Nga 'thủng' ngân sách 75 tỷ USD sau 6 tháng: Dầu xuất khẩu kỷ lục nhưng thu ngày càng giảm, chi quân sự 'vô đáy'

Nga đang rơi vào một cuộc khủng hoảng ngân sách kép: 'lỗ hổng' doanh thu và 'cơn bão' chi tiêu. Theo số liệu sơ bộ từ Bộ Tài chính và Kho bạc Liên bang Nga, thâm hụt ngân sách liên bang trong nửa đầu năm 2026 đã lên tới 5,73 nghìn tỷ rúp (~75,4 tỷ USD), tương đương 2,5% GDP . Con số này cao hơn 2,345 nghìn tỷ rúp so với cùng kỳ năm 2025 . Đáng chú ý, chỉ tính đến hết tháng 4, mức thâm hụt tích lũy đã đạt 5,9 nghìn tỷ rúp — cao hơn 55% so với mục tiêu cả năm của chính phủ là khoảng 3,79 nghìn tỷ rúp . Đến tháng 3, con số này đã vượt toàn bộ kế hoạch năm .

Hai lực lượng cấu trúc đang xé toang ngân sách Nga: doanh thu sụp đổ và chi tiêu bùng nổ.

Doanh thu dầu khí sụp đổ: Khối lượng xuất khẩu tăng, doanh thu giảm

Bất chấp xuất khẩu dầu thô đạt kỷ lục, thuế từ dầu khí của Nga đã giảm mạnh:

• Tháng 1/2026: Doanh thu từ dầu khí giảm một nửa so với cùng kỳ, xuống mức thấp nhất kể từ tháng 7/2020 .
• Quý I/2026: Doanh thu giảm 45,4% so với cùng kỳ; Bộ Tài chính đổ lỗi cho giá dầu toàn cầu giảm và đồng rúp mạnh lên .
• Tháng 1-5: Doanh thu đạt khoảng 3 nghìn tỷ rúp, giảm ~30% so với cùng kỳ năm ngoái .
• Xuất khẩu kỷ lục, thu nhập giảm: Xuất khẩu dầu thô đường biển của Nga đạt kỷ lục thời chiến 4,13 triệu thùng/ngày vào cuối tháng 6, nhưng tổng giá trị hàng tuần của các lô hàng này chỉ còn 1,9 tỷ USD – mức thấp nhất kể từ tháng 3 .

Cơ chế rất đơn giản: Việc mất khoảng 1/3 công suất lọc dầu buộc Nga phải đẩy nhiều dầu thô hơn ra thị trường với giá chiết khấu mạnh, trong khi giá dầu toàn cầu suy yếu . Argus định giá dầu Urals, loại dầu xuất khẩu chủ lực của Nga, ở mức 44,96 USD/thùng vào ngày 26/6 – thấp hơn 40% so với đầu tháng 6 và chưa bằng một nửa mức đỉnh 115 USD vào tháng 4 .

Chi tiêu quân sự tăng vọt: Tăng 30% GDP, chiếm 12% GDP

Ở phía chi tiêu, bức tranh còn nghiệt ngã hơn:

• Chi tiêu quân sự tăng vọt 30% trong quý I/2026 so với quý I/2025, đạt 12% GDP . Theo các nhà phân tích tại Viện Quan hệ Quốc tế và An ninh Đức, chi tiêu quốc phòng hiện chiếm gần một nửa ngân sách quốc gia .
• Bản thân Bộ Tài chính Nga cũng giải thích thâm hụt gia tăng là do "các khoản tạm ứng liên quan đến chi tiêu quân sự leo thang nhằm duy trì cuộc xung đột ở Ukraine" .
• Riêng tháng 3/2026, chính phủ đã tăng chi tiêu 44% so với cùng kỳ năm ngoái (4,7 nghìn tỷ rúp so với 3,25 nghìn tỷ) .

Kết quả là một lỗ hổng tài khóa mang tính cấu trúc: doanh thu bị giảm sâu do dầu bị chiết khấu và các lệnh trừng phạt giá trần của phương Tây, trong khi chi tiêu bị thổi phồng bởi chiến tranh – một sự mất cân đối mà số liệu 6 tháng đã khẳng định là không mang tính tạm thời.

Áp lực kinh tế rộng hơn: Lãi suất cao, thiếu lao động và tăng trưởng đình trệ

Các nhà phân tích và giới chức chỉ ra một số áp lực chồng chất khiến việc thu hẹp thâm hụt trở nên khó khăn hơn:

• Lãi suất cao: Lãi suất chủ chốt của Ngân hàng Trung ương Nga vẫn ở mức cao để chống lạm phát, đang lấn át tín dụng và đầu tư tư nhân . Quỹ Carnegie lưu ý rằng lãi suất sẽ tiếp tục cao khi "nhà nước đang chiếm chỗ của khu vực tư nhân" .
• Thiếu hụt lao động trầm trọng: Chiến tranh và làn sóng di cư đã tạo ra tình trạng thiếu lao động "không có dấu hiệu suy giảm", theo Ngân hàng Phần Lan . Điều này kìm hãm sản xuất ngoài quân sự và đẩy lạm phát tiền lương lên cao.
• Những đánh đổi khó khăn: Bộ trưởng Tài chính Anton Siluanov xác nhận chính phủ đang xem xét lại ngân sách và cân nhắc cắt giảm bên ngoài lĩnh vực quốc phòng và các cam kết xã hội – một dấu hiệu cho thấy chế độ này nhận thức rằng họ không thể duy trì quỹ đạo hiện tại vô thời hạn . Một bài bình luận của Reuters mô tả chi tiêu quốc phòng đang "bóp nghẹt ngân sách của chính phủ trung ương" .
• Tăng trưởng kinh tế đình trệ: Dự báo tăng trưởng chính thức của năm 2026 đã bị cắt giảm xuống chỉ còn 0,4%, với quý I ghi nhận mức giảm 0,3% bất chấp chi tiêu nhà nước khổng lồ .

Các chỉ số chính trong nháy mắt

Yếu tố	Bằng chứng
Mức thâm hụt (5,73 nghìn tỷ RUB / 75,4 tỷ USD)
Vượt mục tiêu hàng năm 55%+ vào tháng 4
Doanh thu dầu khí giảm ~45% trong quý I
Khối lượng xuất khẩu kỷ lục, doanh thu giảm
Chi tiêu quân sự tăng 30%, hiện ở mức 12% GDP
Thiếu lao động, lãi suất cao, tăng trưởng chậm
Chính phủ cân nhắc cắt giảm ngoài quốc phòng

Câu chuyện cốt lõi đã được xác minh: một cuộc khủng hoảng doanh thu (giá dầu giảm và chiết khấu sâu làm xói mòn khối lượng xuất khẩu kỷ lục) kết hợp với sự bùng nổ chi tiêu (do quân sự) đã thổi tung ngân sách Nga, vốn đã cao hơn 51–55% mục tiêu cả năm chỉ sau 4 đến 6 tháng và chưa có dấu hiệu được khắc phục .