Rạn Nứt Lãnh Đạo Iran: Bên Trong Cuộc Xung Đột Về Ngoại Giao Với Mỹ Và Chiến Lược Chiến Tranh

Cái chết của Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei vào tháng 2 năm 2026 đã đẩy Iran vào cuộc khủng hoảng nội bộ sâu sắc nhất kể từ cuộc cách mạng năm 1979. Mặc dù chế độ đã nhanh chóng thực hiện việc chuyển giao quyền lực, bổ nhiệm con trai của Khamenei là Mojtaba vào vị trí Lãnh tụ tối cao, nhưng những cuộc tranh giành quyền lực trong nội bộ sau đó vẫn chưa có dấu hiệu lắng dịu .

Một cuộc tranh cãi công khai hiếm thấy trong Hội đồng Chuyên gia (cơ quan giáo sĩ có nhiệm vụ bổ nhiệm và giám sát Lãnh tụ tối cao), việc IRGC được ghi nhận đã cản trở sự linh hoạt ngoại giao, cùng với thế phòng thủ của Tổng thống Pezeshkian về Bản ghi nhớ Islamabad, tất cả đều cho thấy một giới lãnh đạo không thể tạo ra sự đồng thuận và nguy cơ quay trở lại đối đầu quân sự với Mỹ ngày càng lớn.

Sự Rạn Nứt Công Khai Hiếm Thấy Trong Hội Đồng Chuyên Gia

Dấu hiệu rõ ràng nhất của sự bất đồng nội bộ đến vào ngày 29 tháng 6 năm 2026, khi 63 trong số 88 thành viên của Hội đồng Chuyên gia đưa ra một tuyên bố chung, kêu gọi các nhà đàm phán của Iran giữ vững "đường lối đỏ" do Khamenei đặt ra liên quan đến các cuộc đàm phán với Mỹ . Mặc dù được gửi tới "người dân Iran", văn bản này giống như một lời cảnh báo trực tiếp tới Lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei và Tổng thống Pezeshkian .

Trong một động thái bất thường, ban thư ký của chính Hội đồng Chuyên gia đã công khai chỉ trích những người ký tên vài giờ sau đó, tuyên bố rằng tuyên bố này đã phá vỡ quy trình thông thường và đáng lẽ phải bảo vệ sự thống nhất của cơ quan . Iran International mô tả đây là một "cuộc tranh cãi công khai hiếm hoi" bên trong một thể chế thường hoạt động trong im lặng . Mâu thuẫn không dừng lại ở đó: các nghị sĩ cực hữu từ Mặt trận Paydari (Ổn định) sau đó cũng ra tuyên bố ủng hộ sự chỉ trích của các thành viên Hội đồng Chuyên gia đối với Bản ghi nhớ Mỹ-Iran .

IRGC Ngăn Chặn Ngoại Giao Linh Hoạt

IRGC đã đóng một vai trò trung tâm trong việc thu hẹp các lựa chọn ngoại giao của Iran. Theo báo cáo của ISW từ tháng 4 năm 2026, Tư lệnh IRGC, Chuẩn tướng Ahmad Vahidi và nhóm thân cận của ông ta đã nhiều lần ngăn chặn những nỗ lực của Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf và các quan chức "thực dụng" nhằm thúc đẩy chế độ hướng tới một lập trường đàm phán linh hoạt hơn. Vahidi dường như đã chiến thắng trong cuộc tranh giành quyền lực nội bộ này, áp dụng một lập trường cứng rắn và không khoan nhượng mà Ghalibaf không có đủ sức nặng để thay đổi .

Một cơ quan truyền thông liên kết với IRGC (hãng tin Fars) đã phát tín hiệu vào tháng 5 năm 2026 rằng các cuộc đàm phán sẽ thất bại trừ khi Mỹ thể hiện sự linh hoạt, đồng thời nhấn mạnh Iran sẽ không thảo luận về chương trình hạt nhân của mình, qua đó thu hẹp hiệu quả cánh cửa ngoại giao .

Tổng Thống Pezeshkian Bảo Vệ Bản Ghi Nhớ

Tổng thống Masoud Pezeshkian thấy mình ở vị trí khó khăn khi phải bảo vệ Bản ghi nhớ Islamabad — thỏa thuận khung gồm 14 điểm được ký với Mỹ vào ngày 17 tháng 6 năm 2026 — trước những chỉ trích nội bộ . Ông đã công khai khẳng định thỏa thuận này đạt được "với sự phối hợp đầy đủ với Lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei và với sự hỗ trợ của Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao" . Pezeshkian gọi thỏa thuận này là một "thành tựu ngoại giao" và cảnh báo rằng Iran sẽ chỉ thực hiện cam kết nếu Mỹ cũng làm như vậy, đồng thời gọi áp lực quân sự của Trump là "lời khoác lác vô lý" .

Chính Lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei cũng thừa nhận một căng thẳng nội bộ đáng kể: ông đã phê chuẩn Bản ghi nhớ "dù có quan điểm khác", sau khi nhận được sự đảm bảo từ Pezeshkian .

Không Có Thẩm Quyền Trung Ương và Nguy Cơ Đối Đầu

Có lẽ yếu tố quan trọng nhất thúc đẩy rạn nứt nội bộ là sự vắng mặt của một nhà lãnh đạo có quyền lực tập trung như Ali Khamenei. Bloomberg đưa tin vào đầu tháng 3 năm 2026 rằng hội đồng thời chiến thay thế Khamenei "đang phơi bày sự chia rẽ giữa các phe phái chính trị" khi không có một nhân vật nào đủ sức tạo ra sự đồng thuận .

Nhiều nhà phân tích được RFE/RL và Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) trích dẫn đánh giá rằng việc thiếu một lãnh tụ tối cao với thẩm quyền tích lũy như Khamenei khiến các tranh chấp phe phái về các vấn đề chiến tranh và hòa bình hiện nay khó giải quyết hơn trong nội bộ . Việc phe cực hữu bác bỏ Bản ghi nhớ, kết hợp với sự cản trở của IRGC, làm giảm không gian cho sự thỏa hiệp và khiến khả năng quay trở lại đối đầu quân sự cao hơn nếu các điều khoản mong manh của Bản ghi nhớ bị phá vỡ .

Một phân tích từ Trung tâm Nghiên cứu Al Jazeera vào ngày 9 tháng 7 năm 2026 cho thấy vòng đàm phán trực tiếp đầu tiên tại Islamabad "không mang lại bất kỳ kết quả thực tế nào", khiến khuôn khổ ngừng bắn trở nên dễ tổn thương .

Kết Luận

Các bằng chứng xác nhận một rạn nứt công khai đang ngày càng mở rộng trong giới cầm quyền Iran về ngoại giao với Mỹ và chiến lược chiến tranh sau cái chết của Khamenei. Việc kế nhiệm của Mojtaba Khamenei vào tháng 3 năm 2026 đã không khôi phục được loại thẩm quyền tuyệt đối mà cha ông từng nắm giữ, và các cuộc tranh giành quyền lực nội bộ tiếp tục leo thang ít nhất cho đến tháng 7 năm 2026. Sự chia rẽ công khai trong Hội đồng Chuyên gia, việc IRGC ngăn chặn sự linh hoạt, thế phòng thủ của Pezeshkian về Bản ghi nhớ, và cảnh báo của các nhà phân tích rằng sự thiếu vắng một thẩm quyền thống nhất làm tăng nguy cơ đối đầu quân sự đều được ghi chép đầy đủ và đại diện cho một thời điểm thực sự mong manh đối với Cộng hòa Hồi giáo.