Yên Nhật Rơi Xuống Mức Thấp Nhất 40 Năm: Nguyên Nhân, Rủi Ro và Tác Động Toàn Cầu

Rủi Ro Thị Trường

• Nguy cơ can thiệp ngoại hối: Bộ trưởng Tài chính Nhật Bản Satsuki Katayama đã nhiều lần cảnh báo sẽ có hành động chống lại những "biến động quá mức". Thị trường đang trong tình trạng báo động cao về một đợt can thiệp mua yên khác, tương tự như đợt can thiệp kỷ lục vào năm 2024 .
• Thế tiến thoái lưỡng nan trong chính sách của BOJ: BOJ bị kẹt giữa việc cần tăng lãi suất để bảo vệ đồng yên và việc không muốn gây sốc cho chính phủ đang mắc nợ nặng nề của Nhật Bản hoặc nền kinh tế trong nước mong manh. Không có lựa chọn chính sách nào là dễ dàng .
• Rủi ro đảo chiều carry trade: Một sự đảo chiều đột ngột của đồng yên (do can thiệp hoặc BOJ thắt chặt bất ngờ) có thể buộc phải tháo dỡ các giao dịch carry trade được tài trợ bằng yên một cách dữ dội. Vào tháng 8 năm 2024, điều này đã gây ra một đợt bán tháo thị trường toàn cầu đầy kịch tính — Chỉ số S&P Global Broad Index giảm 3,3% chỉ trong một ngày, đồng peso Mexico và đô la Úc lao dốc, và trái phiếu kho bạc Mỹ chứng kiến sự biến động cực đoan . Các nhà phân tích cảnh báo rằng việc đảo chiều "vẫn còn dư địa để tiếp diễn" và vẫn là một rủi ro hệ thống .
• Áp lực lên thị trường trái phiếu Nhật Bản: Lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật kỳ hạn 40 năm đã chạm mức cao nhất mọi thời đại vào đầu năm 2026, làm gia tăng áp lực lên đồng yên và gây lo ngại về sự ổn định tài chính trong nước .

Tác Động Đến Lượng Trái Phiếu Kho Bạc Mỹ Của Nhật Bản và Thị Trường Trái Phiếu Rộng Lớn Hơn

Đây là tác động toàn cầu quan trọng nhất:

• Nhật Bản là chủ nợ nước ngoài lớn nhất của Mỹ đối với trái phiếu kho bạc, nắm giữ khoảng 1,2 nghìn tỷ USD nợ chính phủ Mỹ vào cuối năm 2024 .
• Để tài trợ cho các đợt can thiệp hỗ trợ đồng yên, Nhật Bản có khả năng sẽ bán trái phiếu kho bạc Mỹ. Vào tháng 5 năm 2024, lượng nắm giữ chứng khoán nước ngoài của Nhật Bản giảm mạnh, cho thấy nước này đã bán trái phiếu kho bạc Mỹ để tài trợ cho đợt can thiệp tiền tệ kỷ lục khoảng 63 tỷ USD — một động thái đã thu hút sự chú ý của Washington .
• Nếu Nhật Bản can thiệp trở lại với quy mô lớn, họ sẽ bán thêm trái phiếu kho bạc Mỹ, gây áp lực tăng trực tiếp lên lợi suất dài hạn của Mỹ và làm gia tăng nguồn cung vốn đã dồi dào từ các đợt đấu giá trái phiếu kho bạc Mỹ đang diễn ra .
• Ngoài các can thiệp chính thức, các nhà đầu tư tổ chức Nhật Bản (quỹ hưu trí, công ty bảo hiểm, ngân hàng) là những người mua xuyên biên giới lớn nhất thế giới đối với trái phiếu Mỹ. Đồng yên yếu kéo dài làm xói mòn lợi nhuận đã phòng ngừa rủi ro cho các nhà đầu tư này đối với trái phiếu kho bạc Mỹ, tạo động lực cho họ thu hồi vốn hoặc chuyển dịch khỏi trái phiếu Mỹ — một trở ngại cơ cấu đối với thị trường trái phiếu kho bạc .
• Một "bộ ổn định thầm lặng" đang biến mất: Vai trò của Nhật Bản như một người mua trái phiếu kho bạc Mỹ ổn định, không quan tâm đến giá có thể đang kết thúc. Nếu nhu cầu của Nhật Bản đối với trái phiếu Mỹ suy giảm về mặt cơ cấu, thị trường trái phiếu kho bạc Mỹ sẽ cần tìm người mua mới với lợi suất cao hơn, thắt chặt các điều kiện tài chính toàn cầu .

Tác Động Toàn Cầu Rộng Lớn Hơn

• Lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ cao hơn trên toàn cầu: Bất kỳ đợt bán tháo trái phiếu Mỹ kéo dài nào của Nhật Bản sẽ đẩy lợi suất lên cao hơn trên toàn thế giới, làm tăng chi phí vay cho các chính phủ, doanh nghiệp và hộ gia đình .
• Nguy cơ lặp lại cú sốc kiểu năm 2024: Một sự tăng giá đột ngột của đồng yên (từ can thiệp hoặc đảo chiều carry trade) có thể lan truyền qua thị trường chứng khoán toàn cầu, tiền tệ thị trường mới nổi và thị trường tín dụng — như đã xảy ra vào tháng 8 năm 2024, khi đồng yên tăng vọt hơn 10% chỉ trong vài ngày .
• Căng thẳng địa chính trị với Washington: Việc Nhật Bản bán trái phiếu kho bạc Mỹ quy mô lớn để bảo vệ đồng yên sẽ không được Bộ Tài chính Mỹ hoan nghênh, làm gia tăng mâu thuẫn giữa hai đồng minh .
• Áp lực lên các ngân hàng trung ương khác: Đồng yên yếu hơn tạo thêm áp lực mất giá cạnh tranh trên khắp châu Á, có khả năng thúc đẩy các động thái chính sách phòng thủ từ Trung Quốc, Hàn Quốc và các đối thủ cạnh tranh xuất khẩu khác.

Kết luận: Đồng yên ở mức thấp nhất trong 40 năm không chỉ là câu chuyện của riêng Nhật Bản. Kênh truyền dẫn trực tiếp nhất đến thị trường toàn cầu chạy qua danh mục trái phiếu kho bạc Mỹ trị giá 1,2 nghìn tỷ USD của Nhật Bản. Bất kỳ đợt bán trái phiếu kho bạc nào để tài trợ can thiệp hoặc sự rút lui có cấu trúc của các nhà đầu tư Nhật Bản khỏi trái phiếu Mỹ sẽ đẩy lợi suất trái phiếu Mỹ lên cao hơn, thắt chặt các điều kiện tài chính toàn cầu và có nguy cơ gây ra một đợt đảo chiều carry trade gây gián đoạn có thể lan truyền qua thị trường chứng khoán, tiền tệ thị trường mới nổi và thị trường tín dụng trên toàn thế giới.