Làn sóng sa thải thầm lặng và nghịch lý tuyển dụng AI

AI và chiến lược "sa thải thầm lặng" (silent layoffs) đang định hình lại lực lượng lao động công nghệ tại Trung Quốc và Ấn Độ theo những cách khác biệt, chịu ảnh hưởng sâu sắc từ bối cảnh pháp lý và kinh tế riêng của mỗi nước. Điểm chung đầy nghịch lý là cả hai quốc gia đều chứng kiến một sự bùng nổ tuyển dụng trong lĩnh vực AI ngay trong bối cảnh việc làm công nghệ nói chung bị thu hẹp.

"Sa thải thầm lặng" đang định hình lại lực lượng lao động công nghệ Trung Quốc

• Cắt giảm nhẹ nhàng, âm thầm là chiến thuật chính. Các công ty công nghệ Trung Quốc không sa thải hàng loạt mà cắt giảm thông qua việc không gia hạn hợp đồng với nhân viên thời vụ, đóng băng tuyển dụng mới, để nhân sự tự nghỉ việc (attrition) và tinh giản dựa trên hiệu suất. Chiến thuật này được Reuters gọi là "quiet layoffs" nhằm tránh gây bất ổn xã hội . Alibaba, ví dụ, đã âm thầm cắt giảm nhân sự thông qua attrition trong khi dồn tiền vào AI .
• Áp lực từ tham vọng AI quốc gia. Bắc Kinh muốn đạt tỷ lệ ứng dụng AI 70% trong các ngành kinh tế chủ chốt vào năm 2027, tạo áp lực buộc các công ty phải tự động hóa. Ngân hàng Citibank ước tính 9,6% tổng số việc làm tại Trung Quốc — khoảng 70 triệu vị trí — có nguy cơ cao bị thay thế bởi AI .
• Phản ứng từ pháp luật. Vào tháng 4 năm 2026, Tòa án Trung cấp Nhân dân Hàng Châu đã ra phán quyết rằng các công ty không thể sa thải nhân viên chỉ vì AI có thể làm công việc tương tự, tạo ra một tiền lệ quốc gia . Một tòa án ở Bắc Kinh cũng đưa ra phán quyết tương tự, khẳng định việc thay thế con người bằng AI là lý do sa thải bất hợp pháp theo Luật Hợp đồng Lao động Trung Quốc .
• Quy mô rủi ro. Ước tính có khoảng 78.000 lao động công nghệ tại Trung Quốc bị ảnh hưởng bởi các đợt sa thải do AI trong nửa đầu năm 2026 .

Các vụ sa thải do AI đang định hình lại lực lượng lao động công nghệ Ấn Độ như thế nào

• Ấn Độ là quốc gia chịu ảnh hưởng nặng thứ hai toàn cầu. Ấn Độ đứng thứ hai trong số tất cả các quốc gia về số vụ sa thải liên quan đến AI trong nửa đầu năm 2026, với 7,16% tổng số vụ cắt giảm trên toàn cầu .
• "Sa thải thầm lặng" đang gia tăng tốc độ. Có tới 35.000 việc làm có thể bị cắt giảm trong lĩnh vực công nghệ và dịch vụ phần mềm của Ấn Độ chỉ riêng trong năm 2026, khi các công ty ưu tiên cải thiện năng suất và tự động hóa AI . Các vai trò CNTT truyền thống — đặc biệt tại các công ty như TCS, Infosys và Oracle — đang bị thu hẹp .
• Các ông lớn đang cắt giảm. Oracle, Amazon, Meta và Flipkart đều đã tiến hành sa thải tại Ấn Độ với lý do tự động hóa AI là một yếu tố .
• Tác động không đồng đều giữa các ngành. Trong nội bộ Ấn Độ, lĩnh vực giáo dục ghi nhận tỷ lệ sa thải do AI cao nhất ở mức 21,67%, tiếp theo là tài chính với 14,73% .

Nghịch lý nổi bật: "Bùng nổ" tuyển dụng AI giữa làn sóng sa thải

Nghịch lý trung tâm là chính xu hướng loại bỏ việc làm này lại đang tạo ra một cuộc chiến khốc liệt để giành nhân tài AI:

• Ấn Độ: Tuyển dụng AI tăng vọt trong khi tuyển dụng công nghệ nói chung giảm. Tuyển dụng chuyên biệt cho AI trong lĩnh vực CNTT của Ấn Độ đã tăng 16% trong tháng 6 năm 2026, ngay cả khi tổng thể tuyển dụng công nghệ giảm 3% . Nhu cầu về chuyên môn AI tại Ấn Độ đang tăng với tốc độ nhanh nhất toàn cầu, bất chấp việc nước này đứng thứ hai về số vụ sa thải liên quan đến AI .
• Sự dịch chuyển vốn khổng lồ. Cùng các công ty đang cắt giảm lương lại đổ khoảng 725 tỷ đô la Mỹ vào chi tiêu vốn cho AI trên toàn cầu trong năm 2026, tăng từ 410 tỷ đô la vào năm 2025 — "Người ra đi, GPU vào" .
• Trung Quốc: Tuyển dụng nhân tài AI cũng đang bùng nổ. Các công ty công nghệ lớn nhất của Trung Quốc đang có một đợt tuyển dụng mới để tìm kiếm nhân tài AI, định hình lại tuyển sinh đại học và gia tăng cạnh tranh doanh nghiệp, mặc dù vẫn còn khoảng trống nhân tài trong nước .
• Bối cảnh toàn cầu. Hơn 116.000 việc làm công nghệ đã bị mất trên toàn cầu trong 5 tháng đầu năm 2026, nhưng các nhà dự báo dự đoán sẽ có 12 triệu việc làm mới liên quan đến AI trên toàn cầu vào cuối năm .

Tóm lại: Cả Trung Quốc và Ấn Độ đều đang trải qua một sự phân hóa cơ cấu — các vai trò công nghệ thông thường đang bị AI loại bỏ một cách thầm lặng, trong khi các vị trí kỹ sư và nghiên cứu AI chuyên sâu lại đang bùng nổ. Cách tiếp cận của Trung Quốc được tiết chế bởi các chính sách bảo vệ việc làm do nhà nước điều hành và các phán quyết gần đây của tòa án khiến việc thay thế người lao động bằng AI trở nên bất hợp pháp, trong khi các đợt cắt giảm ở Ấn Độ mang tính thị trường hơn và ít bị quản lý hơn, ảnh hưởng đặc biệt nặng nề đến lĩnh vực gia công dịch vụ CNTT quy mô lớn của nước này. Kết quả nghịch lý chung: các vụ sa thải kỷ lục ở một bên, và một cuộc chạy đua tuyển dụng chưa từng có cho các kỹ năng AI ở bên kia.