Trung Quốc biến khủng hoảng eo biển Hormuz thành lợi thế chiến lược như thế nào?

Trong chiến tranh, Trung Quốc giảm hơn một phần ba lượng mua dầu thô, dựa vào việc rút từ SPR và dự trữ thương mại. Theo ước tính từ Vortexa, Kpler và Energy Aspects, lượng rút từ kho thương mại trung bình khoảng 1 triệu thùng mỗi ngày . Động thái này trực tiếp giúp ngăn giá dầu toàn cầu tăng vọt hơn nữa – CNBC đưa tin rằng việc giảm nhập khẩu của Trung Quốc đóng vai trò quan trọng trong việc ngăn chặn giá leo thang .

Tích trữ trước chiến tranh

Trong hai tháng trước xung đột, Trung Quốc đã tăng cường đáng kể việc mua dầu, đẩy nhanh tốc độ như một biện pháp phòng ngừa có chủ đích trước sự bất ổn địa chính trị được dự báo . The New York Times lưu ý rằng Bắc Kinh đã "tăng cường dự trữ chiến lược, ngay cả khi tiêu thụ dầu quốc gia đang suy giảm" trong thời gian dẫn đến chiến tranh .

Đa dạng hóa nhập khẩu: Chuyển hướng sang Nga và các tuyến đường trên bộ

Nhập khẩu dầu thô của Trung Quốc từ Vịnh Ba Tư giảm 25% trong tháng 3/2026 so với năm trước . Bắc Kinh nhanh chóng chuyển hướng sang dầu Nga thông qua đường ống Đông Siberia – Thái Bình Dương (ESPO), chạy hoàn toàn trên đất liền từ nội địa Nga vào vùng đông bắc Trung Quốc, hoàn toàn tránh được điểm nghẽn Hormuz . Nhập khẩu dầu thô từ Nga tăng 13% so với cùng kỳ năm ngoái trong tháng 3 . Trung Quốc cũng mua một lượng dầu thô kỷ lục từ Brazil trong cùng kỳ .

Cuộc khủng hoảng đã thúc đẩy sự chuyển dịch chiến lược của Trung Quốc khỏi phụ thuộc vào các điểm nghẽn hàng hải sang các hành lang năng lượng lục địa từ Nga và Trung Á – một xu hướng được các nhà phân tích mô tả là "chất xúc tác" cho chính sách năng lượng dài hạn .

'Hạm đội bóng tối' Iran và kho lưu trữ tạm thời

Ngoài SPR chính thức, Trung Quốc còn nắm giữ thêm khoảng 46 triệu thùng dầu thô Iran được lưu trữ trong các tàu chở dầu "hạm đội bóng tối" và các trung tâm lưu trữ tạm thời tại Đại Liên và Chu Sơn, cung cấp thêm lượng hàng tồn kho trên mặt đất .

Miễn trừ ngoại giao: Qua eo biển bị phong tỏa

Vào ngày 26/3, Iran tuyên bố rằng các tàu thuộc sở hữu của Trung Quốc, Nga, Ấn Độ, Iraq và Pakistan sẽ được phép quá cảnh qua eo biển Hormuz, ngay cả khi các tàu phương Tây vẫn bị chặn . Điều này mang lại cho Trung Quốc một lợi thế hậu cần độc đáo mà các đối thủ như Nhật Bản và Hàn Quốc không có được.

Quản lý nhu cầu và cắt giảm lọc dầu

Trung Quốc cũng quản lý nhu cầu trong nước bằng cách ưu tiên giảm tỷ lệ sử dụng nhà máy lọc dầu và hạn chế xuất khẩu nhiên liệu, bảo tồn dầu thô cho sử dụng nội địa . Mạng lưới các nhà máy lọc dầu độc lập "teapot" của nước này tỏ ra linh hoạt trong việc điều chỉnh tỷ lệ chế biến, giúp giảm nhẹ tác động lên thị trường nội địa .

Các nền kinh tế châu Á khác gặp khó khăn như thế nào

• Nhật Bản và Hàn Quốc – phụ thuộc nhiều vào dầu mỏ quá cảnh Hormuz – đối mặt với các cuộc khủng hoảng nguồn cung cấp tính. Các công ty vận tải biển Nhật Bản đã ngừng hoạt động ở eo biển, và Hàn Quốc phải tìm kiếm nguồn cung thay thế ở châu Á .
• Thái Lan, Pakistan và các nước nhập khẩu châu Á khác trải qua tình trạng thiếu nhiên liệu ngày càng trầm trọng khi cuộc khủng hoảng sâu sắc .
• Ấn Độ – mặc dù cũng được miễn trừ đi lại cùng với Trung Quốc – nhưng có kho dự trữ chiến lược nhỏ hơn nhiều và bị cuốn vào cuộc chiến trả giá với Trung Quốc để mua dầu thô Nga, đẩy chi phí nhập khẩu lên cao .

Hậu quả kinh tế toàn cầu rộng lớn hơn

Giá dầu và cú sốc nguồn cung

Giá dầu Brent tăng vọt 10–13% lên khoảng 80–82 USD/thùng vào ngày 2/3, và giá tiếp tục leo thang khi lệnh phong tỏa kéo dài . Đến tháng 6, giá dầu đã tăng khoảng 30% kể từ ngày 28/2 . Sự gián đoạn được mô tả là "cú sốc nguồn cung dầu lớn nhất trong lịch sử" . Việc Trung Quốc rút dự trữ SPR và giảm nhập khẩu là yếu tố chính giúp giữ giá dầu toàn cầu dưới 100 USD/thùng cho đến giữa năm 2026 .

Vận chuyển và bảo hiểm

IRGC sử dụng máy bay không người lái, tên lửa đạn đạo và thủy lôi để đe dọa và tấn công tàu thuyền, khiến bảo hiểm quá cảnh không có sẵn hoặc quá đắt đỏ . Quân đội Mỹ đã phát động các chiến dịch vào tháng 3 để mở lại tuyến đường vận chuyển, nhưng giao thông vẫn bị gián đoạn nghiêm trọng . Đến ngày 11/6, Iran chính thức tuyên bố đóng cửa hoàn toàn eo biển đối với tất cả các tàu chở dầu và tàu thương mại .

Thiếu hụt nhiên liệu khu vực

Tình trạng thiếu hụt lan rộng khắp châu Á, từ Thái Lan đến Pakistan, khi các nền kinh tế phụ thuộc vào Vịnh Ba Tư cạn kiệt nguồn cung . Iran cũng tấn công cơ sở hạ tầng LNG của Qatar để trả đũa, làm gián đoạn thị trường khí đốt tự nhiên toàn cầu .

Những lưu ý quan trọng

Lợi thế của Trung Quốc mang tính tương đối. Nước này tự bảo vệ mình tốt hơn các nước khác nhưng không hoàn toàn miễn nhiễm. Tạp chí The Diplomat nhận định rằng Trung Quốc "vẫn bị phơi nhiễm trước các chuỗi cung ứng bên ngoài mà nước này không kiểm soát được" và điểm yếu cốt lõi của họ – phụ thuộc vào các tuyến đường hàng hải mà an ninh được quyết định bởi sức mạnh hải quân Mỹ – vẫn chưa được loại bỏ . Các dữ liệu cụ thể về tác động đến thương mại phân bón và các con số dự báo tăng trưởng chính xác của IMF không có trong các bằng chứng thu thập được.