Tại sao các hãng bay vẫn chưa thể phục hồi dù eo biển Hormuz đã mở cửa trở lại?

Dù lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran được công bố và eo biển Hormuz mở cửa trở lại từ ngày 8/4/2026, các hãng hàng không trên thế giới vẫn tiếp tục phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt nhiên liệu máy bay (jet fuel) nghiêm trọng, chi phí leo thang và mạng lưới đường bay bị đứt gãy. Hầu hết các chuyên gia phân tích và lãnh đạo ngành đều dự báo rằng phải mất nhiều tháng, chứ không phải vài tuần, mới có thể bình thường hóa hoàn toàn. Dưới đây là những yếu tố chính đang kìm hãm sự phục hồi, dựa trên những bằng chứng xác thực nhất.

Tình trạng thiếu hụt nhiên liệu và gián đoạn mạng lưới đang diễn ra

• Nhiên liệu máy bay vẫn khan hiếm và đắt đỏ. Willie Walsh, Tổng giám đốc Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA), cảnh báo vào ngày 8/4 rằng ngay cả khi eo biển được mở cửa, nhiên liệu máy bay sẽ vẫn bị giới hạn và đắt đỏ trong "nhiều tháng" do thiệt hại đối với các nhà máy lọc dầu ở Trung Đông . Ông so sánh tác động của cuộc khủng hoảng này với vụ 11/9 về thời gian để giá cả trở lại mức trước xung đột .
• Dự trữ của châu Âu ở mức cực kỳ thấp. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cảnh báo vào ngày 16/4 rằng châu Âu chỉ có "khoảng sáu tuần" nhiên liệu máy bay và các chuyến bay có thể bắt đầu bị hủy "sớm" . Hội đồng Sân bay Quốc tế châu Âu (ACI Europe) cũng cảnh báo rằng nếu không có sự mở cửa hoàn toàn, một "sự thiếu hụt mang tính hệ thống" sẽ xảy ra trong vòng ba tuần .
• Các hãng bay cắt giảm năng lực. Các hãng hàng không đã loại bỏ khoảng 2 triệu ghế khỏi lịch bay từ tháng 5 đến tháng 8. Riêng Lufthansa đã cắt 20.000 chuyến bay đến tháng 10. Các hãng bay vùng Vịnh chứng kiến năng lực giảm tới 77% . Các hãng hàng không ở Đông Nam Á và Châu Đại Dương đã phải tăng phụ phí nhiên liệu hoặc giảm tần suất bay .
• Lưu lượng tàu biển vẫn dưới mức trước chiến tranh. Ngay cả sau lệnh ngừng bắn ngày 8/4, lưu lượng tàu qua eo biển Hormuz vẫn "thấp hơn nhiều so với mức trước chiến tranh", theo bài viết trên Wikipedia về cuộc khủng hoảng nhiên liệu trong chiến tranh Iran năm 2026 .

Các yếu tố chính trì hoãn sự phục hồi

1. Cơ sở hạ tầng lọc dầu bị phá hủy là nút thắt chính

Lệnh ngừng bắn đã mở lại eo biển Hormuz cho việc vận chuyển dầu thô, nhưng vấn đề thực sự là các nhà máy lọc dầu trên khắp Trung Đông đã bị phá hủy trực tiếp trong cuộc xung đột. Walsh đã nói rõ rằng nguồn cung nhiên liệu máy bay sẽ mất nhiều tháng để phục hồi "vì sự gián đoạn đối với năng lực lọc dầu ở Trung Đông" . Đến giữa tháng 5, Reuters đưa tin gần 9% công suất lọc dầu toàn cầu đã ngừng hoạt động do tác động tổng hợp của các cuộc chiến ở Iran và Ukraine . Các nhà máy lọc dầu châu Á đã cắt giảm sản lượng ít nhất 1 triệu thùng dầu diesel và nhiên liệu máy bay mỗi ngày trong tháng 4 khi nhập khẩu dầu thô chạm mức thấp nhất trong một thập kỷ .

2. Hạn chế ngoại giao: lệnh ngừng bắn tạm thời, không phải giải pháp lâu dài

Thỏa thuận ngày 8/4 chỉ là một lệnh ngừng bắn tạm thời kéo dài hai tuần, chứ không phải một thỏa thuận hòa bình toàn diện . Điều này tạo ra sự bất ổn định sâu sắc: các công ty vận tải biển, công ty bảo hiểm và nhà máy lọc dầu ngần ngại khôi phục hoàn toàn hoạt động nếu không có sự đảm bảo chống lại các hành động thù địch mới. Sự mong manh của thỏa thuận ngoại giao đã làm chậm quá trình quay trở lại của dòng chảy tàu chở dầu và chuỗi cung ứng bình thường.

3. Tiến trình phục hồi không đồng đều giữa các hãng bay

Sự phục hồi diễn ra rất không đồng đều giữa các khu vực. Các nhà máy lọc dầu của Mỹ đã tăng tốc lên gần công suất tối đa trong suốt thời gian còn lại của năm 2026 để lấp đầy khoảng trống toàn cầu , nhưng các hãng bay châu Âu và châu Á - vốn phụ thuộc nhiều nhất vào nhập khẩu nhiên liệu máy bay từ Trung Đông - đã phục hồi chậm hơn. Các hãng hàng không ở Đông Nam Á và Châu Đại Dương đã "bị ảnh hưởng đặc biệt nặng nề" và tiếp tục áp dụng phụ phí . Một bài viết đồ họa của Bloomberg từ ngày 27 tháng 6 lưu ý rằng cuộc khủng hoảng "đã phơi bày những điểm yếu" và các quốc gia như Anh, Úc và Mexico có nguy cơ cao hơn các nước khác .

4. Nhu cầu toàn cầu giảm không mang lại sự cứu trợ

Trong khi một số nhà phân tích kỳ vọng nhu cầu giảm do lịch bay bị thu hẹp sẽ làm dịu cơn sốt cung, thì sự sụp đổ từ phía cung đã lớn hơn nhiều so với sự thu hẹp của nhu cầu. IEA đã điều chỉnh mạnh triển vọng lọc dầu ở Trung Đông và Nga, và quy mô của các vụ ngừng hoạt động nhà máy lọc dầu đã khiến thị trường luôn trong tình trạng thắt chặt .

5. Dự báo của các chuyên gia về sự bình thường hóa kéo dài

• IATA (Walsh): Nguồn cung nhiên liệu máy bay sẽ mất "nhiều tháng" để phục hồi - chứ không phải vài tuần - và giá cả cũng sẽ mất một khoảng thời gian tương tự để trở lại mức trước khủng hoảng .
• IEA (Birol): Dự trữ nhiên liệu máy bay của châu Âu sẽ cạn kiệt trong ~6 tuần nếu không có dòng chảy được nối lại, ngụ ý rằng phải mất nhiều tháng để xây dựng lại hàng tồn kho .
• Bloomberg (27/6): Mặc dù những lo ngại tồi tệ nhất về việc mắc kẹt trong kỳ du lịch hè đã được loại bỏ, cuộc khủng hoảng đã phơi bày sự mong manh về cấu trúc trong chuỗi cung ứng nhiên liệu máy bay toàn cầu, điều này sẽ cần thời gian để giải quyết .
• Bangkok Post / IATA (2/7): Ngay cả đầu tháng 7, IATA vẫn cảnh báo rằng giá nhiên liệu máy bay và giá vé máy bay "có thể vẫn ở mức cao lâu hơn so với dự kiến của hành khách" .

Kết luận: Việc mở lại eo biển Hormuz là cần thiết nhưng chưa đủ. Vấn đề cốt lõi đã chuyển từ vận chuyển dầu thô sang năng lực lọc dầu bị phá hủy và hư hại ở Trung Đông, kết hợp với một lệnh ngừng bắn tạm thời và mong manh, việc nối lại vận chuyển chậm chạp, và hàng tồn kho bị cạn kiệt về mặt cấu trúc. Hầu hết các nguồn có thẩm quyền - IATA, IEA, Reuters, Bloomberg, WSJ và AP - đều thống nhất về một mốc thời gian phục hồi kéo dài vài tháng, với chi phí tăng cao và lịch bay bị thu hẹp kéo dài đến nửa cuối năm 2026.