Cuộc đua AI trên chiến trường Ukraine: Từ drone tự động đến ‘chiến tranh điện toán’

Cả Nga và Ukraine đang chạy đua triển khai máy bay không người lái (drone) tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) và các hệ thống chống drone tương ứng. Giai đoạn 2025–2026 đánh dấu bước chuyển từ thử nghiệm sang tích hợp chiến trường thực tế — dù 'robot sát thủ' hoàn toàn tự động (tự điều hướng, phát hiện, chọn lọc và tấn công không cần con người) vẫn chưa xuất hiện với quy mô lớn ^UE.

Những phát triển về Drone tấn công AI của Nga

• Tháng 10/2024 — Bộ trưởng Quốc phòng Nga Andrei Belousov thông báo hai đơn vị được trang bị drone điều khiển bằng AI đã hoạt động ở miền đông Ukraine và kêu gọi mở rộng đào tạo binh sĩ về hệ thống AI ^R.
• Cuối 2024 / đầu 2025 — Nga đẩy nhanh phát triển drone tầm xa điều khiển bằng cáp quang và drone tấn công AI tự động hoàn toàn, đồng thời áp dụng các cải tiến của Ukraine ^T.
• Tháng 6/2025 — Viện Nghiên cứu Chiến tranh (Institute for the Study of War) đánh giá rằng cả hai bên chưa triển khai drone AI/học máy (ML) với quy mô lớn, nhưng các nhà phát triển Nga đã công bố một số nền tảng tự động mới ^UT.
• Ngày 3/7/2026 — Các nguồn tin Ukraine đưa tin Nga bắt đầu triển khai ồ ạt phiên bản AI tự động của drone tấn công Molniya tại khu vực Zaporizhzhia ^BP.
• Tháng 6/2026 — Nga công bố kế hoạch triển khai hệ thống hỗ trợ ra quyết định phòng không có AI vào tháng 11/2026 để đối phó với các cuộc tấn công bằng drone tinh vi hơn của Ukraine ^AF.

Công nghệ chống Drone và tấn công hỗ trợ AI của Ukraine

• Dẫn đường giai đoạn cuối bằng AI — Lực lượng Ukraine đang sử dụng phần mềm AI cho phép drone khóa mục tiêu và tự động điều hướng hàng trăm mét cuối, giúp chúng chống lại nhiễu và khó bị đánh chặn ^B.
• Tháng 12/2024 — Ukraine thực hiện cuộc tấn công đầu tiên chỉ sử dụng drone mặt đất và drone góc nhìn thứ nhất (FPV), không có bộ binh, đánh dấu bước nhảy vọt trong chiến thuật kết hợp không người lái ^E.
• Tháng 9/2025 — Bầy drone AI của Ukraine tiến hành nhiệm vụ ban đêm, nơi nhiều drone phối hợp thời điểm tấn công mà không cần điều khiển trực tiếp của con người — được báo cáo là lần đầu tiên công nghệ bầy đàn được sử dụng thường quy trong chiến đấu ^NM.
• Tháng 11/2025 — Công ty quốc phòng châu Âu Destinus hợp tác với Shield AI tích hợp bộ AI chiến đấu Hivemind vào tên lửa hành trình Ruta và tên lửa đánh chặn diệt drone Hornet của Ukraine, dự kiến triển khai từ năm 2026 ^KE.
• 2025–2026 — Ukraine tăng cường sản xuất một lớp drone tấn công tự động mới với sự can thiệp tối thiểu của con người, đạt tỷ lệ tác chiến đáng kể trước lực lượng Nga ^RF.
• Tháng 6/2025 — Cơ quan An ninh Ukraine (SBU) thực hiện Chiến dịch Spiderweb, một cuộc tấn công bằng drone bí mật sâu bên trong lãnh thổ Nga nhắm vào các mục tiêu của Lực lượng Hàng không Tầm xa ^K.
• Mục tiêu đến năm 2027 — Cựu Tổng tư lệnh Valerii Zaluzhnyi cảnh báo Ukraine có khoảng 18 tháng để làm chủ chiến tranh drone AI trước khi các hệ thống tự động biến chiến trường trở nên 'tàn nhẫn hoàn toàn', dự đoán rằng đến năm 2027 sự tham gia của con người sẽ bị loại bỏ hoàn toàn hoặc một phần khỏi vòng tiêu diệt ^UE.

Hệ quả rộng hơn của cuộc chạy đua AI

• Đẩy nhanh cuộc chạy đua vũ trang toàn cầu — Nghị viện châu Âu lưu ý rằng chiến tranh đã chứng minh vai trò quan trọng của AI trong tình báo, hệ thống tự động và tác chiến mạng, với cuộc chạy đua vũ trang AI toàn cầu đang tăng tốc khi Trung Quốc, Mỹ và Nga đều đầu tư mạnh ^E.
• Rút ngắn thời gian nhắm mục tiêu — Hệ thống AI đang rút ngắn các quyết định trước đây mất nhiều ngày hoặc nhiều giờ xuống còn vài giây, đặt ra những lo ngại sâu sắc về trách nhiệm giải trình và thương vong dân sự ^UT.
• Chi phí dân sự — Các nhà phân tích từ Học viện West Point và Liên Hợp Quốc cảnh báo rằng xung đột Ukraine đang hoạt động như một 'phòng thí nghiệm chiến tranh' cho vũ khí tự động chi phí thấp, có khả năng mở rộng, với dân thường phải gánh chịu những hậu quả tàn khốc nhất ^LE.
• Áp lực quản lý — Liên Hợp Quốc và các tổ chức phi chính phủ đang thúc đẩy quy định quốc tế đối với Hệ thống Vũ khí Tự động Sát thương (LAWS), với Tổng thư ký LHQ Guterres gọi đây là 'vấn đề xác định của thời đại chúng ta' ^ET.
• Chiến tranh điện toán — Hội đồng Đại Tây Dương (Atlantic Council) nhấn mạnh rằng xung đột đang chuyển từ việc duy trì các hệ thống hoạt động sang cho phép các quyết định ở tốc độ máy móc, tạo ra một 'cuộc chiến tranh điện toán' mới, nơi kiểm soát thuật toán trong việc nhắm mục tiêu trở thành thách thức trung tâm ^MA.
• Nguy cơ phổ biến — Các công nghệ đã được chứng minh ở Ukraine có khả năng lan rộng ra toàn cầu, hạ thấp rào cản cho cả nhà nước và các chủ thể phi nhà nước trong việc triển khai hệ thống tấn công tự động ^LT.