Sông băng Thụy Sĩ 'chết' sớm thứ hai trong lịch sử: Ngày 29/6, thảm họa tan chảy do bụi Sahara và biến đổi khí hậu

'Sự kết hợp của những hoàn cảnh xấu'

Ông Matthias Huss, người đứng đầu Chương trình Giám sát Sông băng Thụy Sĩ (GLAMOS), mô tả tình trạng hiện tại là kết quả của 'sự kết hợp của những hoàn cảnh xấu' . Ba yếu tố đã kết hợp để tạo ra một năm băng tan cực đoan sớm như vậy:

Lượng tuyết rơi mùa đông thấp

Các phép đo được thực hiện trên 25 sông băng của Thụy Sĩ vào tháng 4 và đầu tháng 5 năm 2026 cho thấy lượng tuyết mùa đông ít hơn khoảng 25% so với mức trung bình giai đoạn 2010–2020 . Tuyết đóng vai trò như một tấm chăn bảo vệ cho lớp băng vĩnh cửu. Khi có ít tuyết hơn, bề mặt sông băng tối màu sẽ tiếp xúc với ánh nắng mặt trời sớm hơn và hấp thụ nhiều nhiệt hơn.

Tháng 5 nóng nhất lịch sử và đợt nắng nóng tàn khốc vào tháng 6

Tháng 5 năm 2026 là tháng 5 nóng nhất từng được ghi nhận trên toàn châu Âu . Tiếp đó là một đợt nắng nóng vào tháng 6 mà mạng lưới World Weather Attribution (WWA) mô tả là 'nghiêm trọng nhất từng được theo dõi' trong tháng . Một nghiên cứu quy kết nhanh của WWA đã kết luận rằng đợt nắng nóng này sẽ 'gần như không thể xảy ra' nếu không có biến đổi khí hậu do con người gây ra và hiện nay khả năng xảy ra cao hơn tới 200 lần so với 20 năm trước .

Vòng lặp phản hồi của bụi Sahara

Vào tháng 3 năm 2026, các luồng gió đã mang bụi từ sa mạc Sahara lên dãy Alps của Thụy Sĩ, phủ một lớp lên tuyết . Điều này làm sẫm màu bề mặt, làm giảm khả năng phản chiếu (suất phản chiếu) của nó. Các nghiên cứu khoa học cho thấy bụi Sahara và carbon đen làm giảm suất phản chiếu trung bình hàng năm của sông băng từ 0,04 đến 0,06, làm tăng lượng băng tan hàng năm lên 15–19% so với điều kiện tuyết sạch . Báo cáo thường niên 2023/2024 của GLAMOS cũng ghi nhận hiện tượng tương tự, lưu ý rằng bụi Sahara đã đẩy nhanh quá trình tan tuyết thông qua hiệu ứng suất phản chiếu này . Điều này tạo ra một vòng lặp phản hồi: băng bẩn hơn hấp thụ nhiều nhiệt hơn, tan nhanh hơn và để lộ nhiều băng bẩn hơn bên dưới .

Sự so sánh đáng ngại với năm kỷ lục 2022

Mùa tan năm 2026 đang tiến triển một cách đáng báo động, gần giống với năm 2022, mà ông Huss gọi là 'năm cực đoan nhất từng được ghi nhận trong lịch sử giám sát sông băng Thụy Sĩ' . Năm 2022, 60–80% tổng lượng băng tan đến từ sự mất khối lượng thuần (tan chảy mất cân bằng), và sự kết hợp giữa lượng tuyết rơi thấp và nhiệt độ cực cao đã gây ra sự sụt giảm thể tích lên tới 6% . Báo cáo năm 2024/2025 của GLAMOS lưu ý rằng cân bằng khối lượng của năm hiện tại đang được theo dõi là thấp thứ hai từ trước đến nay, chỉ sau năm 2022 . Ông Huss tuyên bố rằng năm 2026 'giống một cách đáng ngạc nhiên' với thảm họa năm 2022 .

Đợt nắng nóng châu Âu rộng lớn hơn: Số người chết và nghiên cứu quy kết

Đợt nắng nóng đang làm tan chảy các sông băng cũng đã giết chết hàng trăm người trên khắp châu Âu. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) báo cáo đã ghi nhận hơn 1.300 ca tử vong vượt mức trên khắp châu Âu kể từ ngày 21 tháng 6 năm 2026 . Một nghiên cứu riêng biệt của Viện Grantham thuộc Đại học Imperial College London ước tính rằng biến đổi khí hậu gần như làm tăng gấp ba số ca tử vong liên quan đến nhiệt trong giai đoạn cuối tháng 6, gây ra khoảng 1.500 ca tử vong vượt mức bổ sung trên 12 thành phố lớn của châu Âu (Khoảng tin cậy 95%: 1.262–1.709) .

• Nhiệt độ kỷ lục: Vương quốc Anh ghi nhận nhiệt độ tháng 6 cao nhất từ trước đến nay ở mức 36,7°C , và Pháp ghi nhận ngày nóng nhất kể từ khi bắt đầu ghi chép ở mức 44,3°C . Ít nhất 101 triệu người đã phải đối mặt với nhiệt độ vượt quá 35°C trên khắp lục địa .

Thu hẹp 38% kể từ năm 2000: Sự nghiệt ngã dài hạn

Mùa tan chảy đơn lẻ này là một phần của xu hướng dài hạn đáng sợ. Từ năm 2000 đến năm 2024, các sông băng của Thụy Sĩ đã mất khoảng 38% tổng thể tích . Tốc độ mất mát đang tăng tốc một cách đáng kể: từ năm 2021 đến năm 2024, các sông băng Thụy Sĩ mất khối lượng với tốc độ 1,5 ± 0,3 Gt mỗi năm, thể hiện mức tăng gấp đôi so với giai đoạn 2010–2020 . Chỉ trong hai năm (2022–2023), các sông băng Thụy Sĩ đã mất 10% thể tích — lượng băng tương đương với lượng băng đã mất trong ba thập kỷ từ năm 1960 đến năm 1990 .

Thụy Sĩ đã mất khoảng 1.200 sông băng trong 50 năm qua, giảm từ khoảng 1.400 xuống còn khoảng 200 sông băng vẫn được coi là đáng kể cho đến ngày nay . Sự mất thể tích nhanh chóng đang diễn ra khiến cho việc chỉ còn lại những tàn tích của băng trên dãy Alps Thụy Sĩ vào năm 2100 theo các dự báo nóng lên liên tục trở nên ngày càng có khả năng xảy ra.

Sông băng Rhone: Hình ảnh thu nhỏ của một cuộc khủng hoảng lớn hơn

Mặc dù tỷ lệ mất băng cụ thể của Sông băng Rhone trong năm 2026 không được đề cập chi tiết trong các kết quả tìm kiếm, nhưng đây là một trong những sông băng được giám sát chặt chẽ nhất ở Thụy Sĩ và là ví dụ điển hình cho những xu hướng rộng lớn hơn được mô tả ở trên. Trong nhiều thập kỷ, nó đã rút lui một cách rõ rệt. Những mùa hè gần đây, phần lưỡi của nó được phủ bằng những tấm chăn trắng bảo vệ trong nỗ lực làm chậm quá trình tan chảy — một biện pháp ngày càng kém hiệu quả khi điều kiện tổng thể xấu đi hàng năm.

Ngày mất băng sớm thứ hai từng được ghi nhận là một dấu hiệu rõ ràng cho thấy cánh cửa để hạn chế sự nóng lên đang đóng lại. Khoa học đã rõ ràng: nếu không có sự cắt giảm nhanh chóng và bền vững lượng phát thải khí nhà kính, dãy Alps Thụy Sĩ sẽ mất phần lớn băng trong vòng hai thế hệ tới.