Nhà máy lọc dầu Kulevi của Gruzia 'cắt đứt' với dầu Nga: Tuyên bố mang tính bước ngoặt trước sức ép trừng phạt của EU

Lộ trình và kế hoạch chuyển đổi sang nguồn cung phi Nga

• Chuyển đổi ngay lập tức: BSP cho biết quá trình chuyển đổi sang dầu thô phi Nga sẽ bắt đầu từ tháng 8-9/2026 .
• Nguồn thay thế: CEO của BSP, David Potskhveria, tuyên bố nhà máy sẽ thay thế hoàn toàn dầu Nga bằng dầu thô từ Turkmenistan trước, sau đó là Kazakhstan, cho phép họ xuất khẩu thành phẩm sang EU .
• Kế hoạch mở rộng: BSP đang xây dựng thêm công suất tại Kulevi để xử lý dầu thô Trung Á, với công suất thiết kế là 1,2 triệu tấn mỗi năm (khoảng 24.000 thùng mỗi ngày), và có thể mở rộng lên 1,5 triệu tấn tùy thuộc vào chất lượng dầu thô .

Lịch sử: Sự phụ thuộc ngắn ngủi nhưng mạnh mẽ vào dầu Nga

Nhà máy lọc dầu Kulevi là một cơ sở mới — nó tiếp nhận chuyến hàng dầu thô đầu tiên vào tháng 10/2025, với 105.000 tấn dầu thô Siberia do hãng Russneft của Nga cung cấp . Nhà máy nhanh chóng phụ thuộc hoàn toàn vào nguyên liệu thô của Nga , và lượng nhập khẩu dầu của Gruzia từ Nga đã tăng vọt lên 225.300 tấn trong năm 2025 — gấp đôi tổng số của năm trước . Chỉ riêng trong tháng 1/2026, Gruzia đã xuất khẩu 56 triệu USD các sản phẩm dầu mỏ mà nước này tuyên bố là sản xuất trong nước — mức tăng 3.300% so với cùng kỳ năm ngoái — liên quan trực tiếp đến sản lượng của nhà máy lọc dầu Kulevi . Các báo cáo điều tra gọi cơ sở này là một "nhà máy ma" giúp Nga lách các lệnh trừng phạt .

Áp lực từ các lệnh trừng phạt của EU

Vào tháng 2/2026, EU lần đầu tiên đề xuất trừng phạt các cảng của nước thứ ba xử lý dầu Nga — bao gồm cảng Kulevi của Gruzia và một cảng ở Indonesia . Các gói trừng phạt thứ 19 và 20 của EU đặc biệt nhắm vào lỗ hổng tinh chế dầu thô Nga ở các nước thứ ba và tái xuất sang châu Âu. Cảng Kulevi suýt bị đưa vào dự thảo của gói trừng phạt thứ 20 . Vào ngày 21/1/2026, lệnh cấm của EU đối với các sản phẩm dầu mỏ được tinh chế từ dầu thô Nga chính thức có hiệu lực, đóng một lỗ hổng lớn trong chế độ trừng phạt . Một phân tích của Viện KSE lưu ý rằng Kulevi là một trong những nhà máy lọc dầu có hoạt động xuất khẩu sang EU còn lại (khoảng 50 kb/d tính đến tháng 2-4/2026) "có khả năng gây rắc rối từ góc độ tuân thủ trừng phạt" . Quyết định của BSP thực chất là đi trước làn sóng trừng phạt tiếp theo của EU: việc từ bỏ hoàn toàn dầu thô Nga dễ dàng hơn là mạo hiểm bị đưa vào danh sách đen .

Khối lượng dầu thô được xử lý trong nửa đầu năm 2026

BSP báo cáo rằng nhà máy lọc dầu Kulevi đã xử lý 650.000 tấn dầu thô trong nửa đầu năm 2026 . Con số này tương đương khoảng 13.000 thùng mỗi ngày, hoạt động ở mức khoảng 54% công suất thiết kế 24.000 thùng/ngày . Theo Argus Media, nhà máy đã xử lý cả dầu thô của Nga và một ít dầu thô của Azerbaijan .

Bối cảnh: Cuộc khủng hoảng nhiên liệu ngày càng tồi tệ của Nga

Tuyên bố của Kulevi được đưa ra trong bối cảnh cuộc khủng hoảng nhiên liệu tồi tệ nhất của Nga trong nhiều năm, do các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái (UAV) của Ukraine gây ra:

• Mất công suất lọc dầu lớn: Các cuộc tấn công bằng UAV tầm xa liên tiếp của Ukraine đã vô hiệu hóa khoảng 1/3 công suất lọc dầu của Nga, cắt giảm sản lượng nhiên liệu .
• Putin thừa nhận: Vào ngày 28/6/2026, Vladimir Putin đã công khai thừa nhận Nga đang đối mặt với tình trạng thiếu nhiên liệu do các cuộc tấn công của Ukraine, và cho biết Điện Kremlin sẽ nhập khẩu thêm nhiên liệu và đẩy nhanh tiến độ sửa chữa .
• Cuộc khủng hoảng mùa hè 2026 leo thang: Cuộc khủng hoảng lên đến đỉnh điểm vào giữa năm 2026, với việc phân phối xăng dầu, hàng dài người xếp hàng tại các trạm xăng, giá cả tăng vọt và lệnh cấm xuất khẩu trên khắp nhiều khu vực của Nga .
• Nhịp độ tấn công: Trong tháng 4 và tháng 5/2026, Ukraine đã thực hiện 26 cuộc tấn công vào các nhà máy lọc dầu của Nga — ngang bằng với tốc độ cao điểm của tháng 8-9/2025 . Một cuộc tấn công tàn khốc vào nhà máy lọc dầu Kapotnya ở Moscow vào tháng 6/2026 đã báo hiệu một giai đoạn mới của chiến dịch .
• IEA đã cảnh báo từ sớm nhất là tháng 10/2025 rằng các cuộc tấn công bằng UAV sẽ kìm hãm hoạt động của các nhà máy lọc dầu Nga cho đến ít nhất là giữa năm 2026 .

Ý nghĩa rộng lớn hơn đối với các cửa xuất khẩu dầu thô của Nga

Đóng một lỗ hổng trừng phạt: Kulevi đã trở thành một kênh quan trọng để Nga tinh chế dầu thô ở nước thứ ba và bán thành phẩm vào châu Âu mà không vi phạm các lệnh trừng phạt của EU đối với các sản phẩm tinh chế có nguồn gốc từ Nga. Việc nhà máy này quay lưng lại đã đóng cánh cửa đó .

Thu hẹp các lựa chọn cho dầu thô Nga: Với việc Kulevi rút lui, Nga mất đi một điểm lọc dầu gần đó trên Biển Đen, nơi đã xử lý 650.000 tấn trong sáu tháng và có tiềm năng phát triển. Moscow hiện có ít cảng thân thiện hơn với các nhà máy lọc dầu đang hoạt động sẵn sàng xử lý dầu thô của mình để bán sang các thị trường phương Tây .

Đòn giáng chiến lược vào thời điểm khó khăn trong nước: Việc mất kênh xử lý xuất khẩu này xảy ra đúng vào thời điểm Nga đang vật lộn để sản xuất đủ xăng và dầu diesel trong nước do thiệt hại từ các cuộc tấn công bằng UAV. Mỗi thùng dầu thô đáng lẽ sẽ được xử lý tại Kulevi để xuất khẩu giờ đây càng có nhiều khả năng nằm lại dưới dạng dầu thô chưa qua tinh chế hoặc phải tìm một người mua kín đáo hơn .

Các lệnh trừng phạt của EU đang phát huy tác dụng: Sự đảo ngược của Kulevi là một trường hợp rõ ràng cho thấy áp lực trừng phạt của EU đã đạt được hiệu quả như mong muốn — một nhà điều hành nước thứ ba đã chọn tuân thủ thay vì mạo hiểm bị trừng phạt thứ cấp . Điều này tạo ra tiền lệ rằng các nhà máy lọc dầu khác ở Thổ Nhĩ Kỳ, Ấn Độ và các nơi khác có thể cảm thấy áp lực tương tự để cắt đứt quan hệ với dầu thô Nga.