Hội đồng Chuyên gia Iran cảnh báo các nhà đàm phán: Chương trình hạt nhân là 'bất khả xâm phạm'

Bản ghi nhớ Islamabad ngày 15 tháng 6

Cảnh báo này được đưa ra chưa đầy hai tuần sau khi Mỹ và Iran ký một Bản ghi nhớ (MOU) gồm 14 điểm vào ngày 15/6/2026—được gọi là Bản ghi nhớ Islamabad—nhằm thiết lập một khuôn khổ để chấm dứt chiến sự .

Các điều khoản về ngừng bắn và quân sự

• Chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn các hoạt động quân sự trên tất cả các mặt trận, bao gồm cả Lebanon .
• Mỹ đồng ý ngay lập tức dỡ bỏ phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran .
• Cả hai bên cam kết không sử dụng hoặc đe dọa sử dụng vũ lực .

Lộ trình 60 ngày

• MOU thiết lập một giai đoạn ngoại giao kéo dài 60 ngày (bắt đầu từ ngày 15/6), trong thời gian đó các bên phải đàm phán một thỏa thuận cuối cùng toàn diện về các vấn đề hạt nhân, dỡ bỏ trừng phạt và an ninh khu vực .
• Trong giai đoạn này, lệnh ngừng bắn vẫn có hiệu lực .

Dỡ bỏ trừng phạt và các điều khoản kinh tế

• Iran có thể bắt đầu xuất khẩu dầu ngay lập tức sau khi ký MOU .
• Mỹ đồng ý miễn trừ trừng phạt đối với xuất khẩu dầu và các dịch vụ liên quan của Iran trong thời gian 60 ngày .
• Các tài sản bị đóng băng của Iran—ước tính từ 80-100 tỷ đô la Mỹ—sẽ được giải phóng như một phần của khuôn khổ này .
• Iran đồng ý đảm bảo an toàn cho tàu thương mại qua eo biển Hormuz mà không thu phí trong 60 ngày .

Các điều khoản về hạt nhân

• Các cuộc đàm phán hạt nhân đã bị hoãn lại hoàn toàn cho giai đoạn đàm phán 60 ngày—bản thân MOU không giải quyết câu hỏi về làm giàu uranium .
• Iran cam kết không phát triển vũ khí hạt nhân, nhưng các chi tiết cụ thể về giới hạn làm giàu và kho dự trữ vẫn còn bỏ ngỏ .

Điểm mấu chốt: Kho dự trữ uranium làm giàu của Iran

Vấn đề gây tranh cãi nhất chưa được giải quyết là số phận của kho dự trữ uranium gần đạt cấp độ vũ khí của Iran . Theo IAEA, Iran nắm giữ khoảng 441 kg uranium đã được làm giàu ở mức 60%—chỉ còn một bước kỹ thuật nữa là đạt đến mức 90% cần thiết cho vũ khí hạt nhân . Tổng Giám đốc IAEA Rafael Grossi ước tính lượng dự trữ này đủ để sản xuất vật liệu cho hơn 10 đầu đạn hạt nhân nếu được làm giàu thêm .

Yêu cầu của Mỹ là lượng dự trữ này phải được chuyển ra khỏi Iran, pha loãng hoặc xử lý theo cách khác . Nhưng vào cuối tháng 5/2026, Lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei đã đưa ra một chỉ thị cứng rắn: "Không một gram nào được rời đi." Lệnh này, được hai nguồn tin cấp cao Iran xác nhận với Reuters, yêu cầu tất cả uranium đã làm giàu phải ở lại trên lãnh thổ Iran . Chỉ thị này mâu thuẫn trực tiếp với yêu cầu cốt lõi của Mỹ và được báo cáo rộng rãi là trở ngại lớn nhất đối với một thỏa thuận toàn diện .

Mohammad Eslami, người đứng đầu cơ quan hạt nhân Iran, cũng đã tuyên bố rằng bất kỳ thỏa thuận cuối cùng nào phải bao gồm sự công nhận quyền làm giàu uranium của Iran—một 'lằn ranh đỏ' khác xung đột với lập trường của Washington .

Các cuộc tranh luận và phe đối lập song song

Tại Washington:

• Các thượng nghị sĩ Đảng Cộng hòa yêu cầu một cuộc bỏ phiếu chính thức về MOU, chỉ trích Nhà Trắng giấu Quốc hội và việc Phó Tổng thống JD Vance ký văn bản mà không tham vấn trước .
• Các nhà lập pháp và nhà phân tích bảo thủ cho rằng Quốc hội có thể phá hủy hoặc bác bỏ MOU, với lý do có sự hỗn loạn nội bộ gay gắt trong Đảng Cộng hòa về việc liệu thỏa thuận có nhượng bộ quá nhiều trước khi giải quyết được vấn đề hạt nhân hay không .
• Nhóm Tự do Tiến bộ của Quốc hội trước đó đã phản đối tài trợ bổ sung cho cuộc chiến Iran, và việc MOU hoãn các vấn đề hạt nhân đã vấp phải sự chỉ trích từ cả diều hâu (cho rằng nhượng bộ quá nhiều) và bồ câu (cho rằng chưa đi đủ xa) .
• Các thượng nghị sĩ Đảng Dân chủ đã thực hiện chín nỗ lực để thúc đẩy một nghị quyết về quyền hạn chiến tranh nhằm chính thức chấm dứt chiến sự, với nỗ lực mới nhất thất bại trong cuộc bỏ phiếu 47-48 .

Trong giới cứng rắn của Iran:

• Bản thân cảnh báo của Hội đồng Chuyên gia đã phản ánh sự lo lắng của phe cứng rắn rằng các nhà đàm phán có thể vượt quá 'lằn ranh đỏ' của Lãnh tụ tối cao .
• Phe cứng rắn coi MOU là một cái bẫy tiềm tàng, đảm bảo dỡ bỏ trừng phạt và mở lại Hormuz mà không có sự đảm bảo về việc bảo vệ chương trình làm giàu của Iran—chính là vấn đề mà Khamenei đã tuyên bố là bất khả thương lượng .
• Một số người cứng rắn đã công khai lập luận rằng lộ trình 60 ngày là một chiến thuật của Mỹ để moi được các nhượng bộ hạt nhân sau khi Iran đã thực hiện các cam kết về Hormuz và trừng phạt dầu mỏ, khiến Tehran mất đi đòn bẩy .

Israel cũng bày tỏ quan ngại sâu sắc. Phía Mỹ hiểu rằng Israel có thể coi việc không giải quyết được kho dự trữ uranium là một rủi ro an ninh khó chấp nhận, và MOU không đề cập đến các đảm bảo an ninh cho Israel .

Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo?

MOU đã tạm dừng giao tranh và mở lại eo biển Hormuz, nhưng chiếc đồng hồ 60 ngày hiện đang tích tắc cho vấn đề khó khăn nhất: liệu Iran có bao giờ đồng ý loại bỏ uranium gần cấp độ vũ khí của mình khỏi đất nước hay không, trước chỉ thị cứng rắn 'không một gram nào rời đi' của Khamenei . Cả Washington và Tehran đều phải đối mặt với sự phản đối gay gắt trong nước có thể làm sụp đổ khuôn khổ trước khi 60 ngày kết thúc. Cảnh báo của Hội đồng Chuyên gia cho thấy rõ ràng rằng giới giáo sĩ cầm quyền ở Iran sẽ chống lại bất kỳ thỏa thuận nào đụng đến những gì họ coi là quyền hạt nhân bất khả thương lượng.