Meta bị tố điều hành 'chợ đen động vật hoang dã lớn nhất thế giới' trên Facebook

Ngày 29/6/2026, một liên minh gồm các tổ chức phi chính phủ (NGO) hoạt động trong lĩnh vực bảo tồn đã công bố báo cáo cáo buộc Meta (công ty mẹ của Facebook) đang điều hành "chợ đen động vật hoang dã trực tuyến lớn nhất thế giới" trên nền tảng Facebook . Báo cáo dựa trên dữ liệu từ Tổ chức Sáng kiến Toàn cầu chống Tội phạm có Tổ chức Xuyên quốc gia (GI-TOC) và các tổ chức nghiên cứu khác.

Quy mô của nạn buôn bán động vật hoang dã trên Facebook

Dữ liệu nền tảng của báo cáo, được thu thập từ tháng 4/2024 đến tháng 3/2026 tại 10 quốc gia, cho thấy:

• 21.904 quảng cáo vi phạm pháp luật về buôn bán động vật hoang dã đã được phát hiện trên 61 nền tảng trực tuyến khác nhau .
• Trong số đó, 16.290 quảng cáo (74,37%) được đăng tải trên Facebook .
• Có tổng cộng 266.535 sản phẩm từ động vật hoang dã được rao bán qua các quảng cáo đó .
• Tổng giá trị niêm yết của các giao dịch là 65 triệu USD . Riêng Facebook chiếm khoảng 98% giá trị thị trường này, tương đương 63,7 triệu USD .
• Khoảng 84% sản phẩm động vật hoang dã được rao bán trên Facebook nằm trong danh sách bị cấm hoặc bị kiểm soát theo Công ước về Buôn bán Quốc tế các Loài Động, Thực vật Hoang dã Nguy cấp (CITES). Nhiều loài trong số đó được xếp vào diện nguy cấp hoặc sắp tuyệt chủng .

Các tính năng của Facebook tiếp tay cho nạn buôn bán

Các nhà nghiên cứu chỉ ra một số tính năng của Facebook đang vô tình hỗ trợ hoạt động buôn bán bất hợp pháp:

• Nhóm Facebook kín: Những kẻ buôn người tạo ra các nhóm riêng tư hoặc công khai chuyên rao bán động vật hoang dã, khiến các cơ quan giám sát khó tiếp cận .
• Thuật toán khuếch đại: Thuật toán gợi ý của Facebook vô tình làm tăng khả năng hiển thị các bài đăng của những người buôn bán động vật hoang dã, mở rộng phạm vi tiếp cận của chúng tới người mua tiềm năng .
• Mã hóa đầu cuối trên Messenger: Các cuộc trò chuyện được mã hóa khiến Meta và các cơ quan thực thi pháp luật khó có thể giám sát các cuộc mặc cả và giao dịch .
• Thiếu kiểm duyệt chủ động: Mặc dù có chính sách cấm bán các loài nguy cấp, nhưng tỷ lệ Facebook xóa các tin rao bán bất hợp pháp đã giảm khoảng 9% trong ba năm qua .

Các tác giả của báo cáo kết luận rằng Facebook không chỉ là "một nền tảng trong số nhiều nền tảng" mà còn là "cơ sở hạ tầng công cộng trung tâm nơi nạn buôn bán động vật hoang dã trực tuyến đang tập trung lại" .

"Hưởng lợi kép" từ các công cụ kiếm tiền của Meta

Các nhà nghiên cứu cũng tìm thấy bằng chứng về việc Meta hưởng lợi kép từ các hoạt động bất hợp pháp này:

• Chia sẻ doanh thu quảng cáo: Meta chia sẻ doanh thu quảng cáo với người sáng tạo nội dung và quản trị viên nhóm. Điều này đồng nghĩa với việc những kẻ buôn bán động vật hoang dã cũng tạo ra doanh thu cho cả bản thân họ và Meta .
• Mô hình đăng ký: Meta cho phép quản trị viên nhóm thu phí thành viên để truy cập vào các nhóm buôn bán động vật hoang dã kín, và Meta cũng được hưởng một phần từ các khoản phí này .
• Bối cảnh rộng hơn: Một cuộc điều tra riêng của Reuters cho thấy Meta dự kiến sẽ kiếm được khoảng 16 tỷ USD mỗi năm (10% tổng doanh thu) từ các quảng cáo liên quan đến lừa đảo và sản phẩm bị cấm, trong đó bao gồm cả quảng cáo buôn bán động vật hoang dã .

Phản hồi của Meta

Meta tuyên bố công ty cấm bán các loài động vật có nguy cơ tuyệt chủng trên nền tảng của mình và là thành viên của Liên minh Chấm dứt Nạn Buôn bán Động vật Hoang dã Trực tuyến, cùng với Google, Amazon, TikTok, eBay, Etsy và các công ty khác . Công ty cho biết đã sử dụng công cụ AI để phát hiện và xóa các tin rao bán động vật hoang dã bất hợp pháp, và đã xóa hoặc chặn hơn 11,6 triệu tin rao bán các loài nguy cấp trong giai đoạn 2018-2021 . Trong một động thái riêng vào năm 2026, Meta đã đóng cửa 9 nhóm Facebook tại Indonesia sau một cuộc điều tra chung của Mongabay và Bellingcat . Tuy nhiên, báo cáo của các NGO cho rằng những hành động này là chưa đủ so với quy mô của vấn đề.

Tự điều chỉnh thất bại

Các NGO kết luận rằng cơ chế tự điều chỉnh của các tập đoàn công nghệ đã thất bại. Mặc dù Meta tham gia Liên minh Chấm dứt Nạn Buôn bán Động vật Hoang dã Trực tuyến từ năm 2018, nhưng nền tảng của họ lại trở thành địa điểm chính cho việc mua bán động vật hoang dã bất hợp pháp với tỷ lệ xóa bài vi phạm ngày càng giảm . Các nhà nghiên cứu cho rằng cam kết sử dụng AI để chống lại các tin rao bán bất hợp pháp vào tháng 6/2026 của 11 gã khổng lồ công nghệ (bao gồm cả Meta) là một bước tiến tích cực nhưng vẫn chưa đủ . Họ lập luận rằng nếu không có các biện pháp thực thi bắt buộc, kiểm toán độc lập và các hình phạt tài chính đối với các nền tảng thu lợi từ nạn buôn bán này, thì những cam kết đó chỉ là "tẩy xanh" (greenwashing) . Báo cáo kêu gọi sự can thiệp của chính phủ thông qua các quy định pháp luật thay vì chỉ dựa vào các cam kết tự nguyện của các tập đoàn.