Tây Ban Nha gây sốc với đề xuất phát hành nợ chung EU lên tới 850 tỷ euro mỗi năm

Tài liệu của Tây Ban Nha lập luận rằng EU nên chuyển từ một tổ chức phát hành siêu quốc gia sang một tổ chức phát hành theo kiểu chủ quyền, sử dụng Ủy ban châu Âu để thực hiện một phần việc vay nợ thông thường của các quốc gia thành viên . Nếu không có đủ 27 quốc gia tham gia, Tây Ban Nha đã hình dung ra một phiên bản quy mô nhỏ hơn hoạt động với một nhóm các quốc gia sẵn sàng .

Những khoản tiết kiệm mà nó hứa hẹn

Lập luận kinh tế trọng tâm cho ESF là tập trung phát hành nợ quốc gia với xếp hạng tín nhiệm AAA/AA của EU sẽ loại bỏ 'sự phân mảnh quốc gia' buộc các nước như Italy, Tây Ban Nha và Hy Lạp phải trả lãi suất cao hơn đáng kể so với Đức .

• Chi phí vay thấp hơn: Bộ trưởng Kinh tế Tây Ban Nha Carlos Cuerpo tuyên bố kế hoạch này sẽ tiết kiệm 'hàng tỷ euro chi phí lãi vay hàng năm cho người nộp thuế', mặc dù con số chính xác về euro hay điểm cơ bản vẫn chưa được công bố chính thức .
• Quy mô tiết kiệm tiềm năng: Một bản tóm tắt của Nghị viện châu Âu năm 2025 ước tính chỉ riêng chi phí vay của NGEU có thể lên tới 10,8 tỷ euro mỗi năm vào năm 2030 . Quy mô của ESF lớn gấp khoảng 10 lần NGEU, cho thấy khoản tiết kiệm tiềm năng từ việc loại bỏ phân mảnh lợi suất sẽ lớn hơn đáng kể .
• Điểm chuẩn thực tế: Vào cuối tháng 6 năm 2026, chênh lệch giữa trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm của Italy và trái phiếu Đức (Bund) là khoảng 73 điểm cơ bản, nghĩa là Italy phải trả thêm 0,73 điểm phần trăm để vay so với Đức . Việc loại bỏ mức phí bảo hiểm này cho hàng trăm tỷ đồng phát hành hàng năm sẽ tạo ra khoản tiết kiệm lũy kế khổng lồ.

Yếu tố quyết định: Sự tham gia của Đức

Để ESF tạo ra một tài sản an toàn thực sự có tính thanh khoản sâu và có thể cạnh tranh với trái phiếu Kho bạc Mỹ, Đức phải tham gia. Nếu không có chất lượng tín dụng và khối lượng phát hành của Đức, trái phiếu của cơ sở này sẽ thiếu vị thế 'tài sản an toàn' vốn là động lực của toàn bộ logic tiết kiệm chi phí .

Tây Ban Nha đã lập luận rằng có những con đường pháp lý trong khuôn khổ hiến pháp của Đức để cho phép tham gia, nhưng việc đảm bảo sự ủng hộ của Berlin vẫn là thách thức chính trị trọng tâm . Một khối gồm 16 quốc gia EU, dẫn đầu là Bồ Đào Nha và bao gồm Tây Ban Nha, Italy, Pháp và các nước khác, đã vận động hành lang để mở rộng vay nợ chung, báo hiệu sự ủng hộ rộng rãi từ các nước phía Nam và ngoại vi . Nhưng sự chia rẽ Bắc-Nam vẫn còn sâu sắc.

Sự phản đối chính trị từ các quốc gia Bắc Âu

Đề xuất ESF ra đời trong một môi trường chính trị hết sức căng thẳng. Sự phản đối chính đến từ:

• Đức và Hà Lan: Cả hai nước đều nhiều lần bày tỏ sự dè dặt mạnh mẽ hoặc phản đối thẳng thừng việc vay nợ chung vĩnh viễn . Các quan chức Đức và Hà Lan lo ngại rằng nợ chung hóa làm giảm động lực kỷ luật tài khóa quốc gia và họ sẽ trở thành những người bảo lãnh trên thực tế cho các nước có nợ cao .
• 'Khối các nước hà tiện' (frugal bloc): Áo, Thụy Điển, Đan Mạch và các nước khác trong lịch sử đã đứng về phía Đức về vấn đề này, lập luận chống lại việc nợ chung hóa .
• Căng thẳng mới: Vào tháng 5 năm 2026, một cuộc tranh cãi chính trị đã nổ ra khi Đức và Hà Lan cáo buộc Tây Ban Nha sử dụng tới 10 tỷ euro quỹ phục hồi của EU để trả lương hưu nhà nước thay vì các dự án môi trường và kỹ thuật số đã được chỉ định . Vụ bê bối này càng làm xói mòn lòng tin giữa các quốc gia thành viên phía Bắc và phía Nam trước cuộc tranh luận về ESF . Ủy ban châu Âu đã ủng hộ Tây Ban Nha, nhưng tổn hại chính trị vẫn còn đó .

Chủ tịch ECB Christine Lagarde hoan nghênh đề xuất này như một 'điểm khởi đầu cho cuộc thảo luận dựa trên giá trị', nói với Euronews rằng nó nên được tranh luận dựa trên thực chất chứ không phải các lập trường cứng nhắc, đồng thời thừa nhận rằng các cuộc đàm phán khó khăn đang ở phía trước .

Các mục tiêu chiến lược rộng lớn hơn

ESF không chỉ đơn thuần là về vay nợ rẻ hơn. Nó được thiết kế để phục vụ một số mục tiêu chiến lược có liên quan với nhau:

• Hội nhập tài khóa EU: ESF được thiết kế như một năng lực tài khóa trung ương thường trực—bước tiếp theo sau NGEU hướng tới một liên minh tài khóa đầy đủ, với việc phát hành chung trở thành một công cụ thường xuyên chứ không phải là một ngoại lệ khẩn cấp .
• Tài trợ cho quốc phòng và khí hậu: Bằng cách giải phóng ngân sách quốc gia thông qua chi phí lãi vay thấp hơn và tạo ra một quỹ tài trợ rẻ và lớn, cơ sở này sẽ cho phép đầu tư khổng lồ mới vào quốc phòng, chuyển đổi xanh và độc lập năng lượng, phù hợp với chương trình nghị sự tự chủ chiến lược của EU .
• Vị thế dự trữ toàn cầu của đồng euro: Việc tạo ra một tài sản an toàn EU trị giá 5 nghìn tỷ euro sẽ thách thức sự thống trị của trái phiếu Kho bạc Mỹ và mang lại cho đồng euro thị trường trái phiếu chuẩn có tính thanh khoản sâu mà nó cần để cạnh tranh với đồng đô la với tư cách là đồng tiền dự trữ toàn cầu .
• Chống lại câu chuyện về tài sản kỹ thuật số: Đề xuất này cũng chống lại câu chuyện về tài sản kỹ thuật số như một giải pháp thay thế dự trữ, bằng cách đưa ra một giải pháp thay thế châu Âu có tính thanh khoản siêu cao, cấp chủ quyền .

Lưu ý quan trọng

ESF hiện là một tài liệu thảo luận được trình bày lên Eurogroup vào ngày 9 tháng 7 năm 2026. Chưa có quyết định nào được đưa ra. Nó phải đối mặt với những rào cản chính trị đáng kể, đặc biệt là từ Đức, và thiết kế cuối cùng (khối lượng phát hành, quản trị, điều kiện) sẽ còn phải đàm phán. Các ước tính tiết kiệm và mục tiêu 5 nghìn tỷ euro là dự báo của Tây Ban Nha, không phải số liệu được kiểm toán độc lập. Đề xuất này có thể được thông qua, thu nhỏ lại hoặc hoàn toàn bị gác lại tùy thuộc vào kết quả đàm phán ngân sách EU và bối cảnh chính trị chung.