Hội nghị NATO Ankara 2026 căng thẳng: Trump, Whitaker, Pistorius và cuộc chiến chia sẻ gánh nặng

Dưới đây là phân tích các động thái chính trước thềm Hội nghị thượng đỉnh NATO diễn ra vào ngày 7–8/7/2026 tại Ankara, dựa trên các bằng chứng có sẵn.

Chỉ vài ngày trước khi hội nghị khai mạc, Tổng thống Donald Trump đã đăng tải một bài viết trên Truth Social, thể hiện rõ tâm trạng của ông: "Nước Mỹ chi tiêu cho NATO nhiều hơn bất kỳ quốc gia nào khác, vượt xa, để bảo vệ họ, mà chẳng nhận lại được lợi ích gì" . Ông liệt kê những con số chi tiêu quốc phòng mà ông cho là của Mỹ (999 tỷ USD), Anh (90,5 tỷ USD), Pháp (66,5 tỷ USD), Ý (48,8 tỷ USD) và Ba Lan (44,3 tỷ USD), và kết luận "Thật vô lý!" . Đây là một lời than vãn quen thuộc – nhưng lần này, mức độ căng thẳng chưa từng có.

Hội nghị Ankara diễn ra sau hội nghị lịch sử tại The Hague năm 2025, nơi các đồng minh chính thức cam kết một mục tiêu chi tiêu mới đầy tham vọng: 5% GDP vào năm 2035, chia thành 3,5% cho chi tiêu quốc phòng cốt lõi và 1,5% cho các khoản chi liên quan đến quốc phòng . Đến giữa năm 2026, tất cả 32 thành viên đã đáp ứng hoặc vượt mục tiêu 2% cũ, nhưng Trump và Tổng thư ký NATO Mark Rutte đã nhanh chóng dời vạch đích lên cao hơn .

Ngoại giao 'Cây gậy và Củ cà rốt' của Whitaker

Đại sứ Mỹ tại NATO, Matthew Whitaker, luôn kết hợp những đòi hỏi thẳng thừng với những ưu đãi chiến lược, thể hiện cách tiếp cận kiểu giao dịch của chính quyền Trump.

Cây gậy: Trong phiên điều trần xác nhận tại Thượng viện, Whitaker cảnh báo rằng "sức sống của liên minh phụ thuộc vào việc mọi đồng minh làm tròn nghĩa vụ của mình" và rằng "quá nhiều đồng minh của chúng ta đã không hoàn thành ngay cả những nghĩa vụ cơ bản nhất" . Tại Hội nghị An ninh Munich vào tháng 2/2026, ông nói thẳng với các đồng minh rằng Mỹ cần "những đồng minh mạnh mẽ, chứ không phải những kẻ phụ thuộc" .

Củ cà rốt: Tại Hội nghị An ninh Berlin vào tháng 11/2025, Whitaker đưa ra khả năng Đức cuối cùng sẽ đảm nhận vai trò chỉ huy quân sự tối cao của NATO – một sự thay đổi lịch sử sau bảy thập kỷ lãnh đạo của Mỹ với vị trí Tư lệnh Tối cao Đồng minh châu Âu (SACEUR) . Ông cũng ủng hộ một cơ chế của chính quyền Trump, theo đó các đồng minh châu Âu mua vũ khí do Mỹ sản xuất cho Ukraine, lập luận rằng điều này "loại người nộp thuế Mỹ ra khỏi phương trình" viện trợ cho Ukraine .

Chuyển giao gánh nặng Ukraine: Whitaker đã nói rõ rằng các nước châu Âu "cần gánh vác phần lớn" chi phí hỗ trợ cho Ukraine .

Pistorius: Tiếng nói phản đối chính của châu Âu

Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius đã nổi lên như một nhà phê bình châu Âu có tiếng nói nhất đối với các yêu cầu của Trump.

Bác bỏ 'lòng trung thành vô điều kiện': Trong một cuộc phỏng vấn được công bố vào ngày 2/7/2026, Pistorius đã phản bác lại những gì ông coi là bài kiểm tra lòng trung thành của Trump đối với các đồng minh NATO, bác bỏ ý tưởng rằng việc tuân phục Washington nên là điều kiện để trở thành thành viên liên minh .

Hoài nghi về mục tiêu chi tiêu: Pistorius đã nhiều lần cảnh báo rằng mục tiêu 5% của Trump là không thực tế – lưu ý rằng đối với Đức, 5% GDP sẽ tiêu tốn 42% ngân sách liên bang . Quan trọng hơn, ông lập luận rằng NATO nên chuyển hướng "từ cách tiếp cận thuần túy dựa trên đầu vào sang cách tiếp cận dựa trên kết quả", tập trung vào năng lực và kết quả thay vì tỷ lệ phần trăm ngân sách .

Bất đồng về chính sách Ukraine: Đầu năm 2025, Pistorius gọi sự sẵn sàng dường như của Trump trong việc loại bỏ tư cách thành viên NATO và việc khôi phục lãnh thổ khỏi các cuộc đàm phán hòa bình Ukraine là "một sai lầm" và "một vụ lỡm" .

Cam kết viện trợ 70 tỷ Euro cho Ukraine

Tại hội nghị thượng đỉnh Ankara, NATO dự kiến sẽ công bố một cam kết tài trợ quân sự kéo dài nhiều năm cho Ukraine trị giá 70 tỷ euro . Đề xuất do Đức đưa ra sẽ bao gồm các cơ chế mới để điều phối việc chuyển giao vũ khí . Tuy nhiên, con số này vẫn còn gây nhiều tranh cãi: Thổ Nhĩ Kỳ, quốc gia đăng cai, tuyên bố qua một nguồn tin cấp cao rằng nước này "không có thông tin" về gói hỗ trợ , và Politico đưa tin tổng số tiền này "có khả năng gây ra một cuộc tranh luận gay gắt" giữa các đồng minh . Trong số 70 tỷ euro, chỉ 40 tỷ euro là các cam kết tài trợ mới, còn 30 tỷ euro được lấy từ gói viện trợ hiện có của EU .

Vấn đề về sự tham gia của chính Ukraine tại hội nghị cũng rất nhạy cảm. Vào tháng 2/2026, Politico đưa tin rằng Mỹ đang gây sức ép buộc các đồng minh không mời Ukraine tham dự các cuộc họp chính thức, hạn chế vai trò của Kiev trong các sự kiện bên lề cấp thấp hơn .

Việc Mỹ rút quân và nỗi lo của châu Âu

Mỹ có kế hoạch rút 5.000 binh sĩ khỏi châu Âu . Các đồng minh Đông Âu ngày càng lo ngại rằng Washington không còn có thể được tin cậy cho việc phòng thủ tập thể. The Guardian đưa tin vào cuối tháng 6/2026 rằng các nhà lãnh đạo trong khu vực đã lên tiếng "nghi ngờ thực sự về cam kết an ninh tập thể của Mỹ" .

Tổng thư ký NATO Mark Rutte công khai khẳng định "chúng ta đang ở trong một không gian thực sự tốt" và lập luận rằng các điều chỉnh để bù đắp cho thế trận mới của Mỹ đang được tiến hành . Bộ trưởng Quốc phòng Đức Pistorius đồng ý rằng các đồng minh châu Âu có thể lấp đầy mọi khoảng trống an ninh do việc Mỹ rút quân để lại .

NATO 3.0: Một mô hình phòng thủ đang thay đổi

Mặc dù các nguồn tin hiện có không có tài liệu chính thức nào của NATO sử dụng thuật ngữ "NATO 3.0", nhưng sự thay đổi rộng lớn hơn – đôi khi được mô tả theo cách này trong các bài bình luận – phản ánh sự chuyển đổi từ một liên minh do Mỹ bảo đảm sang một liên minh nơi châu Âu gánh vác nhiều trọng trách hơn về tài chính và hoạt động. Chương trình nghị sự đã được công bố của hội nghị thượng đỉnh Ankara tập trung vào ba trụ cột: đầu tư quốc phòng, năng lực sản xuất công nghiệp quốc phòng, và tiếp tục hỗ trợ Ukraine . Bản tóm tắt trước hội nghị của NATO, được cung cấp riêng cho Türkiye Today, nhấn mạnh rằng cuộc họp sẽ là cơ hội để các đồng minh đánh giá tiến độ thực hiện các cam kết đã đưa ra tại The Hague . Just Security nhận định cuộc họp là thời điểm để Trump có thể "đạt được một thành công lớn" nếu ông thúc đẩy được sự đóng góp quân sự lớn hơn của châu Âu , trong khi Global Affairs lưu ý rằng hội nghị thượng đỉnh "một lần nữa chủ yếu là về việc quản lý Hoa Kỳ và giữ cho Tổng thống Donald Trump – một người hoài nghi NATO lâu năm – gắn bó với an ninh tập thể" .

Tóm lại: Hội nghị thượng đỉnh Ankara diễn ra trong bối cảnh căng thẳng nội bộ gay gắt nhất mà NATO phải đối mặt trong nhiều thập kỷ. Trump đang yêu cầu chi tiêu 5% GDP và đặt câu hỏi về giá trị của liên minh. Whitaker đang kết hợp các lời đe dọa với những đề nghị về vai trò lãnh đạo lớn hơn của châu Âu. Pistorius đang phản đối các đòi hỏi về lòng trung thành và sự cố định về mục tiêu. Và liên minh đang cố gắng giữ vững một gói hỗ trợ 70 tỷ euro cho Ukraine, điều chỉnh theo việc cắt giảm quân số của Mỹ, và xác định lại mô hình phòng thủ của chính mình – tất cả cùng một lúc.