Điều gì đã đẩy đồng yên Nhật xuống mức thấp nhất trong 40 năm? và 5 yếu tố chính khiến nó không thể phục hồi

Khoảng cách này rất quan trọng vì nó quyết định dòng vốn chảy về đâu. Khi lãi suất ngắn hạn của Mỹ vượt quá lãi suất của Nhật Bản vài trăm điểm cơ bản, các nhà đầu tư có thể kiếm được lợi nhuận gần như không có rủi ro chỉ đơn giản bằng cách vay yên và cho vay đô la. Không có lý do thuyết phục nào để các nhà đầu tư thoát khỏi các vị thế đó – và họ có mọi động cơ để gia tăng chúng – trừ khi có điều gì đó thay đổi mức chênh lệch .

Sự hồi sinh của carry trade ở mức cao nhất 9 năm

Chênh lệch lãi suất rộng đã khiến đồng yên trở thành đồng tiền tài trợ hấp dẫn nhất thế giới vào năm 2026. Các nhà đầu cơ đã đẩy vị thế bán khống đồng yên lên mức cao nhất 9 năm: các quỹ sử dụng đòn bẩy nắm giữ hơn 115.000 hợp đồng bán khống yên trong tuần kết thúc vào ngày 9 tháng 6, mức cao nhất kể từ tháng 11 năm 2017, theo dữ liệu từ Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai Hoa Kỳ (CFTC) . Các ước tính khác đặt vị thế bán ròng yên ở mức khoảng 10 tỷ đô la đến 30 tỷ đô la, tùy thuộc vào cách tính các vị thế chéo .

Giao dịch carry trade đồng yên – vay yên để mua các tài sản có lợi suất cao hơn ở nơi khác – đã là một nguồn gây áp lực bán dai dẳng. Lợi nhuận rất hấp dẫn: ở mức chênh lệch lãi suất tháng 6 năm 2026, các giao dịch carry trade USD/JPY tạo ra lợi nhuận hàng năm khoảng 5,5% . Với mức lợi suất như vậy, các nhà giao dịch có rất ít lý do để đặt cược vào sự phục hồi của đồng yên, và có mọi lý do để tiếp tục đặt cược chống lại nó.

BOJ thắt chặt: Quá chậm, quá nhỏ, quá dễ đoán

Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đã nâng lãi suất – từ vùng âm vào năm 2024 lên 1,0% vào tháng 6 năm 2026, mức cao nhất kể từ năm 1995 . Nhưng mỗi lần tăng đều đã được thị trường dự báo đầy đủ, và lãi suất thực tế ở Nhật Bản vẫn là thấp nhất thế giới, không có sức hấp dẫn thực sự nào để nắm giữ đồng yên .

Quyết định của BOJ vào tháng 4 năm 2026 là giữ nguyên lãi suất ở mức 0,75% trong khi đồng thời cắt giảm dự báo tăng trưởng GDP xuống còn 0,5% và nâng dự báo lạm phát lên 2,8% đã nhấn mạnh sự mong manh của nền kinh tế và lập trường thận trọng của BOJ . Ngay cả việc tăng lãi suất lên 1,0% cũng đi kèm với các tín hiệu ôn hòa: Thống đốc Ueda mô tả đây là một "sự chuyển số" chứ không phải là một bước ngoặt diều hâu, khiến thị trường tin rằng việc thắt chặt hơn nữa sẽ diễn ra từ từ .

Yếu tố Takaichi: Một thủ tướng thích đồng yên yếu

Có lẽ yếu tố đặc biệt nhất trong chu kỳ này là sự lãnh đạo chính trị. Thủ tướng Sanae Takaichi đã giành chiến thắng vang dội với siêu đa số 2/3 vào đầu năm 2026 với cương lĩnh kích thích tài khóa lớn trên 17 lĩnh vực chiến lược . Bà đã thể hiện một cách rõ ràng sự thiếu rõ ràng về việc mạnh yên là tốt hay xấu.

Vào tháng 1 năm 2026, Thủ tướng phát biểu: "Nhiều người thường cho rằng đồng yên yếu là bất lợi ở thời điểm hiện tại, nhưng đối với các ngành xuất khẩu, nó lại mang đến một cơ hội lớn" – những nhận xét ngay lập tức khiến đồng yên giảm thêm . Sau đó, bà đã làm rõ rằng mình không ủng hộ việc yên yếu, nhưng thị trường đã đọc được sự mâu thuẫn đó như một giấy phép để tiếp tục bán tháo . Bloomberg lưu ý rằng các bình luận của bà "đã làm nguội đi suy đoán rằng chính phủ của bà sẵn sàng can thiệp để hỗ trợ đồng yên" .

Điều này mâu thuẫn trực tiếp với Bộ trưởng Tài chính Satsuki Katayama, người đã nhiều lần cảnh báo rằng Nhật Bản sẽ có "hành động mạnh mẽ" để chống lại các biến động đầu cơ. Nhưng mỗi lần cảnh báo đều phai nhạt trong vòng vài giờ, khiến đồng yên "dễ bị tổn thương trước các biến động hỗn loạn" . Đến tháng 6 năm 2026, thị trường phần lớn đã mất niềm tin vào khả năng của Tokyo trong việc dùng lời nói để đẩy giá đồng yên lên cao.

Sự hoài nghi về can thiệp: Lịch sử cho thấy các biện pháp khắc phục không kéo dài

Nhật Bản có một lịch sử can thiệp tiền tệ được ghi chép rõ ràng. Chính phủ đã chi hơn 73 tỷ đô la từ tháng 4 đến cuối năm 2024 để bảo vệ đồng yên gần mốc 160 . Nhưng mỗi lần can thiệp chỉ tạo ra một cú hích ngắn ngủi trước khi đồng yên tiếp tục lao dốc.

Khi đồng yên tiến gần mốc ¥161,95 vào tháng 6 năm 2026 – chính xác là mốc đã kích hoạt can thiệp vào tháng 7 năm 2024 – các nhà giao dịch đã chuẩn bị cho một đợt mua vào chính thức khác. Nhưng họ cũng nghi ngờ rằng nó sẽ có hiệu quả. Như một nhà phân tích thị trường toàn cầu đã nói với Reuters: "Can thiệp đang ở ngay gần nếu chúng ta không thấy một sự điều chỉnh nhanh chóng" – nhưng cũng thừa nhận rằng chênh lệch lãi suất khiến cho việc đồng yên mạnh lên bền vững gần như là bất khả thi .

Điều gì cần theo dõi tiếp theo

Các nhà giao dịch đang theo dõi một số tín hiệu cho bước đi tiếp theo của đồng yên:

• Mốc 162: Vùng ¥161,95–162 là ranh giới can thiệp rõ ràng vào năm 2024. Việc phá vỡ nó một cách dứt khoát có thể buộc Tokyo phải hành động .
• Động thái tiếp theo của Fed: Nếu Fed tiếp tục tăng lãi suất, như một số người tham gia thị trường bắt đầu dự báo, khoảng cách lãi suất sẽ càng mở rộng, tạo thêm áp lực lên tỷ giá USD/JPY .
• Các hành động tiếp theo của BOJ: Thị trường đang dự báo một đợt tăng lãi suất nữa lên khoảng 1,25% vào cuối năm 2026, nhưng chỉ khi nền kinh tế có thể chịu đựng được .
• Sự rõ ràng về chính trị: Nếu Thủ tướng Takaichi đưa ra tín hiệu thực sự ủng hộ việc đồng yên mạnh, hoặc nếu giá năng lượng hạ nhiệt và giảm bớt gánh nặng chi phí nhập khẩu của Nhật Bản, thì cán cân có thể thay đổi.

Điểm yếu của đồng yên tự nó không phải là một cuộc khủng hoảng đối với Nhật Bản. Nó thúc đẩy xuất khẩu, thổi phồng lợi nhuận ở nước ngoài và giúp ích cho ngành du lịch. Nhưng đối với các hộ gia đình đang phải đối mặt với giá thực phẩm và nhiên liệu nhập khẩu cao hơn, và đối với một chính phủ nắm giữ khoản nợ công cao nhất trong nhóm G7, điểm yếu đi kèm với những chi phí kinh tế thực sự . Liệu Tokyo cuối cùng có hành động hay không – và liệu hành động đó có hiệu quả hay không – sẽ là một trong những câu chuyện thị trường mang tính định hình nhất của năm 2026.