Tường cao chắn chip, cửa mở cho AI: Lỗ hổng trong kiểm soát xuất khẩu công nghệ của Mỹ

Lỗ hổng trọng tâm: 'Bức tường' phần cứng và 'cánh cửa' phần mềm

Vấn đề nằm ở sự khác biệt trong thẩm quyền pháp lý. Cục Công nghiệp và An ninh Mỹ (BIS) có quyền kiểm soát chip bán dẫn tiên tiến như 'hàng hóa lưỡng dụng' (vừa dân sự vừa quân sự). Tuy nhiên, BIS lại thiếu thẩm quyền theo luật định để áp đặt các biện pháp kiểm soát trực tiếp lên các mô hình AI hoặc 'trọng số' của chúng . Trong khuôn khổ hiện tại, BIS có thể quản lý chip dùng để huấn luyện AI, nhưng không thể trực tiếp hạn chế việc phân phối các mô hình đã được huấn luyện . Điều này có nghĩa là một công ty AI Mỹ hoàn toàn có thể bán quyền truy cập API hoặc triển khai các mô hình tiên tiến cho một công ty con ở nước ngoài — ngay cả khi công ty con đó thuộc sở hữu của một công ty Trung Quốc nằm trong danh sách đen — miễn là không có con chip nào bị kiểm soát được chuyển giao về mặt vật lý.

Đường dây Singapore: 'Trung tâm trung lập' cho các giao dịch AI xuyên biên giới

Cuộc điều tra của Financial Times (được xác nhận bởi nhiều báo cáo trong ngành) cho thấy OpenAI và Google DeepMind đều đã thành lập các phòng thí nghiệm AI ứng dụng tại Singapore. Singapore đã trở thành một trung tâm trung lập, nơi các công ty công nghệ Mỹ và Trung Quốc hoạt động cạnh nhau . Các công ty Trung Quốc, bao gồm các chi nhánh của Alibaba, Tencent và Ant Financial, đã có thể tiếp cận các mô hình AI tiên tiến của Mỹ — bao gồm GPT của OpenAI và Claude của Anthropic — thông qua các công ty con và thỏa thuận trung gian tại Singapore .

Vào tháng 9/2025, Anthropic tuyên bố sẽ ngừng bán dịch vụ cho các tập đoàn do Trung Quốc sở hữu đa số sau khi thừa nhận rằng các thực thể Trung Quốc đã truy cập trái phép vào mô hình Claude thông qua các cấu trúc này . OpenAI và Google cũng đã bắt đầu hợp tác thông qua Diễn đàn Mô hình Tiên phong (Frontier Model Forum) để chống lại hành vi 'trích xuất mô hình' (model extraction) của các đối thủ Trung Quốc, nhưng sự hợp tác này hoàn toàn mang tính tự nguyện và phản ứng, chứ không phải là yêu cầu bắt buộc của luật xuất khẩu .

Danh sách đen Lầu Năm Góc: 'Vũ khí' chính trị nhưng hạn chế về hiệu lực thương mại

Ngày 8/6/2026, Lầu Năm Góc công bố đợt mở rộng lớn nhất từ trước đến nay đối với danh sách Mục 1260H, đưa số lượng thực thể bị liệt kê từ khoảng 134 lên 188 . Danh sách này 'quét' vào các công ty công nghệ dân sự hàng đầu: Alibaba, Baidu, BYD, NIO, CXMT, YMTC, Unitree Robotics, WuXi AppTec, và RoboSense .

Sự khác biệt then chốt: Danh sách Lầu Năm Góc chỉ cấm các công ty này tham gia hợp đồng mua sắm quốc phòng Mỹ. Nó cũng kích hoạt lệnh cấm vào ngày 30/6/2026, không cho Bộ Quốc phòng ký hợp đồng với bất kỳ nhà vận động hành lang nào đại diện cho các công ty trong danh sách đen . Danh sách này không áp đặt bất kỳ hạn chế nào đối với việc bán phần mềm AI thương mại, quyền truy cập API hoặc dịch vụ suy luận mô hình trên nền tảng đám mây. Một công ty con của Alibaba tại Singapore vẫn hoàn toàn có thể mua tín dụng API của OpenAI một cách hợp pháp theo luật hiện hành.

Thách thức pháp lý và tính dễ bị tổn thương của danh sách đen

Các công ty bị liệt kê có quyền kiến nghị Lầu Năm Góc để được xóa tên . Alibaba, Baidu và BYD đều đã công khai phủ nhận việc là công ty quân sự . Bộ Quốc phòng Mỹ từng phải đối mặt với các thách thức pháp lý trước đó liên quan đến danh sách 1260H — họ đã công bố và sau đó rút lại một phiên bản mở rộng hồi tháng 2/2026 sau áp lực từ ngành công nghiệp . Alibaba đã đệ đơn kiện riêng để yêu cầu được xóa tên, cho rằng việc chỉ định là không chính xác và gây thiệt hại thương mại. Điều này cho thấy danh sách đen, dù mạnh về mặt chính trị, vẫn đang bị tranh chấp về mặt pháp lý và có phạm vi ảnh hưởng hạn chế đối với các giao dịch AI thương mại.

'Cửa sau' chip bán dẫn: Gần như đã bị bịt kín

Cho đến cuối tháng 5/2026, một lỗ hổng tương tự tồn tại đối với chip: hàng trăm nghìn máy chủ AI Nvidia cao cấp đã đến tay các thực thể Trung Quốc thông qua các công ty con ở Singapore, Malaysia và UAE . Vào ngày 31/5/2026, BIS đã ra hướng dẫn xác nhận rằng giấy phép xuất khẩu chip AI tiên tiến là bắt buộc đối với bất kỳ thực thể nào có công ty mẹ cuối cùng đặt tại Trung Quốc, bất kể vị trí của công ty con . Bộ Thương mại Mỹ đã thừa nhận việc thực thi trước đó đã thất bại . Tuy nhiên, việc đóng cửa này chỉ ảnh hưởng đến phần cứng — nó không mở rộng sang việc truy cập mô hình AI.

Lỗ hổng chính sách vẫn còn đó

Đã bị hạn chế	Chưa bị hạn chế
Xuất khẩu chip bán dẫn tiên tiến sang Trung Quốc hoặc công ty con có cha mẹ là Trung Quốc	Truy cập API hoặc suy luận mô hình AI Mỹ của các công ty con có cha mẹ là Trung Quốc
Hợp đồng quốc phòng với các công ty trong danh sách 1260H	Bán phần mềm AI thương mại cho chính các công ty đó
Phần cứng dùng để huấn luyện mô hình tiên tiến	Triển khai các mô hình đã được huấn luyện qua nền tảng đám mây
Chuyển giao chip qua các trung gian Singapore/Malaysia/UAE (đã bị đóng)	Truy cập mô hình thông qua các công ty con tại Singapore

Các nhà phê bình cho rằng hiệu ứng ròng là Washington đã xây một bức tường cao xung quanh sức mạnh tính toán (chip, phần cứng trung tâm dữ liệu) nhưng lại để cánh cổng phần mềm mở toang. Các nhà phát triển AI Trung Quốc vẫn có thể sử dụng các mô hình AI tiên tiến nhất của Mỹ thông qua các công ty con được đăng ký hợp pháp tại Singapore, trích xuất dữ liệu suy luận có giá trị và khả năng mô hình để phục vụ cho sự phát triển AI của Bắc Kinh — tất cả trong khi các công ty mẹ chính thức bị coi là 'chi nhánh quân sự Trung Quốc' .