Trung Quốc chuẩn bị kiểm soát xuất khẩu AI mô phỏng chiến lược của Mỹ: Mô hình phân tầng và sự phân nhánh của ngành AI tiên tiến

Khung kiểm soát phân tầng được đề xuất

Cách tiếp cận được báo cáo sẽ đưa ra các hạn chế theo cấp độ đối với quyền truy cập vào các mô hình AI tiên tiến:

• Các mô hình tiên tiến nhất / frontier — những mô hình gần nhất với ranh giới công nghệ — sẽ phải đối mặt với các hạn chế chặt chẽ nhất, có thể bị cấm hoàn toàn truy cập từ nước ngoài .
• Các mô hình cũ hơn hoặc kém năng lực hơn có thể vẫn được cung cấp ở nước ngoài, phản ánh logic kiểm soát phân cấp .
• Một số bản phát hành open-weight cũng có thể bị ảnh hưởng bởi các hạn chế mới .

Khung này dựa trên dự thảo quy tắc xuất khẩu AI tạo sinh ngày 28/5/2026 của Trung Quốc, do Cục Quản trị Không gian mạng Trung Quốc (CAC) công bố. Các quy tắc dự thảo đó yêu cầu đánh giá an toàn đối với việc xuất khẩu mô hình frontier đến các khu vực pháp lý được chỉ định và thiết lập hệ thống phân loại ba cấp riêng cho xuất khẩu AI tạo sinh: không hạn chế đối với các mô hình quy mô nhỏ dưới ngưỡng tham số nhất định; hạn chế đối với các mô hình frontier; và một cấp trung gian yêu cầu xem xét theo từng trường hợp .

Các kiểm soát cấp độ mô hình này là một phần của chiến dịch siết chặt rộng lớn hơn. Vào tháng 5/2026, Bloomberg đưa tin Trung Quốc đã hạn chế đi lại nước ngoài đối với nhân tài AI hàng đầu tại các công ty tư nhân như Alibaba và DeepSeek, yêu cầu phải có sự chấp thuận của chính phủ trước các chuyến đi ra nước ngoài — một sự thay đổi chính sách từ thông báo trước đó sang phê duyệt bắt buộc trước . Và vào ngày 1/7/2026, Trung Quốc đã áp đặt các quy tắc an ninh quốc gia rộng rãi đối với đầu tư ra nước ngoài, mở rộng các hạn chế vượt ra ngoài hàng hóa và dữ liệu để bao gồm cả việc xuất khẩu dịch vụ thông qua việc cử chuyên gia kỹ thuật ra nước ngoài hoặc thực hiện đào tạo ở nước ngoài .

Các biện pháp này mô phỏng kiểm soát xuất khẩu của Mỹ như thế nào

Sự đối xứng giữa cách tiếp cận của hai nước thật đáng kinh ngạc:

Điểm khác biệt quan trọng: Quy tắc AI Diffusion thời Biden đã bị chính quyền Trump bãi bỏ vào tháng 5/2025 trước khi có hiệu lực đầy đủ , trong khi Trung Quốc đang tích cực xây dựng kiến trúc kiểm soát của mình dựa trên cùng một kịch bản.

Xu hướng lớn hơn: Sự phân nhánh của AI tiên tiến

Những diễn biến này báo hiệu một xu hướng rõ ràng và đang tăng tốc trong cạnh tranh siêu cường:

1. Từ chối công nghệ có đi có lại đang trở thành trạng thái bình thường mới. Cả Mỹ và Trung Quốc hiện đang coi trọng số mô hình AI frontier và nhân tài AI frontier là tài sản chiến lược phải được từ chối đối với bên kia .

2. Ngăn xếp AI đang bị cắt đứt ở mọi lớp. Các kiểm soát hiện bao trùm: chip (Mỹ chặn chip tiên tiến đến Trung Quốc; Trung Quốc yêu cầu chip nội địa cho trung tâm dữ liệu nhà nước) , trọng số mô hình (Quy tắc tháng 1/2025 của Mỹ; Dự thảo quy tắc tháng 5/2026 của Trung Quốc) , nhân tài (Trung Quốc hạn chế đi lại của nhà nghiên cứu AI) , và đầu tư (Quy tắc đầu tư an ninh quốc gia mới của Trung Quốc) .

3. Một 'hệ sinh thái AI toàn cầu bị phân nhánh' đang xuất hiện. Thay vì một thị trường toàn cầu duy nhất cho AI frontier, thế giới đang chia thành các khối công nghệ liên minh với Mỹ và liên minh với Trung Quốc, mỗi khối có chuỗi cung ứng chip, hệ sinh thái mô hình và tiêu chuẩn quy định riêng .

4. Bắc Kinh đang lấp đầy khoảng trống do các đảo ngược chính sách của Washington để lại. Mỹ là nước tiên phong trong kiểm soát xuất khẩu AI (2022-2025), nhưng với việc chính quyền Trump thu hẹp một số hạn chế , Trung Quốc đang phát triển bộ máy kiểm soát xuất khẩu của riêng mình dựa trên kịch bản của Mỹ . Như Reuters đã lưu ý vào tháng 2/2026: 'Khi Trump kiềm chế các hạn chế công nghệ đối với Trung Quốc, các kiểm soát xuất khẩu của Bắc Kinh đã trưởng thành' .

5. Cuộc cạnh tranh mang tính sinh tồn. Cả hai bên đều coi AI frontier là vấn đề an ninh quốc gia, lợi thế quân sự và quyền bá chủ kinh tế . Báo cáo của MERICS (tháng 6/2026) lưu ý rằng 'Bắc Kinh đã đặt mục tiêu AI 'độc lập và có thể kiểm soát' như một mục tiêu chính' để đáp ứng với các kiểm soát xuất khẩu của Mỹ .

Tóm lại, sự cạnh tranh AI Mỹ-Trung đã bước vào giai đoạn từ chối công nghệ có đi có lại — mỗi bên xây dựng các bức tường xung quanh năng lực AI tiên tiến nhất của mình, phản chiếu chiến thuật của bên kia và đẩy nhanh sự phân mảnh của quản trị AI toàn cầu thành các phạm vi ảnh hưởng cạnh tranh.