Putin ký luật thuế khẩn cấp giữa khủng hoảng nhiên liệu: Máy bay không người lái Ukraine 'bóp nghẹt' nguồn cung xăng dầu Nga

Đến giữa năm 2026, nước Nga - nhà xuất khẩu dầu thô lớn thứ hai thế giới - chứng kiến cảnh người dân xếp hàng dài tại các cây xăng, nhiều khu vực phải phân phối nhiên liệu hạn chế, và một sự thay đổi lịch sử: từ nước xuất khẩu chuyển sang nhập khẩu xăng. Nguyên nhân không phải do thị trường, mà là một chiến dịch máy bay không người lái (UAV) có hệ thống của Ukraine nhằm vào cơ sở hạ tầng lọc dầu của Nga ^RN.

Dưới đây là phân tích về cuộc khủng hoảng, phản ứng lập pháp và những hệ lụy sâu rộng.

Luật thuế Putin ký ngày 4/7/2026

Trước áp lực ngày càng lớn, ngày 4/7/2026, Tổng thống Vladimir Putin đã ký ban hành các sửa đổi Bộ luật Thuế với mục tiêu tăng nguồn cung xăng cho thị trường nội địa ^RB.

Luật mới đưa ra ba biện pháp chính:

• Cho phép pha trộn xăng 'thẳng' (straight-run gasoline) với các thành phần khác để sản xuất nhiên liệu động cơ có chỉ số octan cao, qua đó mở rộng nguồn nguyên liệu đầu vào có thể sử dụng ^RB.
• Giới thiệu trợ cấp cho nhập khẩu nhiên liệu, với các khoản thanh toán dựa trên chi phí và giá vận chuyển từ Ấn Độ - một động thái khuyến khích nhập khẩu từ các tuyến đường thay thế ^RR.
• Kích thích nguồn cung xăng cho thị trường nội địa, bao gồm cả nhiên liệu do các công ty Nga sản xuất tại các nhà máy lọc dầu ở Belarus ^RAR.

Luật này nối tiếp một sắc lệnh trước đó của Putin vào tháng 10/2025, gia hạn các khoản chi trả bù đắp 'damper' nhiên liệu cho các công ty dầu mỏ đến tháng 5/2026, nhằm giữ ổn định giá xăng dầu trong nước ^EFT.

Nguyên nhân cốt lõi: Chiến dịch UAV của Ukraine

Động lực chính đẩy nước Nga vào khủng hoảng là chiến dịch tập kích tầm xa liên tục của Ukraine vào cơ sở hạ tầng lọc dầu của Nga, bắt đầu leo thang mạnh từ tháng 8/2025 ^EE.

• Quy mô tấn công: Tính đến cuối tháng 3/2026, hãng tin AP ghi nhận hơn 50 cuộc tập kích của Ukraine vào các nhà máy lọc dầu, kho chứa, bến cảng và cơ sở hạ tầng dầu mỏ khác ở Nga và Crimea ^AC.
• Công suất lọc dầu bị vô hiệu hóa: Ukraine đã phá hủy hoặc làm hư hại các cơ sở xử lý khoảng 1 triệu thùng dầu thô mỗi ngày - tương đương khoảng 20% tổng công suất lọc dầu của Nga - tính đến tháng 10/2025 ^NE. Đến tháng 7/2026, sản lượng lọc dầu tháng 6 đã giảm 25% so với cùng kỳ năm trước, xuống còn 3,95 triệu thùng/ngày, mức thấp nhất trong hơn hai thập kỷ ^A.
• Mục tiêu trọng tâm: Các cuộc tập kích của UAV nhắm đặc biệt vào các thiết bị hydrocracker - thứ cần thiết để sản xuất xăng có chỉ số octan cao, gây ra cơn sốt xăng trầm trọng ^RT.
• Đánh giá của IEA: Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cảnh báo các tác động từ các cuộc tập kích bằng UAV sẽ đè nặng lên tỷ lệ chế biến của các nhà máy lọc dầu Nga ít nhất cho đến giữa năm 2026 ^EN.
• Tỷ lệ sử dụng công suất: Đến tháng 10/2025, khoảng 40% công suất lọc dầu của Nga được báo cáo là không hoạt động, trong đó các cuộc tập kích của UAV Ukraine chiếm khoảng 70% số vụ ngừng hoạt động ^W.

Những hệ lụy sâu rộng

Hạn chế và thiếu hụt nhiên liệu

• Người dân Nga phải đối mặt với cảnh xếp hàng dài tại các cây xăng và việc phân phối nhiên liệu hạn chế trên khắp các vùng miền ^TF.
• Crimea ban bố tình trạng khẩn cấp vào tháng 6/2026 và cấm bán tất cả các loại nhiên liệu ^RWE.
• Chính phủ Nga đã áp đặt lệnh cấm xuất khẩu xăng không liên tục từ tháng 3/2024 và leo thang vào các năm 2025-2026 ^REW. Đến tháng 10/2025, lệnh cấm xuất khẩu được kéo dài đến hết năm, và sau đó đến tháng 5/2026 ^ET.

Nga chuyển từ nước xuất khẩu thành nhập khẩu

• Với năng lực lọc dầu trong nước bị tê liệt và các lệnh cấm xuất khẩu, Nga - vốn là một nhà xuất khẩu nhiên liệu lớn - buộc phải bắt đầu nhập khẩu xăng để đáp ứng nhu cầu trong nước ^R. Luật thuế tháng 7/2026 minh chứng cho điều này khi trợ cấp rõ ràng cho việc nhập khẩu từ Ấn Độ ^RR.

Hiệu ứng lan tỏa tới Trung Á

• Kyrgyzstan, quốc gia nhập khẩu hơn 90% xăng từ Nga, đã chính thức yêu cầu Kazakhstan, Belarus, Azerbaijan, Uzbekistan, Turkmenistan và Nga cung cấp nhiên liệu khẩn cấp vào đầu tháng 7/2026 ^RRRR.
• Tajikistan và Uzbekistan cũng phụ thuộc nặng nề vào nhiên liệu Nga và phải đối mặt với nguồn cung thắt chặt khi Moscow chuyển hướng sản lượng cho thị trường nội địa ^NT. Tajikistan, quốc gia nhập khẩu gần như toàn bộ nhiên liệu chủ yếu từ Nga, là một trong những nước bị ảnh hưởng nặng nề nhất ^R.
• Các quốc gia Trung Á bắt đầu tìm kiếm nguồn nhập khẩu nhiên liệu thay thế khi nguồn cung từ Nga trở nên bất ổn ^TS.

Doanh số xe điện tăng vọt

• Nhu cầu xe điện (EV) tăng mạnh khi tình trạng thiếu nhiên liệu trở nên tồi tệ hơn, đặc biệt vào tháng 6/2026. Các đại lý ô tô ở Moscow cho biết họ phải vật lộn để đáp ứng nhu cầu về xe điện thương hiệu Trung Quốc ^RNN.
• Rosatom, tập đoàn hạt nhân nhà nước, báo cáo lượng sử dụng tăng 40% tại các trạm sạc EV của mình, và CEO dự báo sẽ tiếp tục tăng trưởng ^EG.
• Lưu ý quan trọng: Một số dữ liệu cho thấy thị trường xe điện vẫn còn nhỏ về mặt số lượng tuyệt đối. Tính đến ngày 22/6/2026, chỉ có 231 xe EV mới được đăng ký trong một tuần, và giám đốc cơ quan Autostat cho biết chưa có sự chuyển đổi 'ồ ạt' ^W. Sự gia tăng là có thật nhưng bắt đầu từ một nền tảng thấp, và được thúc đẩy mạnh mẽ bởi hàng nhập khẩu từ Trung Quốc ^E.