Dòng dầu eo biển Hormuz phục hồi: Lệnh ngừng bắn mong manh giữa Mỹ và Iran

Eo biển Hormuz, 'điểm nghẽn' năng lượng quan trọng nhất thế giới, đã chứng kiến sự phục hồi ngoạn mục nhưng không đồng đều của dòng dầu sau khi Mỹ và Iran ký Bản ghi nhớ (MoU) vào ngày 17/6/2026. Dù các quan chức Mỹ tuyên bố tuyến đường này 'đã trở lại bình thường', dữ liệu theo dõi độc lập và thời hạn 60 ngày của thỏa thuận lại vẽ nên một bức tranh mong manh hơn nhiều: một lệnh ngừng bắn mang tính chất giao dịch, chứ không phải một mối quan hệ đã được hóa giải.

Bản ghi nhớ Islamabad (Islamabad Memorandum) ngày 17/6 và sự phục hồi ban đầu

Bản ghi nhớ Islamabad do Tổng thống Donald Trump và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ký, với Pakistan là trung gian hòa giải, đã đình chỉ các lệnh trừng phạt của Mỹ đối với xuất khẩu dầu của Iran, dỡ bỏ phong tỏa hải quân của Mỹ và cam kết Iran cho phép tự do đi lại qua eo biển Hormuz trong khi đàm phán một thỏa thuận cuối cùng trong vòng hai tháng .

Dòng dầu đã tăng mạnh ngay sau thỏa thuận. Vào ngày 18/6, chính quyền Trump báo cáo hơn 12,5 triệu thùng dầu đã được vận chuyển qua eo biển chỉ trong một đêm . Ngày 20/6, Phó Tổng thống Vance cho biết 16 triệu thùng đã được vận chuyển trong 24 giờ, và đến ngày 30/6, ông tuyên bố lượng dầu vận chuyển đã trở lại mức trước xung đột và thậm chí có ngày còn vượt qua . Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright cũng nói với ABC News vào ngày 21/6 rằng lưu lượng dầu 'đã trở lại bình thường' .

Dữ liệu độc lập cho thấy tốc độ phục hồi chậm hơn

Tuy nhiên, dữ liệu theo dõi tàu độc lập lại cho thấy sự phục hồi thận trọng hơn nhiều. Dữ liệu từ Kpler được CNBC trích dẫn vào ngày 24/6 cho thấy lượng dầu được xác nhận vận chuyển chỉ khoảng 4,8 triệu thùng/ngày, mức cao nhất kể từ khi chiến tranh bắt đầu vào ngày 28/2, nhưng vẫn thấp hơn nhiều so với mức cơ bản trước chiến tranh là khoảng 15-20 triệu thùng/ngày . Goldman Sachs dự báo lượng dầu vận chuyển sẽ chỉ phục hồi được khoảng 70% so với trước chiến tranh . Morgan Stanley ước tính rằng khoảng 11 triệu thùng dầu thô/ngày từ Vùng Vịnh vẫn bị ngừng khai thác vào đầu tháng Sáu .

Sự chênh lệch giữa số liệu chính thức của Mỹ và các nhà theo dõi độc lập có thể phản ánh rằng số liệu của ông Vance bao gồm tổng khối lượng dầu thô trong các đợt tăng đột biến không liên tục (giải phóng lượng tồn đọng 35 triệu thùng dầu từ các tàu chở dầu bị mắc kẹt ở Vịnh Ba Tư) chứ không phải là sản lượng thông qua ổn định hàng ngày . Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) cho biết họ không kỳ vọng sự phục hồi hoàn toàn cho đến đầu năm 2027 .

Đồng hồ 60 ngày: Cửa sổ miễn phí của Iran và tranh chấp phí

Bản ghi nhớ đã thiết lập một khoảng thời gian 60 ngày, trong đó tàu thuyền thương mại có thể qua eo biển mà không phải trả phí, phù hợp với thời gian đàm phán cho một thỏa thuận cuối cùng . Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran đã thông báo vào ngày 18/6 rằng 'sẽ không thu bất kỳ khoản phí nào đối với các tàu xin phép đi qua eo biển Hormuz trong vòng 60 ngày tới' và mọi chi phí sẽ do chính phủ Iran chi trả .

Nhưng Iran đã nói rõ rằng điều này chỉ là tạm thời. Truyền thông nhà nước Iran (Hãng thông tấn Fars) tuyên bố vào ngày 15/6 rằng thỏa thuận bao gồm 'việc Mỹ chấp nhận, lần đầu tiên, quyền thu phí dịch vụ hàng hải của Iran' sau khi thời hạn 60 ngày kết thúc . Chủ tịch Quốc hội Iran, Mohammad Bagher Ghalibaf, xác nhận rằng quyền đi lại miễn phí này 'chỉ được phép trong 60 ngày' và Iran sẽ thu phí 'dịch vụ an ninh, hàng hải, môi trường và bảo hiểm' cùng với Oman .

Quan điểm của Mỹ, dựa trên các báo cáo hiện có, cho rằng eo biển này là đường thủy quốc tế theo UNCLOS và luật tập quán quốc tế, nơi Iran không có cơ sở pháp lý để thu phí. Tranh chấp này dự kiến sẽ là một vấn đề trọng tâm trong các cuộc đàm phán đang diễn ra.

Xuất khẩu và doanh thu của Iran

Xuất khẩu dầu thô của Iran qua Hormuz đã tăng vọt lên mức cao nhất kể từ khi chiến tranh bắt đầu vào ngày 22/6, với ba siêu tàu chở dầu bị Mỹ trừng phạt (Elva, Virgo, Vigor) chở khoảng 6 triệu thùng dầu . IEA lưu ý rằng 'xuất khẩu dầu của Iran có thể hoàn toàn được nối lại sau khi phong tỏa của Mỹ được dỡ bỏ' . Đến đầu tháng Bảy, Iran tuyên bố đang bán dầu với giá cao hơn 20% và đã xuất khẩu 40 triệu thùng kể từ khi thỏa thuận có hiệu lực . Con số được đồn đại là 50 triệu thùng dầu được xuất khẩu tạo ra khoảng 3,5 tỷ USD doanh thu không được xác nhận trực tiếp từ các nguồn đáng tin cậy cao nhất.

Đàm phán Thụy Sĩ và hạn chót giữa tháng Tám

Các cuộc đàm phán gián tiếp đang diễn ra trong 'cửa sổ' 60 ngày. Phó Tổng thống JD Vance đã tới Thụy Sĩ cho các cuộc đàm phán hòa bình vào cuối tháng Sáu . Bản ghi nhớ cam kết cả hai bên đàm phán một 'thỏa thuận cuối cùng' trong vòng hai tháng, với việc Liên Hợp Quốc sẽ thông qua một nghị quyết ràng buộc . Thời hạn 60 ngày miễn phí đi lại bắt đầu từ giữa tháng Sáu, đặt ra hạn chót vào khoảng giữa tháng Tám.

Tranh chấp cốt lõi - liệu Iran có bất kỳ yêu sách hợp pháp nào để thu phí tàu thuyền qua eo biển quốc tế mà Mỹ cho là như vậy hay không - vẫn chưa được giải quyết và dự kiến sẽ là vấn đề trọng tâm trong các cuộc đàm phán tại Thụy Sĩ .

Đánh giá cuối cùng

Sự phục hồi của dòng dầu qua eo biển Hormuz hé lộ một lệnh ngừng bắn mong manh, mang tính giao dịch hơn là một mối quan hệ đã được hóa giải. Cả hai bên đang tận dụng 'cửa sổ' 60 ngày để tối đa hóa lợi thế: Mỹ chỉ ra dòng dầu được phục hồi như bằng chứng cho thấy phong tỏa đã bị phá vỡ và các mối đe dọa của Iran đã bị vô hiệu hóa, trong khi Iran báo hiệu rằng việc đi lại miễn phí chỉ là tạm thời và nước này có kế hoạch kiếm tiền từ điểm nghẽn này. Hạn chót giữa tháng Tám cho một thỏa thuận cuối cùng - bao gồm các giới hạn hạt nhân, dỡ bỏ trừng phạt và quản lý eo biển - sẽ quyết định liệu sự hòu hoãn này có được duy trì hay sụp đổ trở lại đối đầu.