Mỹ-Iran: 6 tỷ USD tài sản được giải phóng trong bối cảnh giao tranh nóng và đàm phán hạt nhân vẫn bế tắc

Ngày 29/6/2026, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian xác nhận Qatar sẽ giải phóng 6 tỷ USD trong tổng số 12 tỷ USD tài sản đang bị đóng băng của Iran, như một phần của thỏa thuận tạm thời (Bản ghi nhớ) giữa Iran và Mỹ . Thông báo này được đưa ra trong bối cảnh các cuộc đụng độ quân sự đáng kể gần Eo biển Hormuz đang thử thách thỏa thuận ngừng bắn non trẻ, trong khi các cuộc đàm phán hạt nhân cốt lõi vẫn chưa có hồi kết.

Giải phóng 6 tỷ USD tài sản

Tổng thống Pezeshkian tuyên bố rằng 6 tỷ USD trong tổng số 12 tỷ USD tài sản của Iran bị đóng băng tại Qatar sẽ được trả lại cho Tehran . Ông mô tả việc giải phóng này là một phần của thỏa thuận sơ bộ với Hoa Kỳ và gọi Bản ghi nhớ là một "chiến thắng vĩ đại" cho Iran . Truyền thông nhà nước Iran đưa tin rằng các lệnh trừng phạt đối với dầu mỏ và hóa dầu đã được dỡ bỏ như một phần của thỏa thuận này .

Số tiền này nằm trong tổng số 12 tỷ USD tài sản của Iran bị đóng băng tại Qatar . Ông Pezeshkian cho biết các công tác chuẩn bị đang được tiến hành để chuyển một nửa số tiền ước tính 12 tỷ USD, và các nỗ lực sẽ tiếp tục để giải phóng số tiền còn lại .

Bản ghi nhớ Mỹ-Iran (MoU) rộng hơn

Bản ghi nhớ Islamabad được Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ký kết vào ngày 17/6/2026 tại Cung điện Versailles sau Hội nghị thượng đỉnh G7 . Toàn văn của Bản ghi nhớ gồm 14 điểm đã được nhiều hãng tin công bố .

Các cam kết chính của Mỹ theo MoU bao gồm:

• Dỡ bỏ phong tỏa hải quân đối với Iran trong vòng 30 ngày, bắt đầu ngay sau khi ký kết .
• Cam kết xóa bỏ mọi hình thức trừng phạt đối với Iran, bao gồm cả các nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc và Hội đồng Thống đốc IAEA, theo một lộ trình đã thống nhất .
• Miễn trừ các lệnh trừng phạt đối với xuất khẩu dầu thô và các sản phẩm hóa dầu của Iran ngay sau khi ký kết . Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) của Bộ Tài chính Mỹ sau đó đã ban hành Giấy phép Chung X, cho phép một số giao dịch liên quan đến năng lượng trong 60 ngày, có hiệu lực đến ngày 21/8/2026 .
• Tạo một quỹ ít nhất 300 tỷ USD cho công cuộc tái thiết và phát triển kinh tế của Iran .

Các cam kết của Iran bao gồm:

• Cho phép tàu thuyền thương mại đi lại tự do qua Eo biển Hormuz, Iran sẽ "nỗ lực hết sức" để đảm bảo an toàn hàng hải trong 60 ngày .
• Cho phép các thanh sát viên của IAEA vào lãnh thổ .
• Đồng ý đàm phán một thỏa thuận toàn diện cuối cùng trong vòng 60 ngày, có thể gia hạn nếu hai bên đồng thuận .

Đụng độ quân sự gần Eo biển Hormuz

Thỏa thuận tạm thời đã bị thử thách nghiêm trọng bởi một loạt các cuộc đụng độ quân sự gần Eo biển Hormuz, một điểm thắt cổ chai cho khoảng một phần năm lượng dầu vận chuyển toàn cầu .

• Ngày 25/6/2026, một tàu chở hàng (tàu Ever Lovely) đã bị tấn công bằng máy bay không người lái ngoài khơi bờ biển Oman, khiến Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) của Liên Hợp Quốc phải tạm dừng kế hoạch sơ tán tàu qua eo biển .
• Ngày 26/6, Mỹ đã tấn công Iran để đáp trả vụ tấn công bằng UAV, đánh dấu sự thử thách lớn nhất đối với lệnh ngừng bắn non trẻ .
• Quân đội Mỹ đã tấn công nhiều mục tiêu ở Iran, bao gồm các bãi phóng tên lửa, UAV và các trạm radar ven biển gần Eo biển Hormuz và trên đảo Qeshm .
• Tổng thống Trump lên án vụ tấn công là một "sự vi phạm ngu xuẩn" đối với lệnh ngừng bắn .
• Iran đáp trả bằng cách tấn công các mục tiêu liên quan đến lực lượng Mỹ ở Bahrain, và các báo cáo cho thấy tên lửa và UAV của Iran đã nhắm vào các căn cứ của Mỹ ở Kuwait .

Những nhượng bộ bị chỉ trích của Mỹ

Các nhà phê bình đã chỉ ra một số nhượng bộ của Mỹ là quá lớn:

• Miễn trừ trừng phạt dầu mỏ ngay lập tức: Mỹ đã dỡ bỏ trừng phạt đối với dầu thô, hóa dầu và các dịch vụ liên quan của Iran mà không cần chờ một thỏa thuận hạt nhân cuối cùng . Việc miễn trừ bao gồm dầu thô, sản phẩm hóa dầu và tất cả các dịch vụ liên quan như ngân hàng, bảo hiểm và vận chuyển .
• Tài trợ tái thiết: Quỹ đề xuất ít nhất 300 tỷ USD cho việc tái thiết Iran đã bị chỉ trích là quá mức khi chưa có sự đảo ngược có thể kiểm chứng về chương trình hạt nhân .
• Dỡ bỏ phong tỏa: Việc dỡ bỏ phong tỏa hải quân trong vòng 30 ngày được coi là từ bỏ đòn bẩy trước khi Iran có thể kiểm chứng việc kiềm chế chương trình hạt nhân . Bộ chỉ huy CENTCOM của Hải quân Mỹ bắt đầu dỡ bỏ phong tỏa các cảng của Iran vào ngày 18/6/2026 .

Tình trạng đàm phán hạt nhân chưa có hồi kết

Bản ghi nhớ để ngỏ vấn đề hạt nhân cho các cuộc đàm phán tiếp theo trong 60 ngày. Theo Arms Control Association, Bản ghi nhớ "không ngăn chặn các con đường phát triển vũ khí hạt nhân của Iran" nhưng có thể tạo ra một con đường để nối lại các cuộc đàm phán . Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR) lưu ý rằng Bản ghi nhớ để lại nhiều vấn đề khó khăn chưa được giải quyết .

Các vấn đề chưa được giải quyết chính bao gồm:

• Iran từ chối tiết lộ đầy đủ kho dự trữ uranium đã làm giàu và cho phép IAEA xác minh. IAEA "không thể xác minh liệu Iran đã đình chỉ tất cả các hoạt động liên quan đến làm giàu hay chưa" .
• Hội đồng Thống đốc IAEA đã thông qua một nghị quyết vào ngày 10/6/2026, yêu cầu Iran báo cáo lượng uranium đã làm giàu còn lại và cho phép các thanh sát viên xác minh, điều này làm phức tạp thêm các cuộc đàm phán .
• Iran đã không cho phép các thanh sát viên IAEA tiếp cận các cơ sở hạt nhân đã bị Israel và Mỹ ném bom vào tháng 6/2025 .
• Một quan chức cấp cao của Iran tuyên bố rằng Bản ghi nhớ bao gồm các giới hạn hạt nhân, nhưng Tổng thống Pezeshkian cũng khẳng định rằng Iran "sẽ không bao giờ từ bỏ quyền làm giàu uranium" .
• Bản ghi nhớ bao gồm hai cam kết hạt nhân riêng biệt: Iran tái khẳng định sẽ không phát triển vũ khí hạt nhân, và cả hai bên đồng ý đàm phán về việc xử lý vật liệu đã làm giàu của Iran. Như một biện pháp tạm thời, Iran đồng ý duy trì hiện trạng của chương trình hạt nhân, và Mỹ đồng ý không áp đặt các lệnh trừng phạt mới .

Người đứng đầu Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) của Liên Hợp Quốc đã hoan nghênh Bản ghi nhớ và đề xuất ngồi lại với cả hai bên để hỗ trợ các biện pháp xác minh .