EU chuẩn bị buộc tội Meta về thiết kế gây nghiện: Facebook và Instagram có thể đối mặt với án phạt khủng

• Tháng 5/2024 — Ủy ban đã mở thủ tục tố tụng chính thức chống lại Meta theo DSA, tập trung vào việc bảo vệ trẻ vị thành niên trên Facebook và Instagram, đặc biệt xem xét liệu các thuật toán và tính năng thiết kế của nền tảng có thể lợi dụng điểm yếu của trẻ vị thành niên hay không .
• Tháng 6/2026 — Bloomberg News đưa tin Ủy ban chuẩn bị tăng cường điều tra và đưa ra kết luận sơ bộ rằng Facebook và Instagram được cố tình thiết kế để gây nghiện cho trẻ em .
• Tháng 7/2026 — Chưa có cáo buộc chính thức nào được công bố, nhưng việc leo thang được dự đoán rộng rãi.

Điều quan trọng là, mối quan tâm của Ủy ban ngay từ đầu tập trung vào việc liệu các thuật toán và hệ thống của nền tảng có thể "khai thác điểm yếu của trẻ vị thành niên và tạo ra hành vi gây nghiện" hay không .

Bốn tính năng thiết kế bị chỉ trích

Mặc dù các cáo buộc chính thức về thiết kế gây nghiện đối với Meta vẫn sắp diễn ra, nhưng Ủy ban đã thiết lập khuôn khổ thực thi cho vấn đề này trong một vụ việc riêng chống lại TikTok. Bốn tính năng tương tự là trọng tâm của cuộc điều tra Meta:

• Cuộn vô tận (Infinite scroll) — tải nội dung liên tục, loại bỏ các điểm dừng tự nhiên
• Tự động phát (Autoplay) — phát video tự động, kích hoạt sự tương tác thêm
• Thông báo đẩy (Push notifications) — cảnh báo dai dẳng được thiết kế để thúc đẩy sự tương tác trở lại
• Hệ thống đề xuất được cá nhân hóa cao độ — quản lý nội dung bằng thuật toán nhằm tối đa hóa thời gian sử dụng nền tảng

Báo cáo của Nghị viện châu Âu lưu ý rằng vụ việc TikTok là "lần đầu tiên hành động thực thi không tập trung vào nội dung bất hợp pháp, bảo vệ dữ liệu hay cạnh tranh, mà tập trung vào kiến trúc có hại của nền tảng" .

Tiền lệ từ TikTok

Vào ngày 6/2/2026, Ủy ban đã đưa ra kết luận sơ bộ rằng TikTok vi phạm DSA vì thiết kế gây nghiện, viện dẫn bốn tính năng tương tự — cuộn vô tận, tự động phát, thông báo đẩy và hệ thống đề xuất được cá nhân hóa . Ủy ban đặc biệt kết luận rằng TikTok đã không tiến hành đánh giá rủi ro đầy đủ về cách các tính năng đó thúc đẩy hành vi sử dụng bắt buộc, bao gồm các chỉ số như thời gian trẻ em dành cho ứng dụng vào ban đêm . Điều này tạo ra tiền lệ pháp lý cho các cáo buộc dự kiến nhắm vào Meta.

Những thất bại bị cáo buộc của Meta: Đánh giá rủi ro và bảo vệ trẻ vị thành niên

Vào ngày 29/4/2026, Ủy ban đưa ra kết luận sơ bộ rằng Meta vi phạm DSA do không xác định, đánh giá và giảm thiểu một cách siêng năng các rủi ro đối với trẻ em dưới 13 tuổi khi truy cập Facebook và Instagram . Bất chấp các điều khoản của chính Meta quy định độ tuổi tối thiểu là 13, Ủy ban cho rằng các biện pháp xác minh độ tuổi của công ty là không đầy đủ . Ủy ban cũng đang điều tra liệu Meta có thất bại trong việc tiến hành đánh giá rủi ro đầy đủ về cách các tính năng thiết kế của mình ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất và tinh thần của trẻ vị thành niên hay không .

Các mức phạt tiềm năng

Theo DSA, nếu vi phạm được xác nhận, Ủy ban có thể áp dụng mức phạt lên tới 6% tổng doanh thu hàng năm trên toàn thế giới của nhà cung cấp . Để dễ hình dung, doanh thu năm 2025 của Meta vào khoảng hơn 160 tỷ đô la, nghĩa là mức phạt tối đa trên lý thuyết có thể vượt quá 9 tỷ đô la — mặc dù các khoản tiền phạt thực tế thường thấp hơn. Ủy ban cũng có thể áp dụng các biện pháp khắc phục yêu cầu Meta thay đổi cách thức vận hành nền tảng của mình .

Mô hình thực thi DSA rộng hơn đối với Meta

Cuộc điều tra thiết kế gây nghiện là một trong nhiều thủ tục tố tụng DSA đang diễn ra chống lại Meta:

• Tháng 10/2024 — Ủy ban mở một thủ tục tố tụng DSA riêng về quảng cáo lừa dối và nội dung chính trị trên Facebook và Instagram, cũng như việc không có sẵn một công cụ giám sát bầu cử thời gian thực trước thềm bầu cử Nghị viện châu Âu .
• Tháng 10/2025 (kết luận sơ bộ) — Ủy ban kết luận Meta vi phạm nghĩa vụ minh bạch của DSA, cụ thể là không cung cấp cho người dùng các cơ chế đơn giản để thông báo nội dung bất hợp pháp và thách thức hiệu quả các quyết định kiểm duyệt nội dung .
• Tháng 9/2025 — Bloomberg đưa tin Meta sắp nhận được cáo buộc của EU vì không kiểm soát nội dung bất hợp pháp trên nền tảng của mình .
• Tháng 4/2026 — Kết luận sơ bộ về việc bảo vệ trẻ em dưới 13 tuổi (được mô tả ở trên) .

Áp lực pháp lý song song tại Mỹ

Meta đang phải đối mặt với những thách thức pháp lý tương tự tại Mỹ, diễn ra song song với hành động DSA của EU:

Vụ kiện của bốn tiểu bang đòi bồi thường ~1,4 nghìn tỷ đô la — Trong một hồ sơ tòa án ngày 6/7/2026, Meta tiết lộ rằng bốn tiểu bang Hoa Kỳ đang yêu cầu 1,4 nghìn tỷ đô la tiền phạt, cáo buộc công ty thiết kế Facebook và Instagram để gây nghiện cho người dùng trẻ tuổi và đánh lừa công chúng về sự an toàn. Meta gọi con số này là "vô lý" . Vụ kiện do California, Colorado, Kentucky và New Jersey khởi xướng, dự kiến xét xử vào tháng 8/2026 tại Oakland, California .

Phán quyết của bồi thẩm đoàn tháng 3/2026 — Vào ngày 25/3/2026, một bồi thẩm đoàn ở Los Angeles kết luận Meta và Google đã cẩu thả khi thiết kế Instagram và YouTube với các tính năng gây nghiện gây hại cho người dùng trẻ tuổi. Bồi thẩm đoàn đã trao 6 triệu đô la (4,2 triệu đô la cho Meta và 1,8 triệu đô la cho Google) cho nguyên đơn, và phán quyết này được coi là tiền lệ quan trọng cho hàng trăm vụ kiện tương tự . Meta đã yêu cầu hủy bỏ phán quyết này .

Tòa án Tối cao — Vào tháng 5/2026, Tòa án Tối cao Hoa Kỳ đã từ chối xem xét kháng cáo của Meta trong vụ kiện nghiện mạng xã hội ở Vermont, cho phép các vụ kiện cấp tiểu bang được tiếp tục .

Biện hộ của Meta

Meta đã công khai lập luận rằng công ty đã cung cấp nhiều công cụ an toàn, bao gồm nhắc nhở thời gian sử dụng màn hình, kiểm soát của phụ huynh và cài đặt nội dung phù hợp với lứa tuổi trên cả Instagram và Facebook. Công ty khẳng định đã đầu tư mạnh mẽ vào an toàn cho giới trẻ và các biện pháp hiện tại của họ là mạnh mẽ. Meta cũng mô tả cuộc điều tra thiết kế gây nghiện của EU là bỏ qua các công cụ hiện có và các chương trình an toàn thanh thiếu niên tự nguyện của công ty.

Tuy nhiên, kết luận sơ bộ của Ủy ban (tháng 4/2026) đã trực tiếp bác bỏ tính thỏa đáng của các biện pháp hiện tại của Meta, kết luận rằng Meta đã không xác định, đánh giá và giảm thiểu rủi ro một cách siêng năng, mặc dù có các điều khoản và biện pháp kiểm soát của phụ huynh hiện có . Ủy ban đặc biệt lưu ý rằng "mặc dù các điều khoản và điều kiện của chính Meta quy định độ tuổi tối thiểu để truy cập Instagram và Facebook là 13, nhưng Ủy ban đã kết luận sơ bộ rằng Meta đã không giải quyết đầy đủ rủi ro trẻ em dưới 13 tuổi truy cập vào dịch vụ của mình" .