Cuộc đua vũ trang toàn cầu 2025-2026: Chi tiêu quân sự kỷ lục 2.900 tỷ USD, AI và máy bay không người lái thay đổi cuộc chơi

Chi tiêu quân sự toàn cầu năm 2025 đã lên tới mức chưa từng có: 2.887 tỷ USD, đánh dấu năm tăng trưởng thứ 11 liên tiếp và là mức cao nhất từng được Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI) ghi nhận . Gánh nặng quân sự toàn cầu đã tăng lên 2,5% GDP, mức cao nhất kể từ năm 2009 . Sự gia tăng này, diễn ra ngay cả khi chi tiêu của Mỹ giảm do đình chỉ viện trợ quân sự mới cho Ukraine, đang định hình lại ngành công nghiệp quốc phòng và thúc đẩy một bước ngoặt công nghệ mà các nhà phân tích mô tả là mạnh mẽ nhất kể từ đầu Chiến tranh Lạnh . Dưới đây là những phát hiện chính, được xác thực từ các nguồn tin về các động lực chính của cuộc chạy đua vũ trang mới này.

Chi tiêu quân sự kỷ lục: 2.887 tỷ USD

Dữ liệu tháng 4/2026 từ SIPRI xác nhận chi tiêu quân sự thế giới đã tăng 2,9% trong điều kiện thực tế, lên 2.887 tỷ USD vào năm 2025 . Riêng ba nước Mỹ, Trung Quốc và Nga đã chi tổng cộng 1.480 tỷ USD, chiếm 51% tổng chi tiêu toàn cầu . Trong khi chi tiêu của Mỹ giảm 7,5% sau khi ngừng viện trợ cho Ukraine, thì chi tiêu quân sự ở châu Âu tăng vọt 14% và ở châu Á & châu Đại Dương tăng 8,1% trong điều kiện thực tế, phản ánh các cam kết xây dựng lực lượng sau năm 2022 của NATO và căng thẳng gia tăng ở Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương . Năm nước chi tiêu quân sự lớn nhất toàn cầu là Mỹ, Trung Quốc, Nga, Đức và Ấn Độ, chiếm 58% tổng chi tiêu quân sự thế giới .

Ngân sách R&D kỷ lục 179 tỷ USD của Lầu Năm Góc

Đề xuất ngân sách tài khóa 2026 của Lầu Năm Góc, với tổng chi tiêu quốc phòng hơn 1.000 tỷ USD, phân bổ 179 tỷ USD cho nghiên cứu, phát triển, thử nghiệm và đánh giá (RDT&E) . Đây là ngân sách R&D lớn nhất trong lịch sử Lầu Năm Góc và không giống như chi tiêu mua sắm, khoản tiền này không dùng để mua các hệ thống hoàn chỉnh mà để tài trợ cho các công nghệ sẽ xác định thế hệ chiến tranh tiếp theo . Tạp chí Defense One nhận xét rằng những thay đổi trong ngân sách này đóng vai trò như một "chỉ số dự báo về cách quân đội dự định tác chiến trong 5 đến 15 năm tới", báo hiệu sự tập trung vào vũ khí định nghĩa bằng phần mềm, tính tự chủ và cảm biến không gian .

Khoản mục 13,4 tỷ USD cho AI và hệ thống tự hành

Lần đầu tiên trong lịch sử, ngân sách Lầu Năm Góc bao gồm một hạng mục ngân sách riêng dành cho AI và các hệ thống tự hành, với tổng trị giá 13,4 tỷ USD . Forbes lưu ý rằng đây là "lần đầu tiên trong lịch sử Lầu Năm Góc, ngân sách bao gồm một hạng mục riêng cho máy bay không người lái và hệ thống tự hành" . Khoản tài trợ được phân bổ qua nhiều văn phòng tài trợ khác nhau của Bộ Quốc phòng thay vì một tài khoản duy nhất . Trong số 13,4 tỷ USD này, 9,4 tỷ USD được dành cho máy bay không người lái trên không, 1,7 tỷ USD cho các nền tảng tự hành trên biển, 734 triệu USD cho các khả năng dưới nước và 210 triệu USD cho các phương tiện tự hành trên bộ . Con số này cho thấy mức tăng khoảng 7 lần so với ngân sách AI 1,8 tỷ USD của Bộ Quốc phòng trong năm tài khóa 2025 . Một cách riêng biệt, Viện Brookings báo cáo rằng tổng các nghĩa vụ AI liên bang trên toàn bộ chính phủ Mỹ đã tăng 966% từ năm 2024 lên 7,2 tỷ USD trong ngân sách năm 2026, với các giải thưởng tiềm năng lên tới 91,8 tỷ USD .

Cuộc cách mạng máy bay không người lái: Mở rộng quy mô lên hơn 300.000 chiếc

Có lẽ sự thay đổi ấn tượng nhất là sự chuyển hướng của quân đội Mỹ sang các loại máy bay không người lái có thể thay thế được, sản xuất hàng loạt. Chương trình Thống trị Drone (DDP) của Bộ Chiến tranh đặt mục tiêu đưa khoảng 300.000 máy bay không người lái vào biên chế đến năm 2027, với một số tài liệu chính thức đề cập đến khoảng 340.000 hệ thống không người lái cỡ nhỏ trong thời gian mua sắm hai năm . Sáng kiến này coi máy bay không người lái như "đạn dược có thể thay thế" thay vì các nền tảng có giá trị cao, chi phí cao . Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth đã công bố khoản đầu tư 56 tỷ USD để đạt được mục tiêu này . Yêu cầu ngân sách tài khóa 2027 phân bổ riêng cho Nhóm Vũ khí Drone và Tự hành (DAWG) tới 54,6 tỷ USD—mức tăng đáng kinh ngạc gấp 243 lần so với 225,9 triệu USD được cấp trong năm tài khóa 2026 . Sản lượng máy bay không người lái hiện tại của Mỹ ước tính khoảng 50.000 đến 100.000 chiếc mỗi năm trên cả dây chuyền thương mại và quân sự, nhưng Lục quân đã vạch ra kế hoạch sản xuất ít nhất 10.000 hệ thống không người lái cỡ nhỏ mỗi tháng vào năm 2026 thông qua chương trình SkyFoundry . Thị trường máy bay không người lái quân sự toàn cầu được dự báo sẽ tăng từ 34,85 tỷ USD năm 2026 lên 109,22 tỷ USD vào năm 2031, với tốc độ tăng trưởng kép hàng năm là 25,7% .

Tên lửa siêu vượt âm Zircon của Nga tham chiến

Nga đã nhiều lần sử dụng tên lửa hành trình siêu vượt âm 3M22 Zircon (Tsirkon) trong chiến đấu chống lại Ukraine trong giai đoạn 2025-2026. Tên lửa bay với tốc độ khoảng Mach 8, tầm bắn lên tới 1.000 km và ban đầu được thiết kế để nhắm mục tiêu vào các tàu sân bay . Các sự kiện chính bao gồm:

• Ngày 2/6/2026: Nga phóng một loạt tên lửa lớn, trong đó có 8 tên lửa Zircon nhằm vào các mục tiêu ở Ukraine .
• Ngày 3/2/2026: Một cuộc không kích của Nga có sử dụng tên lửa Zircon trong tổng số 521 đạn dược .
• Ngày 24/3/2026: Tình báo Ukraine đã theo dõi và phá hủy một bệ phóng Zircon ở Crimea cùng với hai tên lửa đã được nạp đạn .
• Ngày 23-24/5/2026: Nga đã bắn ba tên lửa Zircon trong một loạt đạn gồm 90 tên lửa và 600 máy bay không người lái nhằm vào Ukraine .

Không quân Ukraine báo cáo rằng tên lửa Zircon bay theo quỹ đạo đạn đạo có thể bị đánh chặn bởi các hệ thống như Patriot, nhưng phòng không Ukraine thường thiếu đủ tên lửa đánh chặn để làm điều đó một cách đáng tin cậy . Có một cuộc tranh luận về phân loại tên lửa này: Không quân Ukraine cho rằng Zircon không đáp ứng định nghĩa chặt chẽ về tên lửa hành trình siêu vượt âm vì nó bay theo quỹ đạo đạn đạo, mặc dù Nga tuyên bố nó là siêu vượt âm .

Phản ứng của tổ hợp công nghiệp-quân sự

Quy mô của bước ngoặt công nghệ này đang tạo ra một thị trường tăng giá cho cổ phiếu công nghệ quốc phòng. Forbes đưa tin rằng các lĩnh vực phát triển nhanh nhất trong lĩnh vực quốc phòng không còn là các nền tảng truyền thống như máy bay hay tàu hải quân, mà là các hệ thống tự hành, được xác định bằng phần mềm . Sự kết hợp giữa ngân sách AI chuyên dụng, các chương trình mua sắm máy bay không người lái hàng loạt và yêu cầu R&D lớn nhất trong lịch sử Lầu Năm Góc báo hiệu một sự thay đổi cơ bản trong cách tiến hành và giành chiến thắng trong các cuộc chiến tranh. Việc mô tả kỷ nguyên này là "bước ngoặt công nghệ mạnh mẽ nhất trong lĩnh vực quốc phòng kể từ đầu Chiến tranh Lạnh" là bình luận của các nhà phân tích chứ không phải là một chỉ định chính thức, nhưng dữ liệu—179 tỷ USD cho RDT&E, một hạng mục AI trị giá 13,4 tỷ USD và kế hoạch cho hàng trăm nghìn máy bay không người lái—hoàn toàn ủng hộ điều này .