Iran 'mời' chào điều hòa cho châu Âu giữa đợt nắng nóng chết người: 'Cởi bỏ trừng phạt, chúng tôi giúp'

Trong đợt nắng nóng chết người ở châu Âu vào tháng 7/2025, Iran đã đưa ra một đề xuất ngoại giao công khai, được gọi là 'lời đề nghị thân thiện'. Tehran tuyên bố sẵn sàng xuất khẩu máy điều hòa và thiết bị làm mát sang châu Âu – nhưng chỉ khi các nước châu Âu trước tiên dỡ bỏ các lệnh trừng phạt nhằm vào Iran . Lời đề nghị viện dẫn 'đợt nắng nóng chưa từng có trên khắp châu Âu và sự mất mát bi thảm về sinh mạng vô tội' làm động lực cho hành động của mình .

Tuyên bố của Iran, được đăng tải bởi đại sứ quán nước này tại Thổ Nhĩ Kỳ, nói thêm rằng bất chấp nhiều năm bị trừng phạt, Iran đã 'phát triển và sản xuất thành công' thiết bị làm mát của riêng mình bằng công nghệ nội địa .

Bối cảnh trừng phạt và hạt nhân

Đề xuất này diễn ra vào thời điểm căng thẳng hạt nhân gay gắt. Vào tháng 7/2025, Pháp, Đức và Anh (bộ ba E3) đã gửi cảnh báo tới Iran: hoặc nối lại các cuộc đàm phán hạt nhân và cho thấy tiến triển thực tế trước cuối tháng 8, hoặc họ sẽ kích hoạt cơ chế 'snapback' (thu hồi) khôi phục tất cả các lệnh trừng phạt của Liên Hợp Quốc đối với Iran . Các cuộc đàm phán ngoại giao giữa E3 và Iran đã diễn ra vào ngày 25/7 tại Istanbul, cuộc gặp đầu tiên kể từ sau các cuộc không kích của Mỹ và Israel nhằm vào các cơ sở hạt nhân của Iran vào tháng trước . Các cuộc đàm phán đó cuối cùng đã thất bại trong việc đạt được thỏa thuận, và vào ngày 28/8/2025, E3 đã kích hoạt thủ tục snapback để khôi phục trừng phạt của Liên Hợp Quốc .

Do đó, đề nghị máy điều hòa của Iran được nhiều người coi là một động thái đối phó mang tính hùng biện: chỉ ra sự thiếu thốn của châu Âu vì nắng nóng đồng thời chỉ trích các lệnh trừng phạt mà Iran cho rằng đã ngăn cản họ giúp đỡ. E3 đã đề nghị Iran một 'gia hạn snapback một lần, có giới hạn' để đổi lấy việc nối lại các cuộc đàm phán trực tiếp, nhưng Iran đã không chấp nhận các điều khoản .

Quy mô của cuộc khủng hoảng nắng nóng

Mùa hè năm 2025 là một trong những mùa chết chóc nhất được ghi nhận ở châu Âu vì các ca tử vong liên quan đến nhiệt.

• 10 ngày (23/6 – 2/7/2025): Một phân tích nhanh của Đại học Imperial College London và Trường Vệ sinh & Y học Nhiệt đới Luân Đôn ước tính khoảng 2.300 ca tử vong do nhiệt trên 12 thành phố châu Âu. Khoảng 1.500 trong số đó (65%) được cho là do biến đổi khí hậu do con người gây ra, nghĩa là biến đổi khí hậu đã làm tăng gần gấp ba số người chết .
• Toàn bộ mùa hè 2025 (tháng 6–8): Một phân tích rộng hơn bao phủ 854 thành phố châu Âu ước tính khoảng 24.400 ca tử vong liên quan đến nhiệt, trong đó khoảng 16.500 (68%) là do biến đổi khí hậu .
• Báo cáo Copernicus: Tháng 7/2025 là đợt nắng nóng nghiêm trọng thứ hai trong lịch sử châu Âu, kéo dài 25 ngày (7–31/7) và ảnh hưởng đến một phần lớn lục địa .
• Ít nhất tám trường hợp tử vong trực tiếp đã được báo cáo từ các vụ cháy rừng và các sự cố liên quan đến nhiệt trong đợt tăng nhiệt đầu tiên vào đầu tháng 7 .

Con số đau thương này bao gồm ước tính 835 ca tử vong ở Rome, 630 ở Athens và 409 ở Paris . Các nhà nghiên cứu lưu ý nhiều ca trong số đó là 'những cái chết thầm lặng' rải rác trong nhiều ngày và nhiều tuần, thường không được liệt kê là do nhiệt trong các báo cáo chính thức .

Phản ứng chính trị

Sự chú ý của công chúng và truyền thông ngày càng gia tăng về tình trạng thiếu cơ sở hạ tầng làm mát của châu Âu, thúc đẩy các cuộc thảo luận chính sách mới về làm mát như một quyền xã hội . Ủy ban châu Âu thừa nhận cuộc khủng hoảng, tuyên bố rằng 'các thành phố châu Âu không được thiết kế cho nhiệt lượng mà họ đang nhận' và lưu ý rằng gần 75% kho nhà ở là không hiệu quả .

Tại sao chỉ 20% hộ gia đình châu Âu có máy điều hòa?

Châu Âu có tỷ lệ thâm nhập máy điều hòa rất thấp so với Mỹ và Nhật Bản. Chỉ khoảng 20% hộ gia đình châu Âu có máy điều hòa, so với 90% ở Mỹ và Nhật Bản . Ở Anh, con số này chỉ là 5%, và ở Đức là dưới 3% . Các rào cản chính bao gồm:

• Kho nhà ở lạc hậu: Gần 75% các tòa nhà châu Âu không hiệu quả về năng lượng và được thiết kế cho khí hậu mát hơn – tường dày để giữ nhiệt, thiếu khả năng cách nhiệt chống nóng và không có hệ thống ống dẫn khí .
• Quy định hạn chế: Sự chắp vá của các quy tắc về mặt tiền, giấy phép bảo tồn di sản, yêu cầu đồng thuận của chung cư, quy định về tiếng ồn và kiểm tra trên khắp các quốc gia thành viên EU tạo ra rào cản trên thực tế đối với việc lắp đặt máy điều hòa .
• Chi phí lắp đặt và năng lượng cao: Việc lắp đặt máy điều hòa trung tâm hoặc cục bộ rất tốn kém, và việc trang bị thêm cho các tòa nhà cũ đặc biệt đắt đỏ. Giá điện ở nhiều nước châu Âu vượt quá giá ở Mỹ .
• Sự kháng cự về văn hóa và lịch sử: Máy điều hòa từ lâu được coi là không cần thiết ở Bắc Âu. Vẫn còn sự kháng cự về chính trị và xã hội, một phần do lo ngại về môi trường liên quan đến việc sử dụng năng lượng và chất làm lạnh .
• Đánh đổi môi trường: Khoảng 99% thiết bị làm mát ở châu Âu sử dụng công nghệ nén hơi với chất làm lạnh có tiềm năng làm nóng lên toàn cầu cao gấp 10.000 lần so với CO₂ . Điều này tạo ra một 'vòng luẩn quẩn' khi làm mát nhiều hơn thúc đẩy phát thải nhiều hơn .
• Hiệu ứng đảo nhiệt đô thị: Các thành phố được xây dựng bằng bê tông và nhựa đường hấp thụ nhiệt suốt cả ngày và tỏa nhiệt vào ban đêm, và hầu hết các tòa nhà thiếu thiết kế làm mát thụ động như che chắn, thông gió tự nhiên hoặc mái nhà xanh .
• Căng thẳng lưới điện và mất điện: Trong đợt nắng nóng tháng 6, Pháp ghi nhận mức đỉnh điện cao hơn 25% so với mức trung bình trái mùa, trong khi Ý trải qua tình trạng mất điện trên diện rộng khi lưới điện bị quá tải vì nhu cầu máy điều hòa tăng vọt .

Kết luận về đề xuất của Iran

'Lời đề nghị máy điều hòa' của Iran chưa bao giờ được thực hiện và được nhiều người coi là một cử chỉ ngoại giao nhằm gây áp lực lên châu Âu về vấn đề trừng phạt. Khi cơ chế snapback được kích hoạt vào ngày 28/8/2025, khả năng xuất khẩu thiết bị làm mát của Iran sang châu Âu trở nên vô nghĩa. Tuy nhiên, tình tiết này đã làm nổi bật sự căng thẳng ngày càng tăng giữa nhu cầu làm mát do khí hậu thúc đẩy và các rào cản chính trị và cơ sở hạ tầng khiến châu Âu chuẩn bị một cách nguy hiểm cho nhiệt độ cực đoan.