Báo cáo UNDP về leo thang quân sự Trung Đông: 'Cú sốc ba lần' đẩy các nước đang phát triển vào vòng xoáy nợ nần và đói nghèo

Dưới đây là bản tóm tắt đã được kiểm chứng dựa trên các báo cáo năm 2026 của UNDP về leo thang quân sự Trung Đông.

1. Dự báo của UNDP về trợ giá nhiên liệu hóa thạch toàn cầu năm 2026

UNDP không đưa ra một dự báo độc lập nào về tổng khối lượng trợ giá nhiên liệu hóa thạch toàn cầu trong năm 2026 trong các báo cáo về leo thang Trung Đông. Tuy nhiên, các báo cáo này lại gắn chặt với vấn đề trợ giá theo hai cách:

• Chi phí năng lượng tăng vọt tạo ra gánh nặng tài khóa khổng lồ. Các nền kinh tế đang phát triển buộc phải chi hàng trăm tỷ USD để bảo vệ người dân khỏi giá năng lượng tăng cao do xung đột . Báo cáo mới nhất của UNDP, Leo thang quân sự ở Trung Đông: Giảm nhẹ cú sốc toàn cầu (tháng 6/2026), đã mô tả các can thiệp khẩn cấp về chi phí năng lượng này là một cuộc khủng hoảng 'lấn át tài khóa' .
• Quan điểm lâu nay của UNDP về cải cách trợ giá vẫn còn nguyên giá trị. UNDP từ lâu đã ghi nhận rằng các chính phủ chi trung bình 423 tỷ USD mỗi năm cho trợ giá tiêu dùng nhiên liệu hóa thạch trên toàn cầu, và lập luận rằng việc loại bỏ dần các khoản trợ giá này sẽ giải phóng không gian tài khóa cho đầu tư xanh và an sinh xã hội . Cuộc khủng hoảng hiện tại càng làm nổi bật lập luận đó.

Để có số liệu toàn cầu rộng hơn, ước tính của IMF năm 2025 cho thấy trợ giá nhiên liệu hóa thạch rõ ràng (tài khóa) đạt 725 tỷ USD trên toàn cầu vào năm 2024 (0,6% GDP), trong khi trợ giá ngầm (các ngoại ứng chưa được định giá) còn lớn hơn nhiều .

2. Các nước đang phát triển bị ảnh hưởng thế nào? Áp lực nợ nần ra sao?

Các nước đang phát triển đang gánh chịu hậu quả kinh tế nặng nề qua nhiều kênh:

• Gia tăng đói nghèo diện rộng. Xung đột có thể đẩy hơn 30 triệu người trên toàn thế giới vào cảnh nghèo đói, với các nước đang phát triển bị ảnh hưởng nặng nề nhất . Riêng khu vực các quốc gia Ả Rập, có tới 4 triệu người có thể rơi vào cảnh nghèo, xóa sổ hơn một năm tăng trưởng kinh tế . Ở châu Á - Thái Bình Dương, 8,8 triệu người đang đối mặt với nguy cơ này .
• GDP sụt giảm. Tổn thất GDP của khu vực các quốc gia Ả Rập ước tính từ 120-194 tỷ USD (3,7-6,0% GDP toàn khu vực) . Châu Á - Thái Bình Dương có thể mất tới 299 tỷ USD .
• Chi phí năng lượng và vận tải tăng vọt. Chi phí nhiên liệu và vận tải tăng là áp lực trực tiếp nhất đối với các nền kinh tế đang phát triển phụ thuộc nhập khẩu . Điều này đẩy giá lương thực lên cao, ảnh hưởng đến ngân sách hộ gia đình và các doanh nghiệp nhỏ.
• Áp lực nợ nần và tài khóa. Các nước đang phát triển đang chi hàng trăm tỷ USD cho các khoản trợ giá năng lượng khẩn cấp, đồng nghĩa với việc ít tiền hơn cho trường học, bệnh viện và hành động vì khí hậu . Các nền kinh tế châu Phi, vốn đã phải đối mặt với các điều kiện tài chính và tài khóa thắt chặt, lại càng thêm căng thẳng do các tuyến thương mại bị gián đoạn, thị trường năng lượng và phân bón biến động, cùng áp lực tỷ giá . Các nước Nam Á nằm trong nhóm chịu thiệt hại nặng nề nhất do phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu năng lượng .
• 'Cú sốc ba lần'. UNDP mô tả một 'cú sốc ba lần' gồm giá năng lượng tăng vọt, lạm phát giá lương thực và tăng trưởng kinh tế chậm lại, cùng lúc tác động đến các khu vực đang phát triển .

3. Các giải pháp được đề xuất

UNDP và các cơ quan Liên Hợp Quốc liên quan đề xuất một loạt các phản ứng chính sách có mối liên hệ với nhau:

• Chuyển tiền mặt có mục tiêu và tạm thời là phản ứng chính sách được ưu tiên cho các quốc gia bị hạn chế về tài khóa, thay thế cho các khoản trợ giá nhiên liệu tràn lan, không có mục tiêu rõ ràng .
• Cải cách trợ giá nhiên liệu hóa thạch được trình bày như một con đường khả thi để các chính phủ tạo ra không gian tài khóa, có thể chuyển hướng vào đầu tư xanh, điều chỉnh các ngoại ứng môi trường và tăng cường an sinh xã hội . UNDP ủng hộ các 'lộ trình có thời hạn, các bước để loại bỏ các lỗ hổng hiện có và hỗ trợ cho các nước có thu nhập thấp' .
• Chuyển hướng trợ cấp sang năng lượng sạch. UNDP đã công bố các lộ trình chuyển đổi trợ cấp nhiên liệu hóa thạch sang giao thông công cộng phát thải thấp và các khoản đầu tư xanh khác .
• Hợp tác quốc tế và hỗ trợ các nước có thu nhập thấp. Một bài báo trên tạp chí Nature (đồng tác giả với các quan điểm của UNDP) nhấn mạnh rằng các cam kết quốc tế nên yêu cầu các quốc gia trình bày lộ trình loại bỏ dần dần có thời hạn của riêng mình, kèm theo hỗ trợ tài chính và kỹ thuật cho các nước đang phát triển .
• Xóa nợ và mở rộng không gian tài khóa cho các quốc gia dễ bị tổn thương nhất, mặc dù các đề xuất tái cơ cấu nợ cụ thể không được nêu chi tiết trong các tài liệu được xem xét.

Lưu ý quan trọng: Kết quả tìm kiếm không chứa một báo cáo UNDP duy nhất nào dự báo cụ thể về khối lượng trợ giá nhiên liệu hóa thạch toàn cầu cho năm 2026. Trọng tâm của UNDP là về hậu quả của cuộc khủng hoảng (nghèo đói, mất GDP, căng thẳng tài khóa) và luận điểm chính sách cho việc cải cách trợ giá, chứ không phải dự báo mức trợ giá. Để có dữ liệu chính xác về trợ giá năm 2026, các ấn phẩm của IMF hoặc IEA sẽ là nguồn trực tiếp hơn.