Phong tỏa nhiên liệu của Mỹ đẩy Cuba vào thảm họa nhân đạo: Trẻ em chết, bệnh viện tê liệt

Sáu tháng kể từ lệnh phong tỏa nhiên liệu của chính quyền Trump — khởi nguồn từ việc Mỹ can thiệp quân sự vào Venezuela hồi tháng 1 năm 2026, một sắc lệnh hành pháp ngày 29/1 đe dọa áp thuế lên bất kỳ quốc gia nào cung cấp dầu cho Cuba, và các đợt trừng phạt leo thang sau đó vào tháng 5 và tháng 6 — Cuba đang phải hứng chịu một thảm họa nhân đạo mà Liên Hợp Quốc mô tả là "bỏ đói năng lượng" . Cuộc khủng hoảng đã làm tê liệt các lĩnh vực phụ thuộc vào nhiên liệu trên khắp hòn đảo, với khoảng 9 triệu người bị ảnh hưởng bởi tình trạng thiếu lương thực, thuốc men và điện .

Các biện pháp của Mỹ vào tháng 1, tháng 5 và giữa tháng 6 năm 2026

Lệnh phong tỏa diễn ra theo ba giai đoạn riêng biệt:

• Tháng 1 năm 2026: Mỹ can thiệp quân sự vào Venezuela, lật đổ Nicolás Maduro và cắt đứt nguồn xuất khẩu dầu từ Venezuela đến Cuba, vốn là nguồn nhiên liệu chính của hòn đảo . Ngày 29/1, Trump ban hành sắc lệnh hành pháp đe dọa áp "thuế quan thứ cấp" lên bất kỳ quốc gia nào cung cấp dầu cho Cuba, ngăn chặn hiệu quả các chuyến hàng nhiên liệu từ bên thứ ba .
• Tháng 5 năm 2026: Ngoại trưởng Marco Rubio công bố các lệnh trừng phạt mới đối với Cuba, buộc các công ty nước ngoài rời khỏi đảo và làm sâu sắc thêm cuộc khủng hoảng năng lượng . Các chuyên gia LHQ gọi chỉ thị tháng 1 là một hình thức "bỏ đói năng lượng" gây nguy hiểm cho nhân quyền .
• Giữa tháng 6 năm 2026: Chính quyền Trump trừng phạt trực tiếp công ty dầu khí quốc gia Cuba . Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc Volker Türk tuyên bố tình trạng khẩn cấp nhân đạo, cho rằng Mỹ phải chịu trách nhiệm trực tiếp về những tổn hại trên diện rộng .

Phân phối nhiên liệu và sụp đổ năng lượng

Cuba công bố một chiến lược phân phối nhiên liệu toàn diện vào đầu tháng 2 năm 2026 để bảo vệ các dịch vụ thiết yếu . Nhiên liệu hiện được dành riêng cho xe cứu thương và cơ sở hạ tầng quan trọng. Đất nước đã trải qua ba đợt mất điện trên toàn quốc chỉ trong tháng 3 năm 2026 . Tình trạng mất điện luân phiên thường xuyên làm gián đoạn sinh hoạt gia đình, bệnh viện và giao thông công cộng . Đến giữa tháng 5, thời gian mất điện hàng ngày thường xuyên vượt quá 20 giờ .

Sản xuất lương thực và nông nghiệp

Sản lượng lương thực đã giảm 60% tính đến tháng 6 năm 2026, theo báo cáo của Văn phòng Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc (OHCHR) . Tình trạng thiếu nhiên liệu đã làm ngừng hoạt động máy móc nông nghiệp, máy bơm tưới tiêu và vận chuyển thực phẩm từ nông thôn ra thành thị . Đánh giá nhân đạo của ACAPS ghi nhận sự gián đoạn nghiêm trọng trong chuỗi cung ứng thực phẩm trên khắp các khu vực của Cuba . Giá lương thực tăng 18% do tình trạng thiếu năng lượng làm gián đoạn sản xuất, chế biến, bảo quản lạnh và phân phối nông sản .

Tiếp cận nước sạch

Gần 3 triệu người Cuba bị thiếu nước sinh hoạt hàng ngày vì hệ thống nước của hòn đảo chỉ hoạt động với 37% nhiên liệu cần thiết, theo hãng tin Associated Press . Văn phòng Điều phối các vấn đề nhân đạo của LHQ (OCHA) báo cáo rằng 2,7 triệu người bị ảnh hưởng bởi tình trạng thiếu nước, vệ sinh và vệ sinh môi trường (WASH) . Hệ thống nước quốc gia phụ thuộc vào điện cho 84% công suất bơm .

Sụp đổ hệ thống y tế

• 96.000 thủ thuật y tế đã bị hoãn, bao gồm 11.000 ca phẫu thuật cho trẻ em . Dự báo cho thấy số ca phẫu thuật tồn đọng có thể lên tới 160.000 vào cuối năm 2026 .
• Hơn 300 ca phẫu thuật nhi khoa mỗi tuần không có thuốc thiết yếu, oxy và thuốc gây mê .
• Chỉ 30% thuốc thiết yếu có sẵn, theo Điều phối viên thường trú của LHQ .
• 67.000 trẻ em có nguy cơ không được tiêm chủng .
• Các ca lọc thận bị gián đoạn, và các bệnh viện hoạt động trong tình trạng mất điện thường xuyên .
• Ước tính 32.000 bà mẹ tương lai có thể không được siêu âm tối thiểu 3 lần trong thai kỳ theo khuyến cáo .

Tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh

Tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh đã tăng gấp đôi trong thập kỷ qua, từ 4,0 ca trên 1.000 ca sinh sống lên 9,9 ca trên 1.000 ca sinh sống tính đến giữa năm 2026 . Một nghiên cứu được bình duyệt trên tạp chí PMC ước tính rằng nếu tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh không thay đổi, khoảng 1.800 trẻ sơ sinh đã có thể sống sót kể từ năm 2018 . Tỷ lệ tử vong ở trẻ em dưới 5 tuổi đã tăng từ 6,0 lên 8,3 trên 1.000 ca sinh sống . Phó Thủ tướng Cuba Eduardo Martínez Díaz thừa nhận vào ngày 3 tháng 7 rằng tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh đã lên tới 9,3 trên 1.000 ca sinh sống, gấp đôi mức thấp kỷ lục trước đây .

Tỷ lệ sống sót ung thư trẻ em

Tỷ lệ sống sót của trẻ em mắc ung thư đã giảm từ khoảng 80-85% xuống còn 65% kể từ khi lệnh phong tỏa được thắt chặt . LHQ cho rằng nguyên nhân trực tiếp là do sự thiếu hụt thuốc hóa trị, thuốc gây mê và vật tư phẫu thuật do lệnh phong tỏa nhiên liệu và trừng phạt gây ra . Cuba đang điều trị cho khoảng 1.400 trẻ em mắc ung thư tại bất kỳ thời điểm nào, với khoảng 400 ca chẩn đoán ung thư nhi khoa mới mỗi năm . Trưởng khoa Ung thư Nhi tại Viện Ung thư và Xạ trị Havana cho biết sự suy giảm này liên quan trực tiếp đến lệnh cấm vận của Mỹ .

Khả năng tiếp cận thuốc

Một bài báo được bình duyệt trên PMC lưu ý rằng các lệnh trừng phạt của Mỹ cấm Cuba mua công nghệ y tế có chứa dù chỉ 10% linh kiện của Mỹ, làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu thuốc . Đến tháng 3 năm 2026, 80% trong số 401 loại thuốc thiết yếu sản xuất trong nước của đất nước ở dưới mức yêu cầu, và thuốc chủ yếu có sẵn thông qua chợ đen với giá không thể mua được đối với hầu hết bệnh nhân có mức lương nhà nước . Điều phối viên thường trú của LHQ báo cáo rằng chỉ có 30% thuốc thiết yếu có sẵn và 67.000 trẻ em có nguy cơ không được tiêm chủng .

---

Nguồn chính: OHCHR (tháng 6/2026) , đánh giá nhân đạo ACAPS , Reuters , AP , Foreign Policy , Forbes , NBC News , tài liệu y khoa được bình duyệt , và tuyên bố của Phó Thủ tướng Cuba .