Tàu thăm dò Hayabusa2 của Nhật Bản bay sát tiểu hành tinh Torifune với tốc độ siêu thanh

Vào ngày 5 tháng 7 năm 2026, tàu vũ trụ Hayabusa2 của Cơ quan Vũ trụ Nhật Bản (JAXA) đã hoàn thành thành công một trong những pha bay lướt sát tiểu hành tinh nhất từ trước đến nay. Tàu đã lướt qua tiểu hành tinh Torifune (98943 Torifune / 2001 CC21) ở khoảng cách cực gần với tốc độ cực cao. Pha bay lướt này là một màn trình diễn công nghệ bảo vệ hành tinh có chủ đích, nằm trong sứ mệnh mở rộng của tàu, vốn sẽ tiếp tục hành trình tới một cuộc hẹn với tiểu hành tinh thứ hai vào năm 2031 .

Thời gian và khoảng cách bay lướt

• Thời điểm: Khoảng 18:30 Giờ chuẩn Nhật Bản (09:30 UTC) ngày 5 tháng 7 năm 2026 .
• Khoảng cách tiếp cận gần nhất: Hayabusa2 đã vượt qua chỉ cách tâm của Torifune khoảng 800 mét — tương đương với khoảng 500–600 mét tính từ bề mặt — đây là một trong những pha bay lướt sát tiểu hành tinh nhất từng được thực hiện .
• Tốc độ tương đối: Tàu bay với tốc độ khoảng ~5,2 km/s (~18.700 km/h) .
• Tiểu hành tinh mục tiêu: Torifune là một tiểu hành tinh gần Trái Đất thuộc loại S (đá), có kích thước dưới một km, đường kính khoảng 450 mét, chu kỳ tự quay khoảng ~5,02 giờ .

Công nghệ bảo vệ hành tinh đang được thử nghiệm

JAXA đã xác định rõ pha bay lướt Torifune là một màn trình diễn công nghệ cho mục đích bảo vệ hành tinh . Các mục tiêu chính bao gồm:

• Dẫn đường tự động siêu chính xác: Thử nghiệm khả năng của tàu vũ trụ trong việc dẫn đường và sống sót qua một pha bay lướt cực gần và tốc độ cao mà không va chạm với tiểu hành tinh — một năng lực có thể áp dụng trực tiếp cho các sứ mệnh va chạm động lực (kinetic impactor) hoặc trinh sát trong tương lai .
• Độ chính xác dẫn đường ở tốc độ tiếp cận cao: Chứng minh rằng một tàu vũ trụ có thể tiếp cận một tiểu hành tinh nhỏ, di chuyển nhanh và chưa được xác định rõ đặc tính, chỉ với vài giây quan sát ở cự ly gần .
• Quan sát bề mặt ở tốc độ cao: Sử dụng máy ảnh và thiết bị trên tàu Hayabusa2 để ghi lại kết cấu bề mặt, nhiệt độ, dữ liệu thành phần và thông tin về hình dạng trong những giây ngắn ngủi của pha tiếp cận gần nhất — dữ liệu rất quan trọng để xác định đặc điểm của một tiểu hành tinh có nguy cơ va chạm Trái Đất trước khi thực hiện bất kỳ nỗ lực làm chệch hướng nào .
• Kiểm định kỹ thuật vận hành ở khoảng cách cực gần: Chứng minh rằng một tàu vũ trụ vốn được thiết kế cho một cuộc hẹn chậm rãi với Ryugu, có thể được tái sử dụng cho một kịch bản bay lướt tốc độ cao .

Sứ mệnh mở rộng

Hayabusa2 đã hoàn thành sứ mệnh chính vào năm 2020, khi đưa thành công các mẫu vật từ tiểu hành tinh chứa carbon Ryugu trở về Trái Đất. Sau khi viên nang chứa mẫu được thu hồi, con tàu vẫn hoạt động tốt và được đổi tên cho sứ mệnh mở rộng "Hayabusa2#" . Hành trình mở rộng như sau:

Giai đoạn	Thời gian	Sự kiện
Sứ mệnh chính	2014–2020	Thu thập mẫu vật từ Ryugu (đã hoàn thành)
Hành trình	2020–2026	Bay sâu trong không gian; quan sát ngoại hành tinh và ánh sáng hoàng đạo
Bay lướt Torifune	5/7/2026	Bay lướt gần và thử nghiệm bảo vệ hành tinh
Vòng hỗ trợ trọng lực Trái Đất #1	2027	Hỗ trợ trọng lực
Vòng hỗ trợ trọng lực Trái Đất #2	2028	Hỗ trợ trọng lực
Mục tiêu cuối cùng	2031	Điểm hẹn với tiểu hành tinh quay nhanh 1998 KY26

Như vậy, pha bay lướt Torifune là một trạm dừng trên đường tới 1998 KY26, nhưng JAXA đã cố tình nâng cấp nó từ một cơ hội bay ngang đơn thuần thành một cuộc thử nghiệm công nghệ bảo vệ hành tinh có rủi ro cao .

Vị thế của Nhật Bản trong nỗ lực làm chệch hướng tiểu hành tinh toàn cầu

Pha bay lướt này đưa Nhật Bản trở thành một trụ cột lớn thứ hai — bên cạnh Hoa Kỳ — trong lĩnh vực bảo vệ hành tinh:

• Bổ sung cho sứ mệnh DART của NASA: Trong khi sứ mệnh DART của NASA (2022) chứng minh rằng một tàu va chạm động lực có thể thay đổi quỹ đạo của một tiểu hành tinh, DART là một vụ va chạm một lần, tốc độ cao với một mục tiêu nhị phân đã biết rõ. Pha bay lướt Torifune của Hayabusa2 lại thử nghiệm khía cạnh dẫn đường tiếp cận và xác định đặc điểm của bài toán — làm thế nào để tiếp cận một tiểu hành tinh nhỏ, xa lạ một cách đủ chính xác để va chạm hoặc quan sát nó ở cự ly gần .
• Đóng góp độc đáo của Nhật Bản: JAXA đang xây dựng chuyên môn trong lĩnh vực vận hành bay lướt siêu gần ở vận tốc tương đối cao, một lĩnh vực khác biệt với cả vụ va chạm của DART và sứ mệnh Hera sắp tới của ESA (khảo sát sau va chạm). Chưa có cơ quan vũ trụ nào khác chứng minh được khả năng tiếp cận và sống sót này ở khoảng cách dưới một km .
• Lộ trình công nghệ: Các kỹ thuật dẫn đường tự động được kiểm chứng tại Torifune dự kiến sẽ được ứng dụng vào các sứ mệnh bảo vệ hành tinh trong tương lai do JAXA dẫn đầu hoặc quốc tế, có thể bao gồm một tàu va chạm động lực hoặc tàu trinh sát của Nhật Bản .
• Bối cảnh toàn cầu: Nhật Bản hiện là một trong hai quốc gia (cùng với Mỹ) đã vừa mang mẫu vật từ tiểu hành tinh về Trái Đất, vừa thực hiện một cuộc trình diễn công nghệ bảo vệ hành tinh có rủi ro cao trong không gian sâu, qua đó củng cố vai trò của mình trong các khuôn khổ quốc tế như Nhóm Cố vấn Lập kế hoạch Sứ mệnh Không gian (SMPAG) .