Jim O'Neill thay đổi đánh giá về BRICS: Cơ sở hạ tầng thanh toán mới và rào cản chính trị

Jim O'Neill thay đổi đánh giá về BRICS và đồng USD

Jim O'Neill, nhà kinh tế đặt ra thuật ngữ "BRIC" vào năm 2001, đã chuyển từ thái độ hoài nghi sâu sắc sang sự thừa nhận thận trọng rằng các lựa chọn thay thế đồng USD của BRICS không còn là "ảo tưởng" nữa — mặc dù ông nhấn mạnh khối này mới chỉ mang đến "biểu tượng nhiều hơn chính sách cụ thể" . Dưới đây là phân tích chi tiết.

---

1. Sự thay đổi trong đánh giá của O'Neill

Trước đây (2024 – đầu 2025): O'Neill rất bác bỏ. Tháng 10/2024, ông nói BRICS chỉ là "chuyện cổ tích" cho đến khi Trung Quốc và Ấn Độ thực sự nghiêm túc với dự án, lập luận rằng khối này thiếu ý chí chính trị để thách thức đồng USD . Ông nhiều lần cho rằng tầm quan trọng của khối đang suy giảm .

Sự thay đổi (đầu – giữa năm 2026): Đến tháng 2/2026, O'Neill đã mở lại cuộc tranh luận, nói rằng những biến chuyển địa chính trị gần đây có thể đang thay đổi các tính toán và rằng ông vốn nghi ngờ về một đồng tiền chung của BRICS nhưng giờ thấy một cơ hội khả thi . Tháng 7/2026, ông nói thẳng với Reuters rằng các lựa chọn thay thế đồng USD của BRICS không còn là "ảo tưởng", dù ông vẫn mô tả đầu ra của khối là nặng về biểu tượng và nhẹ về chính sách .

Tại sao ông thay đổi quan điểm: Một số yếu tố dường như đã tác động đến đánh giá của ông:

• Nhận thức rằng sự dịch chuyển dần dần khỏi sự thống trị của đồng USD đang "bắt đầu bén rễ" .
• Bản thân nước Mỹ có thể đang tự đẩy nhanh sự suy thoái tài chính của mình thông qua các chính sách thuế quan hung hãn và vũ khí hóa đồng USD .
• Cơ sở hạ tầng kỹ thuật của khối (BRICS Pay, kết nối CBDC) đã chuyển từ ý tưởng sang giai đoạn thí điểm .

Điều gì không thay đổi: O'Neill tiếp tục lập luận rằng Trung Quốc vẫn là mỏ neo không thể thiếu của BRICS — "vẫn có thể lớn bằng Mỹ trong vòng một thập kỷ tới" — và nếu không có cam kết thực sự từ cả Trung Quốc và Ấn Độ, chương trình phi đô-la hóa sẽ bị đình trệ .

---

2. Cơ sở hạ tầng thanh toán mà khối đang xây dựng

BRICS đang xây dựng một hệ sinh thái thanh toán đa lớp, độc lập với đồng USD:

Lớp	Nội dung	Trạng thái
BRICS Pay	Nền tảng thanh toán xuyên biên giới dựa trên blockchain, cho phép giao dịch bằng nội tệ, có khả năng xử lý 20.000 giao dịch/giây .	Thí điểm năm 2025; chính thức ra mắt vào tháng 5/2026 .
Kết nối CBDC	Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ đề xuất kết nối các loại tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương (CBDC) của tất cả các nước BRICS thành một mạng lưới tương tác để thanh toán thương mại và du lịch xuyên biên giới .	Đề xuất tháng 1/2026; là chủ đề hàng đầu của hội nghị thượng đỉnh BRICS 2026 do Ấn Độ chủ trì .
Tài sản số "Unit"	Một loại tiền tệ kỹ thuật số được đề xuất bảo chứng bằng vàng (40% vàng, 60% là rổ tiền tệ BRICS), dự kiến làm token thanh toán .	Vẫn trong giai đoạn đề xuất; vấp phải bất đồng nội bộ .
Thúc đẩy thương mại nội tệ	Các thỏa thuận song phương giữa các thành viên BRICS để thanh toán thương mại bằng nội tệ thay vì USD (ví dụ: thương mại Nga-Trung bằng nhân dân tệ-rúp, thương mại Ấn Độ-UAE bằng rupee-dirham) .	Đang phát triển nhưng vẫn chiếm tỷ lệ nhỏ trong tổng thương mại BRICS.

Mục tiêu chiến lược là tạo ra một hệ thống nhắn tin và thanh toán thanh toán bù trừ có thể vượt qua cả SWIFT lẫn hệ thống thanh toán bằng đồng USD . Tuyên bố của hội nghị thượng đỉnh Kazan 2024 đã chính thức tán thành việc phát triển các lựa chọn thay thế như vậy .

---

3. Những rào cản chính trị còn lại

Đe dọa thuế quan từ Mỹ (áp lực bên ngoài)

Tổng thống Trump đã nhiều lần và rõ ràng đe dọa các nước BRICS bằng thuế quan nặng nếu họ theo đuổi phi đô-la hóa:

• Tháng 1/2025: Trump cảnh báo trên Truth Social rằng bất kỳ nước BRICS nào cố gắng thay thế đồng USD sẽ phải đối mặt với mức thuế 100% và bị cắt khỏi thị trường Mỹ .
• Tháng 7/2025: Ông leo thang, đăng rằng bất kỳ quốc gia nào "liên kết với các chính sách chống Mỹ của BRICS sẽ bị tính thêm thuế 10%" và "không có ngoại lệ" . Ông nhắc lại lời đe dọa vài ngày sau đó, gọi BRICS là mối đe dọa đối với quyền bá chủ kinh tế của Mỹ .
• Hiệu quả: Các nhà phân tích tại Viện Lowy cho rằng các chính sách thuế quan của Trump thực sự đã khiến một số nước BRICS thận trọng hơn, không phải xa rời đồng USD . Hội nghị thượng đỉnh Rio 2025 đã cố tình tránh bất kỳ đề cập nào đến phi đô-la hóa hoặc thương mại nội tệ trong tuyên bố cuối cùng dài 126 điểm — một sự tương phản rõ rệt với Tuyên bố Kazan 2024 .

Xung đột nội bộ

• Sự cạnh tranh Trung Quốc – Ấn Độ: Hai nền kinh tế BRICS lớn nhất là đối thủ cạnh tranh chiến lược. Chính O'Neill nói rằng khối "chỉ là chuyện cổ tích cho đến khi Trung Quốc và Ấn Độ thực sự nghiêm túc" . Ấn Độ phản đối bất kỳ kiến trúc nào trao cho đồng nhân dân tệ vai trò trung tâm, trong khi Trung Quốc thúc đẩy quốc tế hóa RMB .
• Thiếu gắn kết thể chế: BRICS thiếu ban thư ký chính thức, khuôn khổ hiệp ước hoặc cơ chế thực thi. Các thành viên có hệ thống chính trị khác biệt rộng rãi (dân chủ so với độc tài), cấu trúc kinh tế và liên kết địa chính trị .
• Ngân hàng trung ương thận trọng: Các ngân hàng trung ương trên khắp BRICS (đặc biệt là ở Ấn Độ và Brazil) đã thận trọng về mặt thể chế trong việc thúc đẩy chương trình phi đô-la hóa, theo Trung tâm Stimson .
• Hạn chế tiền điện tử của Trung Quốc: Các kiểm soát chặt chẽ của Bắc Kinh đối với tiền điện tử và tài sản kỹ thuật số trong nước đã ngăn cản khối áp dụng một lớp thanh toán thống nhất dựa trên blockchain .
• Chia rẽ địa chính trị: Nga và Iran thúc đẩy mạnh mẽ phi đô-la hóa do áp lực trừng phạt, trong khi Ấn Độ, Brazil và Nam Phi thích cách tiếp cận chậm hơn, ít đối đầu hơn để tránh chọc giận Washington .
• Hiệu ứng mạng lưới đồng USD thống trị: Ngay cả các nước BRICS cũng tiếp tục sử dụng đồng USD cho phần lớn thương mại quốc tế của họ vì tính thanh khoản, ổn định và cơ sở hạ tầng thanh toán bù trừ đã được thiết lập .

---

Tóm lại: O'Neill không còn bác bỏ các lựa chọn thay thế đồng USD của BRICS là ảo tưởng nữa — cơ sở hạ tầng thanh toán đang được xây dựng (BRICS Pay, kết nối CBDC, các kênh thương mại nội tệ). Nhưng những rạn nứt chính trị sâu sắc của khối — sự cạnh tranh Trung Quốc-Ấn Độ, các ngân hàng trung ương thận trọng, các ưu tiên địa chính trị xung đột — kết hợp với các mối đe dọa thuế quan rõ ràng từ Trump, có nghĩa là khoảng cách giữa tham vọng tượng trưng và thực hiện cụ thể vẫn còn rất rộng .