Các cơ quan quản lý châu Âu cảnh báo tác nhân AI tự động đe dọa hệ thống tài chính: Đề xuất 'công tắc ngắt' và quy tắc riêng

Trong tuần cuối tháng 6 năm 2026, một làn sóng cảnh báo phối hợp từ các cơ quan quản lý châu Âu và các ngân hàng trung ương tại Diễn đàn ECB ở Sintra và các diễn đàn khác đã xác định các tác nhân AI tự động là mối đe dọa mang tính hệ thống đối với sự ổn định tài chính và kêu gọi viết lại toàn bộ khuôn khổ quản lý. Các biện pháp bảo vệ mới được đề xuất bao gồm các quy tắc riêng, 'công tắc ngắt' trên toàn thị trường và các cơ chế phục hồi nâng cao để ngăn chặn các sự cố dây chuyền.

Phó Thống đốc Ngân hàng Trung ương Anh Sarah Breeden cảnh báo về 'sự sụp đổ thị trường' (30/6/2026)

Phát biểu tại Diễn đàn Ngân hàng Trung ương ECB ở Sintra, Bồ Đào Nha, Phó Thống đốc Ngân hàng Trung ương Anh Sarah Breeden cảnh báo rằng các tác nhân AI tự động 'có thể khuếch đại sự biến động trong căng thẳng' trên thị trường tài chính nếu tất cả chúng cùng phản ứng giống hệt nhau trước các tín hiệu, có khả năng gây ra phản ứng dây chuyền đủ nghiêm trọng để gây bất ổn cho toàn bộ thị trường .

Breeden xác định AI tác nhân (agentic AI) là mối quan tâm hàng đầu về ổn định tài chính, cảnh báo rằng mốc thời gian rủi ro mạng từ các hệ thống này 'được tính bằng tháng, không phải năm' . Trong một sự thay đổi đáng kể so với nhiều năm nhấn mạnh rằng các khuôn khổ hiện tại là đủ, Ngân hàng Trung ương Anh đã báo hiệu nhu cầu về quy định AI riêng để kiểm soát rủi ro từ các hệ thống tác nhân . Breeden tuyên bố rằng các quy định trung lập về công nghệ hiện tại 'không được thiết kế cho các hệ thống có khả năng hoạt động tự động' .

Trong số các biện pháp bảo vệ cụ thể đang được xem xét: các rào cản mới cho AI tác nhân, 'công tắc ngắt' trên toàn thị trường để dừng tất cả giao dịch AI trong một sự kiện dây chuyền và các cơ chế phục hồi nâng cao để khôi phục hoạt động thị trường có trật tự sau một sự gián đoạn do AI gây ra .

Giám đốc điều hành FCA Nikhil Rathi: 'Luật pháp sẽ không bao giờ theo kịp' (24/6/2026)

Phát biểu tại hội nghị 'Agents of Change' của techUK ở London, Giám đốc điều hành Cơ quan Quản lý Tài chính Anh (FCA) Nikhil Rathi tuyên bố rằng 'công nghệ đang phát triển nhanh hơn nhiều so với nhiều mô hình quản lý. Luật pháp sẽ không bao giờ theo kịp,' và chu kỳ xây dựng quy tắc truyền thống 'không hiệu quả' trong kỷ nguyên công nghệ thay đổi nhanh chóng .

Rathi kêu gọi chuyển từ xây dựng quy tắc mệnh lệnh sang 'giám sát' (stewardship) và cách tiếp cận dựa trên kết quả, toàn hệ thống hơn. FCA đang xem xét lại cách thức giám sát tài chính khi AI chuyển từ thử nghiệm sang triển khai trên quy mô lớn . Trong một động thái đáng chú ý, FCA đang khám phá việc sử dụng AI tác nhân làm 'người phản ứng đầu tiên' của chính mình để giám sát thị trường bán buôn, khai thác 'một tỷ hàng dữ liệu mỗi ngày' để giám sát thị trường . Rathi chỉ ra rằng các động lực cạnh tranh và khả năng phục hồi của toàn bộ hệ thống sẽ ngày càng thúc đẩy sự chú ý giám sát khi các hệ thống tác nhân mở rộng quy mô .

Chủ tịch ECB Christine Lagarde: AI 'có thể dẫn đến các cuộc khủng hoảng tài chính nguy hiểm' (17/6/2026)

Chủ tịch ECB Christine Lagarde cảnh báo rằng AI 'có thể dẫn đến các cuộc khủng hoảng tài chính nguy hiểm,' nói rằng 'chúng ta không thể ngăn chặn trí tuệ nhân tạo, ngay cả với các quy định chặt chẽ của mình. Điều chúng ta có thể làm là ngăn nó tạo ra một cuộc khủng hoảng tài chính' . Bà tuyên bố ECB 'quyết tâm đảm bảo điều đó không xảy ra' .

Lagarde chủ trì Diễn đàn Ngân hàng Trung ương ECB ở Sintra (29/6-1/7) với một phiên thảo luận chuyên đề có tiêu đề 'Trí tuệ nhân tạo và ổn định tài chính,' do Isabel Schnabel chủ trì, trực tiếp đặt rủi ro ổn định AI vào trung tâm của chương trình nghị sự ngân hàng trung ương .

Đồng thuận rộng rãi hơn ở châu Âu

Nhiều nhà quản lý ngân hàng và ngân hàng trung ương hàng đầu châu Âu đã cùng cảnh báo rằng 'AI đang vượt qua các quy tắc,' với Rathi, Breeden và những người khác đều thống nhất quan điểm rằng các khuôn khổ quản lý phải được suy nghĩ lại một cách triệt để .

Các biện pháp bảo vệ mới được đề xuất

Bộ các biện pháp bảo vệ được thảo luận vào cuối tháng 6 năm 2026 bao gồm:

• Quy định AI riêng: Vượt ra ngoài các khuôn khổ trung lập về công nghệ để hướng tới các quy tắc được thiết kế đặc biệt cho các hệ thống tác nhân và tự động .
• 'Công tắc ngắt' trên toàn thị trường: Các cơ chế để dừng tất cả giao dịch AI hoặc hoạt động của tác nhân trong một sự kiện dây chuyền .
• Cơ chế phục hồi nâng cao: Các công cụ để khôi phục chức năng thị trường có trật tự sau một sự gián đoạn do AI gây ra .
• Rào cản mới cho AI tác nhân: Các ranh giới mới về ra quyết định tự động trong thị trường tài chính .
• Giám sát dựa trên kết quả: FCA chuyển sang giám sát 'stewardship' và khả năng phục hồi toàn hệ thống thay vì thực thi quy tắc theo từng trường hợp .

Hội đồng Ổn định Tài chính kêu gọi kiểm soát chặt chẽ hơn đối với AI tác nhân (10/6/2026)

Hội đồng Ổn định Tài chính (FSB) đã công bố một báo cáo tham vấn về 'Các thông lệ lành mạnh để áp dụng có trách nhiệm Trí tuệ nhân tạo' . FSB 'khuyến nghị mạnh mẽ' các quốc gia áp đặt kiểm soát chặt chẽ hơn đối với các tác nhân AI tự động trong lĩnh vực tài chính, cảnh báo rằng sự gia tăng của các hệ thống tự động ngày càng cao có thể làm gia tăng rủi ro cho lĩnh vực tài chính và thúc giục các biện pháp quản lý mới khi tốc độ áp dụng tăng tốc .

FSB thừa nhận rằng khi các ngân hàng triển khai nhiều tác nhân tự động hơn, 'việc xem xét từng quyết định một sẽ không còn khả thi,' thừa nhận rằng sự giám sát của con người đối với AI 'không thể mở rộng quy mô' . FSB đã đưa ra 12 thông lệ lành mạnh để áp dụng AI có trách nhiệm . Cụ thể, FSB bày tỏ lo ngại rằng việc sử dụng AI rộng rãi giữa những người tham gia thị trường tài chính có thể làm trầm trọng thêm tình trạng hỗn loạn tài chính do 'tinh thần động vật' gây ra thay vì giảm thiểu nó .

Sự tương đồng với các cơn sốt tài chính lịch sử

Mặc dù không tìm thấy các bài báo cụ thể vào cuối tháng 6 năm 2026 vẽ ra sự tương đồng trực tiếp với cơn sốt đường sắt Anh những năm 1840 hay sự sụp đổ dotcom, một bài nghiên cứu của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (ngày 24/6/2026) về 'Ý nghĩa ổn định tài chính của AI tạo sinh' đã lưu ý rằng 'thay vì giảm thiểu sự tích tụ các điểm yếu tài chính, AI có thể làm trầm trọng thêm tình trạng hỗn loạn tài chính do tinh thần động vật gây ra' — một sự viện dẫn trực tiếp đến khái niệm kinh tế học hành vi gắn liền với các cơn sốt lịch sử . Báo cáo năm 2024 của FSB (được đề cập trong bài nghiên cứu của Fed) cũng đưa ra vấn đề rằng việc sử dụng AI rộng rãi có thể khuếch đại hành vi bầy đàn trên thị trường tài chính, một động lực trọng tâm của cả cơn sốt đường sắt và bong bóng dotcom .

Nghiên cứu của ECB (tháng 5/2026) cho thấy các thuật toán AI học tăng cường 'đạt được mức độ phối hợp cao, nhưng dễ bị ảnh hưởng bởi các động lực giống như rút tiền hàng loạt cực đoan,' lặp lại các mô hình hành vi bầy đàn và thất bại dây chuyền từng thấy trong các cuộc khủng hoảng tài chính lịch sử .