OpenAI đề xuất tặng 5% cổ phần trị giá 42,6 tỷ USD cho chính phủ Mỹ

• Đầu năm 2025 — Altman trình bày trực tiếp với Trump. Sam Altman lần đầu tiên đề xuất ý tưởng cổ phần trực tiếp với Tổng thống Trump vào đầu năm 2025 và tiếp tục thảo luận với các quan chức cấp cao trong chính quyền trong những tháng sau đó . Theo một người quen thuộc với các cuộc đàm phán, tầm nhìn nội bộ của Altman là sự kết hợp giữa Quỹ Thường trực Alaska (trả cổ tức hàng năm cho mọi cư dân từ doanh thu dầu mỏ) và Tài khoản Trump (tài khoản tiết kiệm cho trẻ em từng được đề xuất trước đây) .

• Ngày 6 tháng 4 năm 2026 — Tài liệu chính sách chính thức. OpenAI công bố tài liệu chính sách dài 13 trang có tựa đề "Chính sách Công nghiệp cho Kỷ nguyên Trí tuệ: Ý tưởng Đặt Con người Lên Hàng đầu" . Đây không chỉ là một đề xuất hẹp của công ty — nó kêu gọi các cải cách kinh tế sâu rộng bao gồm Quỹ Tài sản Công được gây quỹ bằng cổ phần được các công ty AI tặng, thuế robot, tuần làm việc bốn ngày, các cơ chế kích hoạt an toàn tự động và tăng thuế doanh nghiệp . Tài liệu này mô tả quỹ này giống như một "quỹ tài sản quốc gia cho kỷ nguyên AI" .

• Tháng 6–7 năm 2026 — Xác nhận công khai và con số 5%. Trump xác nhận công khai vào ngày 5 tháng 6 năm 2026 rằng chính quyền đang đàm phán về cổ phần trực tiếp tại các công ty AI hàng đầu bao gồm OpenAI, Anthropic và xAI . Đến ngày 2 tháng 7, Financial Times đưa tin rằng OpenAI đã chính thức đề xuất con số 5% / 42,6 tỷ USD cụ thể .

Động lực chính trị và sự chia rẽ trong chính quyền

Đề xuất này đã tạo ra một sự liên kết hiếm có giữa hai đảng nhưng cũng đi kèm với những mâu thuẫn nội bộ sâu sắc:

• Sự hội tụ lưỡng đảng — với những con số rất khác nhau. Thượng nghị sĩ Bernie Sanders (độc lập, Vermont) đã đề xuất chính phủ nắm giữ 50% cổ phần trong các công ty AI, cũng để gây quỹ cho một quỹ tài sản công . Altman đã gặp Sanders ngay sau khi đề xuất đó được công bố . Trump đã tán thành hiệu quả logic dân túy về cổ phần của chính phủ, nói rằng Mỹ "có thể nắm giữ cổ phần trực tiếp" trong các gã khổng lồ AI — nhưng các nguồn tin trong ngành và chính quyền đã thảo luận về mức từ 1% đến 5%, thấp hơn nhiều so với mức 50% của Sanders . Vox mô tả đây là "sự tán tỉnh kỳ lạ của Trump với chủ nghĩa xã hội AI" .

• Phe MAGA đối đầu với phe ủng hộ công nghệ. Tạp chí Fortune đưa tin rằng "phe MAGA ghét AI" nhưng một số người theo chủ nghĩa dân túy bảo thủ lại coi quỹ tài sản công là cách để chuyển lợi nhuận từ AI cho người lao động thuộc tầng lớp lao động, trong khi các phe phái theo chủ nghĩa thị trường tự do trong chính quyền phản đối bất kỳ hình thức sở hữu nhà nước nào đối với các công ty tư nhân . Khuôn khổ tự nguyện, dựa trên sự tặng cho được thiết kế đặc biệt để xoa dịu cả hai bên — nó tránh quốc hữu hóa trong khi vẫn mang lại lợi ích trực tiếp cho công chúng .

• Động cơ chiến lược của Altman. Lời đề nghị cổ phần được nhiều người coi là một động thái nhằm giảm bớt áp lực chính trị ngày càng tăng ở Washington và củng cố mối quan hệ với chính quyền Trump khi OpenAI đang điều hướng một cuộc tái cấu trúc doanh nghiệp lớn và sự giám sát chặt chẽ của cơ quan quản lý .

Rào cản pháp lý, cấu trúc và thời điểm IPO

Một số trở ngại lớn có thể ngăn cản thỏa thuận thành hiện thực:

• Việc tái cấu trúc doanh nghiệp của OpenAI chưa hoàn tất. OpenAI đã dành năm 2025 để chuyển đổi từ cấu trúc lợi nhuận có giới hạn do tổ chức phi lợi nhuận kiểm soát thành Công ty Vì lợi ích Công cộng (PBC) — nhưng tổ chức phi lợi nhuận mẹ vẫn giữ quyền kiểm soát đáng kể (khoảng 26% cổ phần theo một số báo cáo) . Việc chuyển đổi đòi hỏi các cuộc đàm phán sâu rộng với các tổng chưởng lý của Delaware và California về việc định giá công bằng tài sản từ thiện của tổ chức phi lợi nhuận . Elon Musk đã kiện để ngăn chặn việc tái cấu trúc và yêu cầu các tổng chưởng lý tiểu bang đấu giá một phần đáng kể doanh nghiệp .

• Cổ phần của chính Altman chưa được xác định. Khi kết thúc quá trình chuyển đổi PBC, cổ phần cá nhân của Altman được tiết lộ là "sẽ được xác định sau" — một sự không chắc chắn đáng kể về quản trị . Hiện vẫn chưa rõ 5% của chính phủ sẽ tương tác như thế nào với cấu trúc sở hữu chưa được giải quyết này.

• Chưa có IPO trong tương lai gần. Tính đến tháng 11 năm 2025, Giám đốc tài chính của OpenAI, Sarah Friar, đã tuyên bố thẳng thừng rằng "IPO không nằm trong chương trình nghị sự vào lúc này" . Mặc dù công ty đã đặt nền móng cho một đợt IPO tiềm năng trong tương lai có thể định giá công ty lên tới 1 nghìn tỷ USD, nhưng thời điểm này rất không chắc chắn . Nếu không có cổ phiếu giao dịch công khai, cơ chế tặng, định giá và cuối cùng là thanh lý 5% cổ phần sẽ phức tạp hơn nhiều .

• Tranh chấp định giá. Con số 42,6 tỷ USD dựa trên định giá vòng gọi vốn gần đây nhất của OpenAI, nhưng nhóm pháp lý của Musk đã lập luận rằng tài sản từ thiện của tổ chức phi lợi nhuận nên được định giá cao hơn nhiều và không có giá thị trường nào được thiết lập cho cổ phần này . Nếu chính phủ nhận được cổ phần và IPO không bao giờ xảy ra hoặc bị trì hoãn vô thời hạn, "Quỹ Tài sản Công" có thể nắm giữ một tài sản kém thanh khoản có giá trị không chắc chắn cao.

• Thẩm quyền pháp lý để nắm giữ cổ phần. Hiện vẫn chưa rõ liệu chính phủ liên bang có thẩm quyền theo luật định để nắm giữ cổ phần trong một công ty AI tư nhân nhằm mục đích phân phối cổ tức cho người dân hay không. Không có khuôn khổ quỹ tài sản quốc gia nào của Mỹ tồn tại ở cấp liên bang — không giống như Quỹ Thường trực ở cấp tiểu bang Alaska — và Quốc hội có thể sẽ cần thông qua luật cho phép .

• Sự giám sát của cơ quan quản lý và chống độc quyền. OpenAI đang phải đối mặt với các cuộc điều tra tích cực từ FTC và các tổng chưởng lý tiểu bang liên quan đến việc tái cấu trúc, quan hệ đối tác với Microsoft và liệu việc chuyển đổi có định giá đúng sứ mệnh từ thiện của tổ chức phi lợi nhuận hay không . Việc thêm cổ phần của chính phủ vào hỗn hợp này đặt ra những câu hỏi mới về xung đột lợi ích và chống độc quyền — chính phủ sẽ đồng thời là cơ quan quản lý, nhà đầu tư tiềm năng và người nhận cổ phần được tặng .

Kết luận

Đề xuất này là phiên bản cụ thể nhất cho đến nay của ý tưởng lâu năm của Altman nhằm mang lại cho người Mỹ quyền sở hữu trực tiếp đối với sự thịnh vượng của AI. Nó đã tạo ra sự quan tâm hiếm có của cả hai đảng nhưng cũng làm bộc lộ những chia rẽ sâu sắc về quy mô cổ phần (1-5% so với 50%), cấu trúc (tặng tự nguyện so với sở hữu bắt buộc) và liệu chính phủ liên bang có bộ máy pháp lý để nắm giữ và phân phối cổ phần doanh nghiệp hay không. Việc tái cấu trúc chưa được giải quyết của OpenAI, lộ trình IPO không chắc chắn, các vụ kiện tụng đang diễn ra và việc thiếu khuôn khổ pháp lý cho quỹ tài sản quốc gia của Mỹ đều khiến thỏa thuận này còn rất xa mới chắc chắn.