BIS cảnh báo 'bong bóng' AI 1.000 tỷ USD có thể gây ra cuộc khủng hoảng tài chính tiếp theo

Vào ngày 28 tháng 6 năm 2026, Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS), cơ quan điều phối các ngân hàng trung ương trên toàn cầu, đã công bố Báo cáo Kinh tế Thường niên với một thông điệp mạnh mẽ: cuộc xây dựng hạ tầng AI trị giá 1.000 tỷ USD đã trở thành một rủi ro mang tính hệ thống đối với sự ổn định tài chính . BIS đã vẽ ra những điểm tương đồng trực tiếp với các cơn sốt đầu tư trong lịch sử như cơn sốt kênh đào những năm 1830, bong bóng đường sắt Anh những năm 1840, sự cuồng nhiệt về điện khí hóa những năm 1920 và vụ sụp đổ dot-com năm 2000. BIS đặc biệt lưu ý đến các thỏa thuận "tài trợ vòng tròn" (circular financing) mờ ám, vốn đang che giấu đòn bẩy tài chính thực sự trong hệ sinh thái AI . Cảnh báo này được đưa ra trong bối cảnh cổ phiếu liên quan đến AI đang trải qua một đợt bán tháo mạnh vào cuối tháng 6 năm 2026 .

Cảnh Báo Cốt Lõi: 1.000 Tỷ USD Vốn Chi Cho Hạ Tầng của "Hyperscaler"

BIS nhấn mạnh rằng năm "hyperscaler" (các gã khổng lồ công nghệ) lớn nhất dự kiến sẽ chi hơn 1.000 tỷ USD cho chi tiêu vốn AI trong giai đoạn 2025–2026 — một tốc độ đã vượt quá thu nhập và dòng tiền tự do của họ . Báo cáo coi tính bền vững của làn sóng đầu tư AI là một trong bốn "điểm áp lực" chính đối với nền kinh tế toàn cầu, đồng thời tuyên bố rằng sự bùng nổ này "có thể không bền vững" . Một ghi chú trong BIS Quarterly Review (Đánh giá Hàng quý của BIS) nói thêm rằng chi tiêu cho hạ tầng AI hiện chiếm một phần đáng kể trong tổng đầu tư của các nền kinh tế phát triển, và một phần ngày càng tăng của khoản chi này được tài trợ thông qua vay nợ . Mối quan ngại trọng tâm là: nếu lợi nhuận từ AI không đạt kỳ vọng, các bên cho vay và nhà đầu tư có thể rút vốn nhanh chóng, biến sự bùng nổ ngày nay thành một sự đổ vỡ đầu tư kéo dài, gây ra hiệu ứng lan tỏa tới thị trường tín dụng và toàn bộ nền kinh tế .

Bài Học Lịch Sử: Mô Hình Của Những Cơn Sốt

BIS đã so sánh trực tiếp cơn sốt chi tiêu vốn AI hiện tại với bốn giai đoạn lịch sử :

• Cơn sốt kênh đào những năm 1830
• Bong bóng đường sắt Anh những năm 1840
• Sự cuồng nhiệt về điện khí hóa những năm 1920
• Vụ sụp đổ dot-com năm 2000

Báo cáo lưu ý rằng mỗi giai đoạn đều bắt đầu bằng một đột phá công nghệ thực sự, thu hút nhiều vốn hơn nhiều so với lợi nhuận thương mại cuối cùng có thể biện minh — và mỗi giai đoạn đều kết thúc trong một cuộc suy thoái . BIS cũng cảnh báo rằng quy mô đầu tư liên quan đến AI hiện đã vượt xa các giai đoạn bong bóng trong quá khứ về giá trị tuyệt đối . Như BIS đã viết: "Những giai đoạn này kết thúc với sự đảo chiều đầu tư cuối cùng, gây ra suy thoái trên toàn nền kinh tế" .

Tài Trợ Vòng Tròn: Lỗ Hổng Tiềm Ẩn

Báo cáo nêu bật tài trợ vòng tròn như một đặc điểm nguy hiểm đặc biệt của chu kỳ hiện tại, mô tả "một mạng lưới phức tạp gồm các thỏa thuận tư nhân" kết nối các hyperscaler, nhà sản xuất chip và phòng thí nghiệm AI . Trong các thỏa thuận này:

• Các nhà sản xuất chip và hyperscaler nắm giữ cổ phần trong các phòng thí nghiệm AI hoặc nhà cung cấp dịch vụ đám mây (neocloud) .
• Các phòng thí nghiệm AI đó sau đó cam kết mua chip hoặc dịch vụ đám mây trong nhiều năm từ chính các nhà đầu tư đó .
• Điều này tạo ra các vòng lặp doanh thu và tài trợ tự quy chiếu, làm tăng nhu cầu giả tạo mà không có sự kiểm chứng thị trường minh bạch .

BIS cảnh báo rằng các điều khoản của thỏa thuận "thường được tiết lộ một cách kém cỏi, với rủi ro cùng một tài sản có thể được thế chấp nhiều lần" . Một phần đáng kể nguồn tài trợ AI hiện chảy qua các kênh tín dụng tư nhân, quỹ phòng hộ và các cấu trúc "vay ngầm" ngoại bảng — những kênh có ít sự giám sát quản lý hơn nhiều so với các ngân hàng truyền thống . Các khoản vay tín dụng tư nhân cho các công ty liên quan đến AI đã tăng từ khoảng 3 tỷ USD năm 2010 lên hơn 40 tỷ USD . Lĩnh vực AI của Trung Quốc được trích dẫn như một ví dụ điển hình về những rủi ro tài trợ vòng tròn này .

Đợt Bán Tháo Cổ Phiếu AI Cuối Tháng 6 Năm 2026

Báo cáo của BIS được đưa ra khi cổ phiếu liên quan đến AI đang trong giai đoạn thoái lui:

• Chỉ số Nasdaq Composite đã giảm hơn 6% so với mức đỉnh lịch sử được thiết lập vào ngày 2 tháng 6, kết thúc mỗi ngày của tuần cuối tháng 6 trong sắc đỏ .
• Vào ngày 24 tháng 6, Nasdaq giảm 2,21% xuống còn 25.587 và S&P 500 giảm 1,44% xuống còn 7.365 .
• Chỉ số Bán dẫn Philadelphia đã giảm 10,26% chỉ trong một phiên giao dịch vào ngày 5 tháng 6, xóa sổ hơn 1.000 tỷ USD vốn hóa thị trường .
• Một đợt bán tháo rộng khắp đã ảnh hưởng đến cổ phiếu AI và bán dẫn vào giữa đến cuối tháng 6, với chỉ số Kospi của Hàn Quốc giảm 5,8% trong một phiên, kéo theo cổ phiếu công nghệ toàn cầu giảm .

Một bài bình luận của Reuters công bố ngày 30 tháng 6 lưu ý rằng các nhà đầu tư dường như "ngày càng miễn cưỡng trong việc phản bác lại" câu chuyện về AI ngay cả khi BIS cảnh báo không nên "bị cuốn theo cơn sốt" .

Rủi Ro Kinh Tế Rộng Hơn: Bốn Điểm Áp Lực

BIS đã xác định bốn điểm áp lực chính cần được chú ý :

1. Rủi ro bong bóng đầu tư AI vỡ — dư thừa công suất, lợi nhuận thất vọng và sự rút lui của dòng vốn tài trợ, ảnh hưởng đến thị trường tín dụng và toàn bộ nền kinh tế .
2. Lạm phát tái bùng phát — áp lực giá cả dai dẳng làm phức tạp chính sách của ngân hàng trung ương .
3. Căng thẳng tài khóa và nợ công — mức nợ công kỷ lục và sự mong manh tài khóa ở các nền kinh tế lớn .
4. Bất ổn địa chính trị — sự gián đoạn thương mại và tác động của thuế quan .

Báo cáo cảnh báo rằng sự vỡ của bong bóng AI, sự phục hồi của lạm phát và áp lực nợ công cùng nhau tạo thành ba rủi ro cốt lõi hiện đang đe dọa hệ thống tài chính toàn cầu . Trong trường hợp xấu nhất, BIS cho rằng hậu quả từ sự sụp đổ của nguồn tài trợ AI có thể sánh ngang hoặc vượt quá thiệt hại do cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 gây ra .