Bolivia chấm dứt 15 năm neo tỷ giá, giảm giá 30%: Nguyên nhân, 53 ngày biểu tình và tương lai bất định

Dưới đây là bài viết phân tích, kiểm chứng từ các nguồn tin uy tín, giải đáp chi tiết từng phần trong câu hỏi của bạn.

Nguyên nhân Bolivia chấm dứt neo tỷ giá đô la và giảm giá đồng nội tệ ~30%

Bolivia chính thức từ bỏ chế độ tỷ giá cố định vào ngày 26 tháng 6 năm 2026, sau một loạt các thất bại mang tính cơ cấu khiến việc duy trì tỷ giá neo trở nên không thể.

• Sự sụp đổ của xuất khẩu khí đốt tự nhiên. Sản lượng khí đốt của Bolivia giảm năm này qua năm khác, và xuất khẩu lao dốc hơn 60%, làm cạn kiệt nguồn ngoại tệ cần thiết để bảo vệ chế độ tỷ giá cố định .
• Dự trữ quốc tế cạn kiệt. Nhiều năm dòng đô la chảy ra ngoài đã làm rỗng két của ngân hàng trung ương, khiến việc cung cấp đô la ở tỷ giá chính thức BOB 6.96/USD là bất khả thi .
• Khan hiếm đô la nghiêm trọng và thị trường chợ đen hỗn loạn. Việc tiếp cận đô la ở tỷ giá chính thức trở nên bất khả thi . Tỷ giá trên thị trường chợ đen xuất hiện và được báo cáo lên tới BOB 20 đổi 1 đô la — gần gấp ba lần tỷ giá chính thức .
• Khủng hoảng cán cân thanh toán cấp tính. Tham vấn Điều IV năm 2025 của IMF mô tả các "lỗ hổng kinh tế vĩ mô cấp tính" do doanh thu từ khí đốt sụp đổ, chi tiêu ngân sách quá lớn và khoảng trống tài trợ rộng lớn .
• Phân tích học thuật chỉ ra mức giảm giá ~32.5% là cần thiết. Một ghi chú chính sách của Phòng thí nghiệm Phát triển Tài chính (Financial Development Lab) lập luận rằng Bolivia cần điều chỉnh bên ngoài 32.5% để ổn định nợ và phục hồi tăng trưởng .

Vào ngày 26 tháng 6, chính phủ tuyên bố chuyển sang chế độ tỷ giá thả nổi, và ngân hàng trung ương niêm yết tỷ giá ban đầu ở mức khoảng BOB 9.73 đổi 1 đô la — mức giảm giá khoảng 30% so với tỷ giá mua trước đó . Chính phủ cho biết động thái này nhằm "tăng cường ổn định kinh tế vĩ mô" và "duy trì khả năng cạnh tranh bên ngoài" .

Các sự kiện chính trong cuộc khủng hoảng biểu tình kéo dài ~50 ngày sau đó

Bất ổn bắt đầu từ đầu tháng 5 năm 2026 và kéo dài khoảng 53 ngày . Cuộc khủng hoảng diễn ra song song với tình trạng khan hiếm đô la ngày càng tồi tệ và cuối cùng là sự phá vỡ tỷ giá neo.

• Tháng 5/2026 — Biểu tình bùng nổ. Dẫn đầu là thợ mỏ, giáo viên, nông dân và các công nhân khác, các cuộc biểu tình ban đầu bùng phát từ một đạo luật cho phép sử dụng đất làm tài sản thế chấp cho các khoản vay, trong bối cảnh suy thoái kinh tế nghiêm trọng .
• Cuối tháng 5 — Tổng thống Paz cảnh báo đất nước ở "điểm bùng phát." Tổng thống Rodrigo Paz nói rằng quốc gia đang "trên bờ vực" sau một tháng biểu tình chống chính phủ khiến 7 người thiệt mạng. Người biểu tình, do các công đoàn và nhóm bản địa dẫn đầu, đã dựng các chốt chặn trên toàn quốc .
• Ngày 19/6 — Thiếu hụt nhiên liệu và lương thực trầm trọng hơn. Các chốt chặn quanh La Paz, El Alto và Cochabamba đã làm gián đoạn nguồn cung lương thực, nhiên liệu và y tế . Các cuộc biểu tình bắt đầu yêu cầu Tổng thống Paz từ chức .
• Ngày 19/6 — Chính phủ đạt thỏa thuận với COB (Trung tâm Công nhân Bolivia). Chính quyền của Tổng thống Paz và COB đã ký một thỏa thuận thành lập các nhóm công tác theo ngành để giải quyết các yêu cầu thông qua đối thoại .
• Ngày 20/6 — Tình trạng khẩn cấp được ban bố. Bất chấp thỏa thuận với COB, nhiều chốt chặn vẫn còn. Tổng thống Paz tuyên bố tình trạng khẩn cấp trên toàn quốc trong 90 ngày, trao quyền cho quân đội phá dỡ các chướng ngại vật . Đến chiều cùng ngày, số chốt chặn đã giảm từ hơn 100 xuống còn khoảng 35 .
• Ngày 26/6 — Chấm dứt tỷ giá neo. Chính phủ tuyên bố chuyển sang tỷ giá thả nổi, giảm giá đồng boliviano khoảng 30% .
• Ít nhất 14 người đã thiệt mạng trong suốt 53 ngày khủng hoảng .
• Ngày 27/6 — Tổng thống Paz thúc đẩy cải cách ngành công nghiệp. Khi cuộc sống dần trở lại bình thường, Tổng thống Paz tiếp tục nỗ lực cải cách luật khai khoáng và hydrocarbon mang tính dân tộc chủ nghĩa để thu hút đầu tư .

Thỏa thuận nào đã giải quyết được phần lớn bất ổn?

Thỏa thuận then chốt đạt được vào ngày 19 tháng 6 năm 2026 giữa chính quyền Tổng thống Paz và Trung tâm Công nhân Bolivia (COB) , liên đoàn công đoàn lao động chính của đất nước .

• Thỏa thuận cam kết cả hai bên thành lập các nhóm công tác theo ngành để giải quyết các yêu cầu của người biểu tình thông qua đối thoại thay vì phong tỏa .
• Nó mở đường cho việc đình chỉ các biện pháp biểu tình và cuối cùng là dỡ bỏ các chốt chặn .
• Tuy nhiên, vài giờ sau khi ký kết, chính phủ vẫn tuyên bố tình trạng khẩn cấp để đối phó với các chốt chặn của những người cứng rắn không chịu giải tán .

Những ẩn số còn lại về cải cách kinh tế và đầu tư nước ngoài của Bolivia

Ngay cả sau khi chấm dứt tỷ giá neo và dập tắt cuộc bất ổn tồi tệ nhất, nhiều ẩn số lớn vẫn tồn tại.

Về cải cách kinh tế và thỏa thuận với IMF:

• Chương trình IMF vẫn chưa được hoàn tất. Bolivia thông báo với các nhà đầu tư vào ngày 15/6 rằng họ "gần" đạt được thỏa thuận về chương trình tài trợ với IMF, nhiều khả năng sau khi áp dụng tỷ giá thả nổi . Chính phủ được cho là đang tìm kiếm khoảng 3 tỷ đô la từ IMF, và riêng biệt đàm phán 9 tỷ đô la các khoản vay đa phương để thúc đẩy phục hồi . Nhưng chưa có thỏa thuận nào được ký kết, và các điều kiện của IMF có thể yêu cầu những điều chỉnh đau đớn hơn nữa.
• Tính bền vững của nợ rất mong manh. Một phân tích của Phòng thí nghiệm Phát triển Tài chính kết luận rằng Bolivia không chỉ cần phá giá mà còn cần tái cơ cấu nợ song phương và tư nhân trong 5 năm để ổn định tài chính . Liệu các chủ nợ có đồng ý hay không vẫn chưa rõ ràng.
• Các nỗ lực cải cách trước đây đã gây ra biểu tình. Các cải cách trước đó của Tổng thống Paz, bao gồm cắt giảm trợ giá nhiên liệu (xăng +86%, dầu diesel +162%) và áp dụng thắt lưng buộc bụng, đã gây ra bất ổn trên toàn quốc vào cuối năm 2025 . Mô hình này làm dấy lên nguy cơ thắt chặt tài khóa hơn nữa có thể làm bùng phát trở lại xung đột xã hội.

Về thu hút đầu tư nước ngoài:

• Luật đầu tư mang tính dân tộc chủ nghĩa vẫn còn hiệu lực. Luật Đầu tư năm 2014 của Bolivia đảm bảo đối xử bình đẳng cho các công ty nước ngoài, nhưng nó cũng cho đầu tư công ưu tiên hơn đầu tư tư nhân (cả trong nước và nước ngoài) . Các nỗ lực cải cách luật khai khoáng và hydrocarbon của Tổng thống Paz phải đối mặt với triển vọng bất định trong một môi trường chính trị phân cực .
• Sự phản đối chính trị đã ăn sâu. Cựu Tổng thống Evo Morales đã gọi tỷ giá thả nổi là một "sự phá giá trá hình", báo hiệu sự kháng cự chính trị mạnh mẽ từ phe cánh tả . Các nhóm liên minh với Morales đã thề chống lại chương trình nghị sự của Tổng thống Paz .
• Bolivia đang thu hút đầu tư phương Tây, khôi phục quan hệ ngoại giao đầy đủ với Mỹ và quảng bá nền tảng "chủ nghĩa tư bản cho tất cả" để thu hút đầu tư khai khoáng và năng lượng . Mỹ đã hoan nghênh các cải cách này . Tuy nhiên, lịch sử chủ nghĩa dân tộc tài nguyên và bất ổn xã hội đang diễn ra khiến các nhà đầu tư thận trọng.
• Vòng biểu tình chưa chắc đã kết thúc. Thỏa thuận với COB là một hiệp định đình chiến, không phải là một giải pháp lâu dài. Nếu các cải cách ngành của Tổng thống Paz bị coi là quá thân thiện với doanh nghiệp hoặc nếu chi phí sinh hoạt tiếp tục tăng sau khi phá giá, các cuộc bất ổn mới có thể bùng phát, tiếp tục ngăn cản dòng vốn nước ngoài .