Trung Quốc chặn nhận quặng sắt Fortescue từ ngày 15/7: Chiến thuật của CMRG leo thang từ BHP sang nhà khai thác lớn thứ tư Australia

Chiến dịch của Trung Quốc nhằm tái định hình thị trường định giá quặng sắt toàn cầu đã bước sang một giai đoạn mới từ cuối tháng 6/2026. Tập đoàn Tài nguyên Khoáng sản Trung Quốc (CMRG) — đơn vị mua sắm do nhà nước bảo trợ, thành lập tháng 7/2022 để tập trung hóa việc thu mua quặng sắt — đã yêu cầu các nhà máy thép trong nước không được nhận một số sản phẩm quặng sắt Fortescue tại cảng kể từ ngày 15/7 . Chỉ thị này nhắm vào hai sản phẩm cấp thấp: Super Special Fines và Fortune Fines — loại quặng 56% Fe mới mà Fortescue dự kiến sẽ vận chuyển lần đầu tiên vào tháng 7/2026 . Đây là sự leo thang mới nhất trong một chiến lược phối hợp đã và đang định hình lại thị trường quặng sắt đường biển trị giá 132 tỷ USD .

Cách thức các hạn chế với Fortescue vận hành

Theo năm nguồn tin trong ngành nói với Reuters ngày 1/7/2026, CMRG đã thông báo bằng miệng cho một số nhà máy thép rằng từ ngày 15/7, họ không được nhận hàng tồn kho tại cảng của hai sản phẩm Super Special Fines và Fortune Fines của Fortescue . Lệnh hạn chế này nhắm vào lượng hàng tồn kho đã có sẵn tại các cảng Trung Quốc, thay vì chặn toàn bộ các lô hàng đường biển mới — một cách tiếp cận có chừng mực, tạo áp lực mà không làm gián đoạn hoàn toàn hoạt động thương mại .

Động thái này diễn ra sau một bế tắc trước đó: tính đến cuối tháng 6/2026, các cuộc đàm phán giữa Fortescue và CMRG đã bị đình trệ, và một số nhà sản xuất thép Trung Quốc thậm chí đã không thể lên lịch nhận các lô hàng Fortescue cho tháng 7 . Khi sự bất ổn về nguồn cung gia tăng, một số người mua bắt đầu tìm kiếm các sản phẩm quặng sắt thay thế, đẩy giá lên cao hơn . Trong những tuần trước đó, CMRG cũng đã chỉ thị các nhà sản xuất thép không được trao đổi với Fortescue về sản phẩm Fortune Fines mới của hãng này, trên thực tế đã chặn đứng việc ra mắt thương mại của sản phẩm đó tại thị trường Trung Quốc .

Tuy nhiên, các hạn chế này không phải là tuyệt đối. Tiền lệ từ vụ BHP cho thấy các thương nhân riêng lẻ vẫn có thể thử nghiệm các lệnh cấm: một tàu chở hàng rời chở quặng sắt Jimblebar của BHP đã dỡ hàng tại cảng Caofeidian vào tháng 1/2026 sau nhiều tuần nằm chờ ngoài khơi, chứng tỏ các hạn chế tạo ra ma sát đáng kể nhưng không phải là một phong tỏa hoàn toàn .

Kịch bản BHP: Một mô hình leo thang đã được kiểm chứng

Hành động của CMRG chống lại Fortescue hoàn toàn phản ánh cuộc tranh chấp leo thang với Tập đoàn BHP, vốn đã diễn ra theo một khuôn mẫu qua nhiều tháng:

30/9/2025 — CMRG yêu cầu các nhà sản xuất thép và thương nhân lớn tạm thời ngừng mua tất cả các lô hàng mới của BHP, leo thang tranh chấp định giá về các điều khoản hợp đồng . Đây là lần đầu tiên CMRG áp đặt lệnh cấm toàn diện đối với một 'ông lớn' của Australia, và nó đã làm rúng động thị trường hàng hóa toàn cầu .

Tháng 10–11/2025 — Ban đầu, sự bế tắc gây ra ít gián đoạn vì BHP đã bán trước hầu hết các lô hàng cho tháng 11 và tháng 12 . Nhưng CMRG đã từ từ thắt chặt vòng vây, đầu tiên là nhắm vào các sản phẩm cụ thể (quặng mịn Jimblebar, sau đó là quặng Jinbao), trước khi mở rộng lệnh cấm sang các lô hàng đường biển bổ sung .

5/3/2026 — CMRG tiếp tục mở rộng hạn chế, yêu cầu các thương nhân giảm mua các sản phẩm chủ lực của BHP — quặng mịn Mac, quặng mịn Newman và quặng cục Newman — trong bối cảnh các cuộc đàm phán hợp đồng kéo dài bất tận .

Hành động với Fortescue cũng theo cùng một kịch bản: CMRG tận dụng sức mua phối hợp của nhà nước để hạn chế giao hàng từ một công ty khai thác cụ thể trong thời gian đàm phán hợp đồng bế tắc, sử dụng các hạn chế theo giai đoạn leo thang từ cấm sản phẩm cụ thể đến chặn giao hàng rộng hơn.

Phản ứng của thị trường và hoạt động

Cho đến nay, bản thân Fortescue chưa báo cáo bất kỳ sự gián đoạn sản xuất lớn nào . Các hạn chế chỉ nhắm vào các lô hàng đang trên đường đến hoặc đã có tại các cảng Trung Quốc, chứ không phải hoạt động khai thác hoặc vận chuyển của hãng tại vùng Pilbara . Tuy nhiên, thời điểm này đặc biệt nhạy cảm với Fortescue vì hãng đang trong quá trình ra mắt Fortune Fines, một sản phẩm quặng sắt cấp thấp mới (56% Fe), khiến việc tiếp cận cảng và các mối quan hệ với người mua trở nên quan trọng .

Thị trường quặng sắt đã biến động mạnh. Chiến dịch CMRG rộng lớn hơn đôi khi đã đẩy giá quặng mịn trung cấp lên cao khi thị trường điều chỉnh theo các dòng chảy thương mại bị gián đoạn . Một số người tham gia thị trường bày tỏ sự thất vọng với cách tiếp cận tập trung này, lưu ý rằng các hạn chế có thể đẩy giá của các loại quặng thay thế lên cao trong ngắn hạn, làm suy yếu hiệu quả tiết kiệm chi phí như mong muốn .

Bối cảnh rộng hơn: Chiến lược tập trung hóa quặng sắt của Trung Quốc

Các hành động nhắm vào Fortescue và BHP không phải là những tranh chấp riêng lẻ. Chúng là một phần của chiến lược phối hợp bởi CMRG, được thành lập vào tháng 7/2022 để chấm dứt những gì Bắc Kinh coi là vị thế đàm phán yếu kém và manh mún của các nhà máy thép Trung Quốc .

Sức mua tập trung — CMRG hợp nhất nhu cầu từ khoảng 20 nhà sản xuất thép hàng đầu Trung Quốc, đại diện cho khoảng 60–70% nhu cầu quặng sắt đường biển toàn cầu, để đàm phán như một khối thống nhất . Trung Quốc đã nhập khẩu khoảng 1,1 tỷ tấn quặng sắt trong năm 2024 và 1,26 tỷ tấn trong năm 2025, chiếm khoảng ba phần tư tổng lượng quặng sắt được vận chuyển trên toàn đại dương .

Các chiến thuật gây áp lực leo thang — CMRG đã sử dụng một quy trình đã được thử nghiệm: đầu tiên là lệnh cấm có mục tiêu vào các loại quặng cụ thể (ví dụ, quặng mịn MB của Hancock Prospecting đã bị đình chỉ hơn một năm cho đến tháng 10/2025 ), sau đó là lệnh cấm rộng hơn đối với tất cả các lô hàng mới (BHP từ tháng 9/2025 ), và bây giờ là chặn nhận hàng tồn kho tại cảng (Fortescue từ tháng 7/2026 ).

Mục tiêu đàm phán — Mục tiêu cốt lõi của CMRG là đạt được mức giá thấp hơn, các điều khoản hợp đồng tốt hơn và chuyển định giá sang các cơ chế thị trường giao ngay minh bạch, thay vì định giá theo quý dựa trên chỉ số mà các nhà khai thác lớn ưa chuộng . Đòn bẩy của Bắc Kinh cũng được củng cố bởi sự xuất hiện của các nguồn cung mới trên toàn cầu, đặc biệt là dự án quặng sắt Simandou ở Guinea, dự kiến sẽ tăng nguồn cung toàn cầu trong những năm tới .

Điều gì tiếp theo

Các hạn chế với Fortescue bắt đầu ngay khi sự bế tắc với BHP có dấu hiệu hạ nhiệt vào đầu năm 2026 , cho thấy CMRG đang duy trì áp lực đồng thời trên nhiều mặt trận. Chiến dịch đã vấp phải một số sự phản đối từ những người tham gia thị trường — đặc biệt là các thương nhân nhỏ và nhà máy thấy các hạn chế tập trung gây rối loạn — nhưng chính phủ Trung Quốc chưa có dấu hiệu từ bỏ chiến lược tập trung hóa của mình.

Đối với thị trường quặng sắt toàn cầu, câu hỏi chính là liệu áp lực từ CMRG có buộc phải thay đổi cấu trúc trong các cơ chế định giá hay không, hay các nhà khai thác lớn sẽ điều chỉnh chiến lược thương mại của họ để thích ứng với thực tế mới: một người mua nhà nước duy nhất, mạnh mẽ kiểm soát phía cầu của thị trường quặng sắt lớn nhất thế giới.