Khủng hoảng Eo biển Hormuz 2026 đang định hình lại thị trường năng lượng toàn cầu ra sao?

Cuộc khủng hoảng Eo biển Hormuz năm 2026 đang đồng thời thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang năng lượng tái tạo và điện khí hóa vì lý do an ninh, nhưng cũng vấp phải những giới hạn cứng từ các đường ống dẫn dầu thay thế và tính linh hoạt của chính nền kinh tế dầu mỏ. Dưới đây là phân tích dựa trên bằng chứng.

Cuộc khủng hoảng thúc đẩy năng lượng tái tạo và điện khí hóa như thế nào

• Bài kiểm tra sức chịu đựng có hệ thống cho quá trình chuyển đổi năng lượng. Eo biển Hormuz — nơi vận chuyển khoảng 20% dầu thô và LNG toàn cầu — đã bị đóng cửa hiệu quả vào ngày 28 tháng 2 năm 2026, sau khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc không kích vào Iran . Nhiều nhà phân tích coi sự gián đoạn này là một "bài kiểm tra sức chịu đựng có hệ thống", biến năng lượng tái tạo thành một biến số cấu trúc trong an ninh năng lượng, không chỉ đơn thuần là một công cụ khí hậu .
• Các chính phủ đẩy nhanh năng lượng sạch. S&P Global báo cáo rằng cú sốc nguồn cung đã khiến các chính phủ và thị trường đẩy nhanh việc triển khai điện tái tạo, xe điện và máy bơm nhiệt thay vì khóa chặt vào cơ sở hạ tầng nhiên liệu hóa thạch mới . Lý do: năng lượng tái tạo sản xuất trong nước có thể hoàn toàn tránh được sự phụ thuộc vào các điểm nghẽn chiến lược.
• IEA xác nhận sự thay đổi trong ưu tiên đầu tư. Báo cáo Đầu tư Năng lượng Thế giới năm 2026 của IEA lưu ý rằng các mục tiêu xanh đã bị hạ thấp so với an ninh, nhưng "đẩy nhanh đầu tư vào năng lượng tái tạo và bất kỳ nguồn năng lượng sẵn có nào trong nước" đã trở thành ưu tiên hàng đầu . Nhật Bản, ví dụ, đã khôi phục trợ giá năng lượng trong khi đồng thời thúc đẩy năng lượng tái tạo như một biện pháp phòng ngừa rủi ro .
• Sự phụ thuộc nhập khẩu của châu Á làm tăng sức nặng cho lập luận này. Các nền kinh tế châu Á bị ảnh hưởng nặng nề nhất bởi việc đóng cửa — tình trạng thiếu hụt xuất hiện ở Thái Lan, Pakistan và nhiều nơi khác — hiện đang tái định hình năng lượng tái tạo như một nguồn cung an ninh nội địa, khiến tính linh hoạt của hệ thống và kinh tế điện khí hóa trở thành ưu tiên chính sách .

Các giới hạn cấu trúc kìm hãm quá trình chuyển đổi

1. Các đường ống dẫn dầu thay thế là một giải pháp cứu cánh một phần

• Đường ống Đông–Tây của Saudi Arabia (Petroline): Một đường ống dài 1.200 km được xây dựng từ những năm 1980, chạy từ Abqaiq đến Yanbu trên Biển Đỏ, với công suất lên tới 7 triệu thùng/ngày (bpd). Trước khi xảy ra xung đột, Saudi Arabia đã chuyển hướng khoảng 60% lô hàng qua tuyến đường này . Trong cuộc khủng hoảng, nó đã hoạt động gần hết công suất, cung cấp khoảng 3,5–5,5 triệu bpd công suất xuất khẩu thay thế .
• Đường ống Habshan–Fujairah của UAE (ADCOP): Một đường ống dài 360 km vận chuyển dầu thô từ Habshan đến cảng Fujairah trên Vịnh Oman, hoàn toàn tránh khỏi Eo biển. Nó đã hoạt động hết công suất kể từ khi xảy ra phong tỏa .
• Đường ống Kurdistan–Thổ Nhĩ Kỳ của Iraq: Iraq đã bật đèn xanh cho việc mở rộng hệ thống này để tăng cường xuất khẩu qua Địa Trung Hải, với mức tăng dự kiến lên khoảng 770.000 bpd khi hoàn toàn đi vào hoạt động .
• Khoảng trống quan trọng: không có đường ống thay thế cho LNG. Trong khi dầu thô có các đường ống thoát một phần, thì không có đường ống hoặc tuyến đường vận chuyển thay thế nào có thể xử lý dù chỉ một phần nhỏ khối lượng LNG bị mất từ Vùng Vịnh . Điều này có nghĩa là cuộc khủng hoảng ảnh hưởng đến thị trường khí đốt tự nhiên nặng nề và lâu dài hơn so với thị trường dầu mỏ.

2. Tính linh hoạt của chính nền kinh tế dầu mỏ

• Giá cao phá hủy nhu cầu. Khi giá dầu tăng vọt và tình trạng thiếu hụt xuất hiện, tiêu thụ bắt đầu giảm. Đến cuối tháng 3 năm 2026, thế giới đã phải vật lộn với nhu cầu tiêu thụ giảm . Đây là một cơ chế tự điều chỉnh: giá cao làm giảm nhu cầu, từ đó làm dịu tín hiệu giá dài hạn cho các giải pháp thay thế.
• Giá dầu sau đó đã giảm trở lại. Đến ngày 25 tháng 6 năm 2026, dầu Brent chuẩn giảm xuống dưới 72,48 USD/thùng — mức trước khi chiến tranh bắt đầu — khi lưu lượng qua Eo biển dần được nối lại và một thỏa thuận ngừng bắn được ký kết . Các đợt tăng giá mạnh sau đó nhanh chóng giảm tốc đã làm suy yếu tín hiệu đầu tư bền vững cho năng lượng tái tạo.
• Dự trữ chiến lược và dịch chuyển nhu cầu. Mỹ và các nước tiêu thụ lớn khác đã giải phóng kho dự trữ dầu mỏ chiến lược, và nền kinh tế Mỹ được Goldman Sachs đánh giá là "tương đối không bị ảnh hưởng ngay cả khi eo biển không bao giờ mở cửa trở lại" , một phần vì Mỹ là nước sản xuất ròng.

3. Rủi ro đảo chiều

• Động thái ngừng bắn. Iran tuyên bố Eo biển sẽ "mở cửa hoàn toàn" trong lệnh ngừng bắn vào tháng 4, khiến dầu Brent giảm xuống còn 88 USD/thùng . Đến giữa tháng 6 năm 2026, một thỏa thuận Mỹ-Iran được kỳ vọng sẽ mở cửa lại Eo biển hoàn toàn . Mỗi khi eo biển mở cửa trở lại một phần, giá dầu lại giảm và tính cấp bách đằng sau đầu tư năng lượng tái tạo cũng giảm theo.
• CNBC đưa tin rằng cuộc chiến thực sự đã chuyển cuộc tranh luận về an ninh năng lượng sang nhiên liệu hóa thạch như một lỗ hổng chính — nhưng cũng lưu ý rằng cuộc xung đột đã định hình lại trạng thái bình thường sau khủng hoảng, với xuất khẩu qua Hormuz "có thể không bao giờ" quay trở lại mức trước chiến tranh .

Kết luận

Cuộc khủng hoảng Hormuz đã hoạt động như một chất xúc tác mạnh mẽ cho năng lượng tái tạo và điện khí hóa bằng cách tái định hình chúng như các tài sản an ninh nội địa thay vì xa xỉ phẩm về khí hậu, đồng thời phơi bày tính dễ bị tổn thương cực độ của thương mại hóa thạch phụ thuộc vào các điểm nghẽn. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi phải đối mặt với các lực lượng đối kháng thực sự: các đường ống dẫn dầu thay thế của Vùng Vịnh (đặc biệt là Petroline của Saudi Arabia và ADCOP của UAE) có thể vận chuyển 3,5–5,5 triệu thùng/ngày vòng qua eo biển; giá dầu cao gây ra sự phá hủy nhu cầu tự điều chỉnh; và mọi lệnh ngừng bắn hoặc mở cửa lại một phần eo biển đều khiến giá dầu giảm mạnh, làm suy yếu tín hiệu giá bền vững cần thiết để khóa chặt các dịch chuyển vốn dài hạn. Hiệu ứng ròng có thể là một "bánh cóc" — hệ thống năng lượng trở nên điện khí hóa và đa dạng hơn sau mỗi cuộc khủng hoảng, nhưng tính linh hoạt của nền kinh tế dầu mỏ và cơ sở hạ tầng đường ống thay thế ngăn cản một sự cắt đứt hoàn toàn.