Quan hệ Ba Lan – Ukraine năm 2026: Ba cuộc khủng hoảng làm tan vỡ liên minh thời chiến

2. Thu hồi huân chương cao quý nhất vì tranh cãi lịch sử Thế chiến II

Cuối tháng 5 năm 2026, Tổng thống Ukraine Zelensky đã đặt tên cho một đơn vị quân đội tinh nhuệ theo tên 'Những anh hùng của Quân nổi dậy Ukraine (UPA)' — một nhóm du kích thời Thế chiến II chiến đấu giành độc lập cho Ukraine, nhưng bị Ba Lan lên án vì đã thảm sát hàng chục nghìn thường dân Ba Lan trong vụ thảm sát Volhynia năm 1943 . Đáp lại, Tổng thống Ba Lan Karol Nawrocki vào ngày 19 tháng 6 đã thu hồi Huân chương Đại bàng Trắng, danh hiệu cao quý nhất của Ba Lan, từng được trao cho ông Zelensky vào năm 2023 vì những đóng góp cho an ninh châu Âu . Một số quan chức Ukraine, bao gồm Ngoại trưởng Andrii Sybiha, tuyên bố sẽ trả lại các giải thưởng nhà nước Ba Lan mà họ từng nhận . Sau đó, ông Zelensky chủ động trả lại Huân chương cho tổng thống Ba Lan, tuyên bố: 'Hôm nay, tôi đã trả lại Huân chương cho Tổng thống Ba Lan. Tôi tin rằng tương lai sẽ khẳng định sự tôn trọng mà người Ukraine xứng đáng được hưởng' . Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk tìm cách xoa dịu tranh cãi, kêu gọi đối thoại , trong khi Ngoại trưởng Ba Lan Radosław Sikorski gọi quyết định của ông Nawrocki là 'không phù hợp' .

3. Đe dọa phủ quyết tư cách thành viên EU của Ukraine vì 'tôn vinh UPA'

Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Quốc phòng Ba Lan Kosiniak-Kamysz tuyên bố vào ngày 30 tháng 6 rằng Ba Lan sẽ không đồng ý để Ukraine gia nhập Liên minh châu Âu trừ khi Kyiv ngừng tôn vinh các thành viên của Tổ chức Những người Dân tộc chủ nghĩa Ukraine (OUN) và UPA, bao gồm cả Stepan Bandera. Câu nói được báo chí nhắc đến nhiều là: 'Với Bandera, Ukraine sẽ không vào được EU' . Jarosław Kaczyński, lãnh đạo đảng Pháp luật và Công lý (PiS) đối lập ở Ba Lan, đã kêu gọi các đảng viên vào ngày 4 tháng 7 chặn việc Ukraine gia nhập EU cho đến khi Kyiv thay đổi chính sách về 'sự sùng bái Bandera và những tội phạm khác cũng như việc tôn vinh Quân nổi dậy Ukraine' . Chính trị gia cực hữu Ba Lan Krzysztof Bosak cũng kêu gọi chặn việc Ukraine gia nhập EU và cắt giảm viện trợ cho đến khi các tranh chấp lịch sử được giải quyết .

Sự thay đổi trong dư luận Ba Lan

Các cuộc khủng hoảng đã có tác động đo lường được đến cách người Ba Lan nhìn nhận về Ukraine:

• Ủng hộ việc tiếp nhận người tị nạn Ukraine giảm mạnh từ 94% vào tháng 3 năm 2022 xuống chỉ còn 48% vào đầu năm 2026, với 46% phản đối .
• Một cuộc thăm dò của IBRiS vào tháng 6 năm 2026 cho thấy gần 60% người Ba Lan hiện phản đối Ukraine gia nhập EU, tăng từ 42% một năm trước đó .
• 51,9% người Ba Lan được hỏi cho rằng quyết định đặt tên đơn vị theo UPA của ông Zelensky đã trực tiếp khiến thái độ của họ đối với Ukraine và người Ukraine trở nên tồi tệ hơn .
• Tỷ lệ người Ba Lan có quan điểm tiêu cực về người Ukraine sống ở Ba Lan đã tăng từ 21% trước cuộc xâm lược năm 2022 lên 35% vào năm 2025, và dự kiến sẽ còn xói mòn hơn nữa trong năm 2026 .

Tác động rộng hơn đến sự ủng hộ của phương Tây

Tranh chấp này đã tạo ra những rạn nứt ngoại giao vào một thời điểm quan trọng. Quỹ Marshall Đức (German Marshall Fund) lưu ý rằng quan hệ Ba Lan-Ukraine đã chuyển từ 'tình đoàn kết đặc biệt' sang 'căng thẳng leo thang và áp lực cơ cấu ngày càng sâu sắc' . Mặc dù Ba Lan vẫn là một trung tâm hậu cần quan trọng cho viện trợ quân sự của phương Tây cho Ukraine, nhưng sự sụp đổ của thỏa thuận MiG-29 và lời đe dọa về tư cách thành viên EU — đến từ một trong những đồng minh tiền tuyến quan trọng nhất của Ukraine — báo hiệu sự xói mòn rõ rệt của mặt trận phương Tây thống nhất. Cuộc khủng hoảng được mô tả là 'cuộc khủng hoảng ngoại giao nghiêm trọng nhất giữa hai quốc gia kể từ cuộc xâm lược toàn diện của Nga' , và một số nhà phân tích cảnh báo nó có thể tạo cơ hội tuyên truyền cho Moscow đồng thời làm phức tạp thêm các quyết định mở rộng EU trong tương lai.