao khẩn cấp, kêu gọi Kazakhstan, Belarus, Azerbaijan, Uzbekistan và Turkmenistan giúp đỡ để đảm bảo nguồn cung nhiên liệu ổn định .
• Phó Thủ tướng Kyrgyzstan, ông Daniyar Amangeldiev, thông báo đã ký hợp đồng với Belarus cho 3 tấn nhiên liệu máy bay và 10.000 tấn xăng, đồng thời cho biết các chuyến hàng nhiên liệu từ Trung Quốc cũng đang được kỳ vọng . Tuy nhiên, số lượng này là cực kỳ nhỏ so với mức tiêu thụ bình thường hàng năm của nước này, lên tới hơn 1,2 triệu tấn sản phẩm dầu mỏ.
• Các hạn chế xuất khẩu nhiên liệu của Nga cũng ảnh hưởng trực tiếp đến Tajikistan và các quốc gia Trung Á khác vốn phụ thuộc vào các sản phẩm dầu mỏ tinh chế của Nga được vận chuyển bằng đường sắt . Các nước khác trong khu vực cũng đang chịu áp lực: giá xăng ở Uzbekistan đã tăng gần 12% chỉ trong một tháng, và Kazakhstan thắt chặt kiểm soát biên giới để ngăn chặn xuất khẩu nhiên liệu bất hợp pháp .

Chỉ trích của chuyên gia về 'chủ nghĩa ngắn hạn độc tài'

Báo cáo của RFE/RL (Radio Free Europe/Radio Liberty) đã chỉ trích gay gắt: "Các cuộc tấn công liên tục của Ukraine vào các nhà máy lọc dầu của Nga ngay lập tức đẩy các quốc gia Trung Á vào hỗn loạn năng lượng, làm nổi bật nhiều năm đưa ra các quyết định chính sách ngắn hạn khiến khu vực không có một chiến lược năng lượng phối hợp và sự đa dạng hóa đủ để chống chịu các gián đoạn lớn" . Phân tích tương tự cũng chỉ ra rằng các chính quyền Trung Á trong nhiều thập kỷ đã thất bại trong việc xây dựng năng lực lọc dầu trong nước hoặc đảm bảo các nhà cung cấp đa dạng, khiến họ cực kỳ dễ bị tổn thương trước bất kỳ sự gián đoạn nào từ nguồn cung của Nga . Một số nhà phân tích và chuyên gia khu vực được trích dẫn trong các báo cáo cảnh báo rằng chi phí nhiên liệu tăng cao và tình trạng thiếu hụt có thể trở thành bước ngoặt chính trị cho các chính phủ độc tài trong khu vực bởi sự bất mãn của công chúng ngày càng gia tăng đối với những thiếu hụt vốn bị coi là thất bại trong quản trị .

Những điểm cần lưu ý và yếu tố bất định

• Nguồn cung thay thế là rất nhỏ. Ví dụ, thỏa thuận mua 10.000 tấn xăng từ Belarus chỉ là một phần rất nhỏ so với mức tiêu thụ thông thường của Kyrgyzstan và vẫn chưa rõ liệu các dòng chảy lớn hơn từ Trung Quốc hay Kazakhstan có thành hiện thực hay không .
• Tuyên bố về 'bước ngoặt cho các chế độ địa phương' được đưa ra như quan điểm và lời cảnh báo của các chuyên gia, chứ không phải là một kết quả đã được kiểm chứng. Hiện chưa có cuộc thăm dò hay cuộc bất ổn nào được xác minh rộng rãi được ghi nhận.
• Dữ liệu cụ thể về Tajikistan về mức độ phụ thuộc nhập khẩu ít chi tiết hơn so với số liệu của Kyrgyzstan trong các nguồn có sẵn. Tuy nhiên, Tajikistan thường được xếp chung với Kyrgyzstan như một quốc gia tiêu thụ phụ thuộc lớn ở Trung Á, dựa vào nhiên liệu của Nga vận chuyển bằng đường sắt .

Tóm lược

Các bằng chứng xác nhận chuỗi sự kiện được mô tả. Cuộc tấn công vào nhà máy Omsk ngày 6 tháng 7 đã làm hỏng một tổ hợp lọc dầu chiếm tới 38% công suất của nhà máy và buộc phải đóng cửa hoàn toàn . Các cuộc tấn công bằng UAV rộng lớn hơn đã vô hiệu hóa 20–40% công suất lọc dầu của Nga, gây ra tình trạng thiếu hụt trên khắp các vùng của Nga và lan rộng sang Trung Á . Kyrgyzstan (~95% phụ thuộc vào nhiên liệu Nga) đã đưa ra các lời kêu gọi ngoại giao khẩn cấp để tìm nguồn cung thay thế, nhưng số lượng có được cho đến nay là rất nhỏ . Các chuyên gia cho rằng sự dễ bị tổn thương này là do nhiều thập kỷ hoạch định chính sách ngắn hạn và thiếu đầu tư vào lọc dầu trong nước, đồng thời cảnh báo rằng chi phí nhiên liệu tăng cao và sự tức giận của công chúng có thể đặt ra một thách thức chính trị đáng kể đối với các chính phủ độc tài trong khu vực .