Đàm phán thương mại EU-Trung Quốc 2026: Cân não 'tái cân bằng' giữa lúc thâm hụt kỷ lục

Thâm hụt thương mại 360 tỷ Euro: 'Kỷ lục' nhưng cần nhìn nhận lại

Tin tức về thâm hụt 'kỷ lục' đã thống trị các tiêu đề, nhưng các số liệu chính thức cần được xem xét kỹ lưỡng hơn:

• Năm 2025, EU xuất khẩu 199,6 tỷ Euro hàng hóa sang Trung Quốc và nhập khẩu 559,4 tỷ Euro, dẫn đến thâm hụt thương mại hàng hóa là 359,8 tỷ Euro . Số liệu của Eurostat là 359,9 tỷ Euro, tăng 2,7% so với mức 312,2 tỷ Euro của năm 2024 .
• Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen và nhiều phương tiện truyền thông mô tả khoảng cách này là khoảng 1 tỷ Euro mỗi ngày .
• Năm 2025 là mức thâm hụt cao thứ hai trong lịch sử, không phải là cao nhất. Kỷ lục vẫn thuộc về năm 2022 với 397,3 tỷ Euro .
• Riêng quý I năm 2026 ghi nhận mức thâm hụt 98 tỷ Euro, cao nhất kể từ quý III năm 2022 .
• Năm 2025 cũng là năm đầu tiên mà toàn bộ 27 quốc gia thành viên EU đều báo cáo thâm hụt thương mại hàng hóa với Trung Quốc .

Tại sao điều này lại quan trọng: thâm hụt có tính cơ cấu và đang gia tăng – giá trị tăng gấp đôi và khối lượng tăng hơn năm lần trong giai đoạn 2015-2025 – và đã trở thành một điểm yếu chính trị trung tâm đối với các nhà lãnh đạo EU khi phải đối mặt với áp lực từ các ngành công nghiệp trong nước.

Cơ chế Tham vấn Thương mại và Đầu tư mới

Một kết quả quan trọng của tiến trình này đã xuất hiện trong những tuần trước cuộc họp tại Brussels. Vào ngày 9-10/6/2026, ông Lăng Ký và bà Jørgensen đã có các cuộc thảo luận mà cả hai bên mô tả là "sâu sắc và toàn diện" về việc thiết lập một Cơ chế Tham vấn Thương mại và Đầu tư EU-Trung Quốc . Cơ chế này được thiết kế như một nền tảng đối thoại có cấu trúc để giải quyết các xung đột trước khi chúng leo thang thành các tranh chấp chính thức. Cả hai bên đã đồng ý hướng tới "các kết quả thực tế" tại cuộc họp đầu tiên của cơ chế này .

Áp lực ngày càng tăng từ châu Âu về vấn đề dư thừa công suất của Trung Quốc

Các cuộc đàm phán tại Brussels không diễn ra trong chân không. Động lực chính trị ở châu Âu nhằm đáp trả hàng xuất khẩu công nghiệp của Trung Quốc đã gia tăng trong nhiều tháng:

• Vào tháng 5/2026, một liên minh gồm năm quốc gia thành viên – Tây Ban Nha, Ý, Hà Lan, Pháp và Litva – đã chính thức kêu gọi Ủy ban châu Âu áp dụng các công cụ thương mại cứng rắn hơn, ủng hộ các biện pháp bảo vệ rộng rãi hơn và thuế quan khẩn cấp nhanh hơn .
• Các nhà lãnh đạo EU tại Hội nghị thượng đỉnh Hội đồng châu Âu tháng 6/2026 đã đồng ý tăng cường các biện pháp phòng vệ thương mại trước làn sóng hàng xuất khẩu của Trung Quốc, mà các quan chức mô tả là mối đe dọa hiện hữu đối với ngành công nghiệp châu Âu .
• Nghị viện châu Âu đã xác định hàng xuất khẩu xe điện (EV) giá rẻ và tình trạng dư thừa công suất của Trung Quốc là mối đe dọa trực tiếp đến ngành công nghiệp ô tô châu Âu .
• Bắt đầu từ tháng 7/2026, EU sẽ cắt giảm hạn ngạch thép miễn thuế xuống 47%, từ khoảng 33 triệu tấn xuống còn 18,3 triệu tấn, đồng thời tăng gấp đôi thuế ngoài hạn ngạch từ 25% lên 50% cho đến năm 2031 .
• Ủy ban châu Âu đang xem xét luật để buộc các công ty trong các lĩnh vực nhạy cảm phải đa dạng hóa nhà cung cấp lên ít nhất ba nguồn – rõ ràng là nhằm giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc .

Kỳ vọng thận trọng về một đột phá

Bất chấp lịch trình ngoại giao dày đặc, kỳ vọng về một thỏa thuận cụ thể là rất thấp. EUobserver mô tả cuộc họp ngày 29/6 như một "sự kiện có tính quyết định", nhưng hầu hết các nhà phân tích coi các cuộc đàm phán là một bài tập trong việc quản lý leo thang – giữ cho các kênh liên lạc luôn mở thay vì đạt được các nhân nhượng . Những bất đồng sâu sắc về trợ cấp công nghiệp, tiếp cận thị trường và nguyên nhân của sự mất cân bằng vẫn chưa được giải quyết.

Cảnh báo của Bắc Kinh chống lại chủ nghĩa bảo hộ

Trung Quốc bước vào các cuộc đàm phán với tư thế cảnh báo phòng thủ và rõ ràng:

• Cuối tháng 5/2026, Bắc Kinh cảnh báo sẽ triển khai các biện pháp đối phó ngay lập tức nếu EU thúc đẩy các công cụ đề xuất nhằm vào tình trạng dư thừa công suất của Trung Quốc .
• Bộ Thương mại Trung Quốc cảnh báo rằng nếu EU đưa ra "các công cụ thương mại đơn phương" hoặc các hạn chế mang tính phân biệt đối xử, Trung Quốc sẽ "kiên quyết trả đũa" và thực hiện các biện pháp hiệu quả để bảo vệ lợi ích của mình .
• Đại sứ Trung Quốc tại EU, Thái Nhuận, tuyên bố rằng Bắc Kinh "hoàn toàn nhận thức" được những lo ngại của EU, khẳng định Trung Quốc "chưa bao giờ cố tình theo đuổi thặng dư thương mại" và kêu gọi giải quyết các vấn đề thông qua đối thoại, đồng thời kiên quyết phản đối chủ nghĩa bảo hộ .
• Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh nhắc lại rằng bản chất của quan hệ kinh tế EU-Trung Quốc là "hợp tác cùng có lợi và cùng thắng" và kêu gọi EU duy trì thương mại tự do và cạnh tranh công bằng .

Bối cảnh rộng hơn: Thuế xe điện và đa dạng hóa chuỗi cung ứng

Thuế xe điện. Tranh chấp về xe điện vẫn là điểm nóng trung tâm. Ủy ban châu Âu kết luận vào tháng 6/2024 rằng xe điện sản xuất tại Trung Quốc được hưởng lợi từ các khoản trợ cấp không công bằng và đã áp dụng mức thuế chống trợ cấp tạm thời từ 17,4% đến 38,1% . Vào tháng 10/2024, các mức thuế chính thức lên tới 45% có hiệu lực . Vào tháng 1/2026, EU đã đưa ra hướng dẫn cho phép các nhà sản xuất xe điện Trung Quốc thay thế thuế quan bằng cam kết về mức giá tối thiểu, mở ra một lối thoát khả thi . Dữ liệu từ Viện Mercator chỉ ra rằng xuất khẩu xe điện của Trung Quốc là động lực chính thúc đẩy thặng dư thương mại kỷ lục của Bắc Kinh với EU trong quý I/2026 .

Đa dạng hóa chuỗi cung ứng. Ủy ban châu Âu hiện đang xem xét luật buộc các công ty trong các lĩnh vực nhạy cảm phải giảm sự phụ thuộc vào một nhà cung cấp duy nhất – đặc biệt là Trung Quốc – và đa dạng hóa lên ít nhất ba nguồn . Điều này là một phần của Chiến lược An ninh Kinh tế EU, theo logic "thúc đẩy, bảo vệ và hợp tác", kết hợp phòng vệ thị trường với xây dựng năng lực trong nước .

Thép và hơn thế nữa. Sự đối đầu đã mở rộng từ xe điện sang thép (với việc cắt giảm 47% hạn ngạch), máy móc và thiết bị điện – hai nhóm sản phẩm hàng đầu trong thương mại EU-Trung Quốc . Các nhà phân tích tại Hội đồng Đại Tây Dương lưu ý rằng cuộc tranh luận bắt đầu từ xe điện Trung Quốc đã phát triển thành một cuộc đối đầu rộng lớn hơn nhiều với những hậu quả cơ cấu của tình trạng dư thừa công suất công nghiệp của Trung Quốc, hiện đã mở rộng sang các thành phần điện gió, tấm pin mặt trời và chất bán dẫn trưởng thành .

Triển vọng

Các cuộc đàm phán tại Brussels phản ánh một mối quan hệ đang ở bước ngoặt. Cả hai bên đều đầu tư vào các cơ chế đối thoại để quản lý leo thang, nhưng các động lực cơ cấu – dư thừa công suất công nghiệp của Trung Quốc, thâm hụt ngày càng rộng của EU và áp lực chính trị trong nước ở châu Âu đòi hỏi phòng vệ thương mại mạnh mẽ hơn – không có dấu hiệu giảm bớt. Nguy cơ chiến tranh thương mại vẫn ở mức cao, nhưng cuộc họp ngày 29/6 cho thấy sự ưu tiên chung, ít nhất là vào lúc này, là tiếp tục đối thoại thay vì leo thang đơn phương.