Trump ra tối hậu thư cho Iran: 'Ký thỏa thuận hoặc kết thúc cuộc chơi' khi đàm phán hạt nhân bế tắc

Lời đe dọa ngày 6 tháng 7 được đưa ra khi các cuộc đàm phán gián tiếp Mỹ-Iran kết thúc vào tuần trước mà không có bất kỳ dấu hiệu tiến triển công khai nào hướng tới một nền hòa bình lâu dài, bất chấp lệnh ngừng bắn 60 ngày nhằm tạo không gian cho ngoại giao.

Bản ghi nhớ ngày 17 tháng 6

Vào ngày 17 tháng 6 năm 2026, Mỹ và Iran đã ký một bản ghi nhớ (MOU) gồm 14 điểm - một tuyên bố về ý định tạm thời, không ràng buộc, không phải là một hiệp ước hòa bình. Các điều khoản chính bao gồm:

• Mở lại Eo biển Hormuz cho vận chuyển dầu và khí đốt toàn cầu, một điểm nghẽn cho gần một phần năm nguồn cung dầu và khí đốt tự nhiên của thế giới.
• Nới lỏng một số hạn chế tài chính đối với xuất khẩu dầu của Iran.
• Một 'cửa sổ' đàm phán 60 ngày để đạt được một thỏa thuận hòa bình cuối cùng, lâu dài, với Qatar và Pakistan làm trung gian hòa giải.

MOU đã được ký kết trên thực tế bởi Trump và các quan chức Iran, với một buổi lễ chính thức dự kiến vào ngày 19 tháng 6 tại Geneva.

Các nhà phân tích đã mô tả MOU như một cơ chế ngừng bắn tạm thời mà chức năng chính của nó là 'không phải để kết thúc xung đột mà là để trì hoãn giai đoạn tiếp theo của nó.' Mọi vấn đề quan trọng - bao gồm chương trình hạt nhân của Iran, các lệnh trừng phạt, tự do hàng hải qua Eo biển Hormuz, và tình hình ở Lebanon - đều bị đẩy vào lộ trình đàm phán 60 ngày.

Sự tạm dừng vì tang lễ: Cái chết của Khamenei và tác động của nó

Giáo chủ Ayatollah Ali Khamenei đã thiệt mạng vào ngày 28 tháng 2 năm 2026 trong các cuộc không kích của Mỹ và Israel vào ngày đầu tiên của cuộc chiến. Tang lễ của ông đã bị trì hoãn nhiều tháng do xung đột đang diễn ra. Các nghi lễ tang lễ kéo dài nhiều ngày bắt đầu ở Tehran vào ngày 4 tháng 7 năm 2026, và việc an táng tại Mashhad dự kiến vào ngày 9 tháng 7 năm 2026.

Tang lễ đã tạm dừng các cuộc đàm phán tích cực Mỹ-Iran. Đám đông tại tang lễ đã hô vang 'Death to America, Death to Israel' (Mỹ chết, Israel chết) và kêu gọi trả thù, làm phức tạp không gian chính trị cho sự thỏa hiệp. Các báo cáo mô tả những người đưa tang hô vang 'Khẩu hiệu của chúng tôi là một từ: Trả thù, trả thù' và 'Chúng tôi sẽ giết, chúng tôi sẽ giết kẻ đã giết Imam của chúng tôi.'

Chính quyền Iran đã sử dụng tang lễ để tập hợp lòng nhiệt thành tôn giáo và dân tộc chủ nghĩa. Các quan chức dự kiến có tới 20 triệu người tham dự, biến nó thành một trong những cuộc tụ họp công cộng lớn nhất trong lịch sử Iran.

Các cuộc đàm phán hạt nhân bị đình trệ và các vòng kỹ thuật thất bại

Tiến triển về các vấn đề hạt nhân là rất ít và liên tục bị cản trở:

• Ngày 19 tháng 6 năm 2026: Các cuộc đàm phán kỹ thuật hạt nhân theo kế hoạch tại Thụy Sĩ đã bị hoãn lại sau khi Iran rút lui, với lý do các cuộc tấn công của Israel ở Lebanon là vi phạm MOU.
• Ngày 22 tháng 6 năm 2026: Sau một khởi đầu chông chênh, các cuộc đàm phán cấp cao tại Thụy Sĩ đã đưa ra một 'lộ trình' và Iran về nguyên tắc đồng ý cho phép các thanh sát viên hạt nhân của LHQ quay trở lại để đổi lấy việc nới lỏng trừng phạt đối với xuất khẩu dầu và mở lại Eo biển Hormuz. Tuy nhiên, các cuộc đàm phán kỹ thuật thực tế không bao giờ tiến triển.
• Cuối tháng 6 năm 2026: Các phái đoàn Mỹ và Iran dự kiến có mặt tại Doha, nhưng Iran tuyên bố không có cuộc họp nào được lên lịch, và các cuộc trao đổi tên lửa từ cả hai phía đã thử thách lệnh ngừng bắn tạm thời.
• Đến ngày 1 tháng 7, khoảng 14 ngày của 'cửa sổ' 60 ngày đã trôi qua với không có tiến triển nào về các vấn đề hạt nhân cốt lõi - mức độ làm giàu, giảm kho dự trữ, hoặc giới hạn máy ly tâm.

Lập trường cứng rắn của Iran: Đòi dỡ bỏ trừng phạt trước

Lập trường của Iran đã trở nên cứng rắn, đòi hỏi phải được dỡ bỏ trừng phạt trước khi có bất kỳ nhượng bộ hạt nhân nào:

• Tehran, ngày 30 tháng 6: Các quan chức Iran thông báo các cuộc đàm phán hướng tới một thỏa thuận cuối cùng sẽ không được nối lại cho đến khi tất cả các điều khoản của MOU ngày 17 tháng 6 được Mỹ thực hiện đầy đủ, về cơ bản yêu cầu Mỹ dỡ bỏ trừng phạt trước bất kỳ động thái hạt nhân nào.
• Iran tuyên bố sẽ 'không có thỏa thuận cuối cùng' cho đến khi Mỹ 'làm tròn phần việc của mình' về các lệnh trừng phạt và cứu trợ tài chính.
• Iran cũng đã nhấn mạnh rằng các chương trình tên lửa và quốc phòng của nước này là 'không bao giờ' được đem ra thảo luận, một ranh giới đỏ mà Mỹ chưa chấp nhận.

Những áp lực cạnh tranh và thời điểm giữa của 'cửa sổ' 60 ngày

Tính đến ngày 7 tháng 7 năm 2026, 'cửa sổ' đàm phán 60 ngày đã trôi qua khoảng 20 ngày (một phần ba), đang tiến gần đến điểm giữa.

• Áp lực từ Mỹ: Bài phát biểu 'đạt thỏa thuận hoặc kết thúc công việc' của Trump, kết hợp với các cuộc đấu tên lửa cuối tuần từ cả hai phía sau MOU, luôn khiến leo thang quân sự là một mối đe dọa hiện hữu.
• Áp lực từ Iran: Chế độ Tehran đang sử dụng tang lễ của Khamenei để tập hợp lòng nhiệt thành tôn giáo và dân tộc chủ nghĩa, với những tiếng hô trả thù Mỹ và Israel, thu hẹp không gian nội bộ cho sự thỏa hiệp. Đồng thời, chiến tranh đã tàn phá nền kinh tế và cơ sở hạ tầng của Iran.
• Nguy cơ bế tắc: Các nhà phân tích mô tả các cuộc đàm phán là 'không đi đến đâu' - không bên nào nhượng bộ về trình tự (dỡ bỏ trừng phạt trước hay hạn chế hạt nhân trước), và MOU được nhiều người coi là một cơ chế ngừng bắn tạm thời hơn là một khuôn khổ thực sự cho hòa bình.

Bất đồng cơ bản về trình tự vẫn là trở ngại trung tâm: Iran yêu cầu dỡ bỏ trừng phạt trước khi có bất kỳ động thái hạt nhân nào, trong khi Mỹ nhấn mạnh phải có nhượng bộ hạt nhân trước khi có các đợt nới lỏng trừng phạt đáng kể. Với việc tang lễ đang hút cạn năng lượng chính trị ở Tehran và tối hậu thư của Trump đang lờ mờ phía trước, cánh cửa cho một đột phá ngoại giao đang ngày càng thu hẹp.