Vì sao lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản tăng vọt lên mức cao nhất 29 năm?

Lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản (JGB) kỳ hạn 10 năm đã bất ngờ vọt lên 2,81% vào ngày 3 tháng 7 năm 2026, đánh dấu mức cao nhất trong 29 năm (kể từ tháng 5/1997) . Sự biến động dữ dội này không đến từ một nguyên nhân đơn lẻ, mà là kết quả của sự hội tụ của những thế lực mạnh mẽ: chính sách tài khóa mở rộng mạnh mẽ dưới thời Thủ tướng Sanae Takaichi (được gọi là 'Sanaenomics'), chu kỳ thắt chặt tiền tệ quyết liệt nhất của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) kể từ thập niên 1990, và sự xói mòn cơ cấu của lực lượng người mua trái phiếu truyền thống .

Dưới đây là cách mỗi yếu tố góp phần vào làn sóng bán tháo và ý nghĩa của nó đối với bối cảnh vay nợ của Nhật Bản.

Mở rộng tài khóa: 'Sanaenomics' khiến thị trường trái phiếu lo ngại

Thủ tướng Sanae Takaichi, người nhậm chức vào tháng 10/2025, đã vận động tranh cử với cam kết phá vỡ chính sách 'thắt lưng buộc bụng tài khóa quá mức' để phục hồi kinh tế . Chính phủ của bà đã công bố một ngân sách ban đầu kỷ lục 122,3 nghìn tỷ yên (khoảng 786 tỷ USD) cho năm tài khóa 2026, tăng 6,3% so với năm trước . Để tài trợ cho khoản này, chính phủ có kế hoạch phát hành 29,6 nghìn tỷ yên trái phiếu mới .

Kế hoạch tài khóa của bà Takaichi, được gọi là 'Sanaenomics', bao gồm gói kích thích kinh tế trị giá 21,3 nghìn tỷ yên (~3,7% GDP) tập trung vào quốc phòng, AI, chất bán dẫn và hỗ trợ sinh hoạt phí, cùng với đề xuất tạm hoãn hai năm thuế tiêu dùng 8% đối với thực phẩm . Những tín hiệu này, kết hợp với một đợt đấu thầu trái phiếu JGB kỳ hạn 10 năm yếu kém nhằm củng cố lo ngại về việc chính phủ vay nợ gia tăng, đã trực tiếp đẩy lợi suất lên gần 2,8% . Các nhà đầu tư đã 'cảnh báo đỏ' đối với các phát biểu về ngân sách của bà Takaichi kể từ đầu năm 2026, theo CNBC . Các nhà kinh tế của BNP Paribas dự đoán các chính sách tài khóa mở rộng của bà Takaichi có thể thúc đẩy lạm phát và đẩy nhanh tốc độ tăng lãi suất của BOJ .

Đợt tăng lãi suất tháng 6/2026 của BOJ lên 1%: Một bước thắt chặt mang tính bước ngoặt

Vào ngày 15–16 tháng 6 năm 2026, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đã tăng lãi suất chính sách chuẩn thêm 25 điểm cơ bản lên 1,0% — mức cao nhất kể từ năm 1995 — trong một bước bình thường hóa chính sách mang tính bước ngoặt . Quyết định được thông qua với tỷ lệ 7-1 và được thực hiện ngay cả khi Thống đốc Kazuo Ueda đang phải nhập viện .

Tuyên bố của BOJ cho thấy sự sẵn sàng thắt chặt hơn nữa, với biên bản cuộc họp tháng 6 cho thấy một số thành viên hội đồng kêu gọi thắt chặt nhanh hơn để chống lại rủi ro lạm phát từ cú sốc năng lượng do chiến tranh Iran gây ra . Tín hiệu 'lãi suất cao hơn trong thời gian dài hơn' này đã định giá lại toàn bộ đường cong lợi suất JGB . Ngân hàng trung ương cũng quyết định tạm dừng việc thu hẹp mua trái phiếu kể từ tháng 4/2027, về cơ bản là lùi lại vai trò người mua trái phiếu JGB cận biên . Việc loại bỏ sự hậu thuẫn ngầm của BOJ buộc thị trường phải tự hấp thụ nguồn cung lớn hơn nhiều, làm gia tăng biến động lợi suất .

Lợi suất tăng trên tất cả các kỳ hạn

Đợt bán tháo không chỉ giới hạn ở trái phiếu kỳ hạn 10 năm. Lợi suất trái phiếu JGB kỳ hạn 20 năm đã tăng lên 3,511% vào ngày 13 tháng 5, mức cao nhất kể từ năm 1996 . Lợi suất trái phiếu kỳ hạn 40 năm tăng vọt 27 điểm cơ bản lên 4,215% vào tháng 1 năm 2026, giao dịch ở mức cao nhất kể từ khi kỳ hạn này được giới thiệu vào năm 2007 . Lợi suất kỳ hạn 30 năm cũng vượt quá 4% vào cuối tháng 5 . Sự định giá lại trên toàn bộ đường cong này phản ánh sự mất mát về cấu trúc vai trò của Nhật Bản là nơi neo lợi suất thấp của thế giới .

Dự báo lãi suất cuối cùng 2,5% của BNP Paribas

Vào ngày 3 tháng 7 năm 2026 — cùng ngày lợi suất 10 năm chạm 2,81% — BNP Paribas đã điều chỉnh dự báo lãi suất cuối cùng của Nhật Bản từ 2,0% lên 2,5% . Chuyên gia kinh tế Ryutaro Kono kỳ vọng BOJ sẽ tăng lãi suất khoảng bốn đến năm tháng một lần, đạt 1,25% vào cuối năm 2026, 2,0% vào cuối năm 2027 và 2,5% vào tháng 9 năm 2028 . Kỳ vọng lãi suất cuối cùng được điều chỉnh tăng này càng nén thị trường trái phiếu, khi các nhà đầu tư định giá một mức lãi suất chính sách cuối cùng cao hơn nhiều so với giả định trước đây.

Sự dịch chuyển của doanh nghiệp sang trái phiếu chuyển đổi

Các thông tin chi tiết về đợt phát hành trái phiếu chuyển đổi cụ thể của các công ty lớn như Kawasaki Heavy Industries và Nippon Steel không thể được xác minh độc lập từ các nguồn tài liệu có sẵn. Tuy nhiên, xu hướng chung — lợi suất JGB tăng làm cho nợ doanh nghiệp thông thường trở nên đắt đỏ hơn, thúc đẩy các công ty chuyển sang các công cụ liên quan đến vốn chủ sở hữu — là phù hợp với bối cảnh thắt chặt được mô tả bởi tất cả các nguồn.

Chuỗi nhân quả làm sụp đổ thị trường trái phiếu

• Kế hoạch mở rộng tài khóa của bà Takaichi (ngân sách kỷ lục, đề xuất cắt giảm thuế) làm tăng nguồn cung phát hành JGB mới và phần bù rủi ro vỡ nợ trên lượng nợ khổng lồ của Nhật Bản .
• Việc BOJ tăng lãi suất vào tháng 6 và tín hiệu sẽ thắt chặt hơn nữa đã định giá lại lãi suất phi rủi ro trên tất cả các kỳ hạn .
• Việc BOJ thu hẹp chương trình mua trái phiếu loại bỏ người mua cấu trúc lớn nhất, buộc thị trường tư nhân phải tự hấp thụ nguồn cung ở mức lợi suất cao hơn .
• Dự báo lãi suất cuối cùng 2,5% của BNP Paribas kéo dài thời gian dự kiến tăng lãi suất, đưa các kỳ vọng về lãi suất trong tương lai vào định giá hiện tại .
• Hiệu ứng cộng dồn là đợt bán tháo trái phiếu tồi tệ nhất của Nhật Bản trong gần 30 năm, với lợi suất chạm mức chưa từng thấy kể từ trước 'thập kỷ mất mát' do giảm phát của đất nước .