Các bộ trưởng năng lượng EU 'bẻ cong' Gói lưới điện: Điều gì đã xảy ra tại Hội đồng Năng lượng ngày 26/6?

Các bộ trưởng năng lượng từ 22 quốc gia thành viên EU đã nhóm họp tại Luxembourg vào ngày 26/6/2026 để thống nhất về lập trường chung (general approach)—quan điểm đàm phán chính thức của Hội đồng—về Gói lưới điện châu Âu (European Grids Package). Được Ủy ban châu Âu đề xuất vào ngày 10/12/2025, gói này nhằm hiện đại hóa lưới điện châu Âu thông qua sửa đổi Quy định TEN-E và một chỉ thị sửa đổi để đẩy nhanh quy trình cấp phép. Tuy nhiên, cuộc họp đã phơi bày những rạn nứt sâu sắc giữa tham vọng của Ủy ban về phối hợp cấp EU và quyết tâm của các nước thành viên trong việc bảo toàn chủ quyền quốc gia về quy hoạch và tài chính lưới điện. Thỏa hiệp cuối cùng đã làm suy yếu đáng kể hai yếu tố gây tranh cãi nhất của gói.

Giám sát tập trung bị thu hẹp

Đề xuất của Ủy ban nhằm chuyển dịch quy hoạch cơ sở hạ tầng về phía điều phối thực sự cấp EU, với vai trò mạnh mẽ hơn của Ủy ban trong việc hòa giải các cuộc đàm phán chính trị và xác định các kịch bản chung cho cơ sở hạ tầng xuyên biên giới. Đây là mục tiêu cốt lõi của sáng kiến "Energy Highways" nằm trong gói.

Các quốc gia thành viên đã phản ứng mạnh mẽ. Mạng lưới các nhà điều hành hệ thống truyền tải châu Âu (ENTSO-E) cảnh báo rằng việc chuyển vai trò từ cấp quốc gia lên cấp châu Âu "sẽ làm tăng sự không chắc chắn trong kết quả ra quyết định" và sẽ không giải quyết được các rào cản đối với việc triển khai cơ sở hạ tầng kịp thời. Văn bản thỏa hiệp cuối cùng đã trao quyền kiểm soát lớn hơn cho các thủ đô quốc gia, phản ánh những lo ngại sâu sắc về chủ quyền.

Tái phân bổ doanh thu tắc nghẽn: Vấn đề gây tranh cãi nhất

Yếu tố gây chia rẽ nhất là đề xuất của Ủy ban yêu cầu các nhà điều hành hệ thống truyền tải (TSO) trích 25% thu nhập từ tắc nghẽn—doanh thu từ các điểm nghẽn trên đường dây điện xuyên biên giới—cho đầu tư lưới điện xuyên biên giới. Đề xuất này đã vấp phải "sự phản đối ngày càng tăng" và "sự kháng cự ngày càng lớn" từ một số quốc gia thành viên và nhà điều hành lưới điện, những người cảnh báo rằng nó có thể làm suy yếu quyền kiểm soát quốc gia đối với mạng lưới. Thụy Điển đã cảnh báo rõ ràng rằng kế hoạch này có thể hạn chế xuất khẩu điện của nước này, dẫn đến việc thu hẹp sáng kiến. Một tài liệu của Hội đồng vào tháng 5/2026 cho thấy một số quốc gia thành viên "lo ngại" rằng văn bản sửa đổi giới hạn 25% chỉ dành cho các nước có dự án PCI "làm loãng đi đáng kể tinh thần của đề xuất ban đầu".

Thỏa hiệp: Theo văn bản của các nước thành viên, yêu cầu dành riêng doanh thu tắc nghẽn sẽ hết hiệu lực sau 8 năm. Các bộ trưởng đã áp dụng một "cách tiếp cận thận trọng hơn" so với đề xuất ban đầu của Ủy ban, làm suy yếu đáng kể cơ chế tài trợ xuyên biên giới. Một bảng câu hỏi của Chủ tịch Hội đồng vào tháng 5/2026 đã báo hiệu sự nhạy cảm này bằng cách hỏi: "Các quốc gia thành viên sẵn sàng phát triển khuôn khổ tài chính và quy hoạch của mình đến mức nào—bao gồm cả việc sử dụng doanh thu tắc nghẽn và chia sẻ chi phí rộng hơn?".

Mối quan ngại về chủ quyền thúc đẩy sự kháng cự

Mối quan ngại về chủ quyền quốc gia là động lực thúc đẩy sự kháng cự. Nhiều quốc gia thành viên phản đối việc trao cho Ủy ban EU thẩm quyền đối với quy hoạch lưới điện quốc gia và phân bổ doanh thu tắc nghẽn thu được trong biên giới của họ. Lời đe dọa của Thụy Điển về việc hạn chế xuất khẩu điện là minh chứng cho căng thẳng: các nước có thặng dư năng lượng tái tạo lo ngại rằng việc góp chung doanh thu ở cấp EU sẽ chuyển tiền từ người tiêu dùng và nhà điều hành lưới điện trong nước sang các quốc gia thành viên khác mà không có lợi ích quốc gia tương đương.

Các nhóm khí hậu cảnh báo không làm suy yếu gói

Climate Action Network (CAN) Europe, đại diện cho hơn 200 tổ chức thành viên, đã gửi thư tới các bộ trưởng trước Hội đồng Năng lượng ngày 26/6, kêu gọi họ không làm suy yếu gói này. Các yêu cầu của họ là xây dựng một kịch bản cơ sở hạ tầng xuyên biên giới chung do EU dẫn dắt, tận dụng doanh thu tắc nghẽn dư thừa cho phát triển lưới điện, và cam kết loại bỏ dần cơ sở hạ tầng nhiên liệu hóa thạch.

CAN Europe trước đó đã mô tả gói này là "một bước đi rất cần thiết để đẩy nhanh quá trình chuyển đổi của châu Âu sang một lưới điện hoàn toàn tái tạo và có khả năng phục hồi" nhưng cảnh báo rằng việc tăng tốc "phải đi đôi với bảo vệ môi trường mạnh mẽ". Văn phòng Môi trường châu Âu (EEB) cũng gửi các khuyến nghị kêu gọi các bộ trưởng giữ cho gói này tham vọng.

Bối cảnh rộng hơn: An ninh năng lượng, giá cả và nhu cầu

Gói lưới điện được xây dựng trong bối cảnh áp lực gay gắt:

• Khủng hoảng an ninh năng lượng: Một báo cáo của Greenpeace vào tháng 6/2026 đã chỉ trích phản ứng của EU đối với cuộc khủng hoảng năng lượng do chiến tranh với Iran gây ra là một "gói cứu trợ hóa thạch" đầy "sự thiếu mạch lạc cấu trúc sâu sắc".
• Giá điện cao và tắc nghẽn lưới điện: Một báo cáo của Euronews vào tháng 6/2026 cho thấy châu Âu phải đối mặt với "hàng đợi 100 tỷ euro" các yêu cầu kết nối lưới điện, với các dự án năng lượng sạch chờ đợi nhiều năm để kết nối, cảnh báo rằng nếu không can thiệp, châu Âu có nguy cơ "làm sâu sắc thêm" sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch biến động.
• Nhu cầu gia tăng từ trung tâm dữ liệu và điện khí hóa công nghiệp: Bản ghi nhớ giải thích của Ủy ban về Gói lưới điện lưu ý rằng quy hoạch và triển khai lưới điện phải tuân thủ các mục tiêu của EU về điện khí hóa, số hóa và khả năng cạnh tranh.
• Nhiệm kỳ Chủ tịch sắp tới của Ireland: Ireland, đảm nhận vai trò Chủ tịch Hội đồng từ ngày 1/7/2026, tuyên bố sẽ tìm cách đẩy nhanh công việc về gói lưới điện và sửa đổi EU ETS.

Song song: Thỏa thuận ba bên về lưu trữ năng lượng

Bên lề Hội đồng, thỏa thuận ba bên đầu tiên của EU về lưu trữ năng lượng đã được ký kết bởi đại diện từ các cơ quan công quyền, lĩnh vực lưu trữ và người tiêu dùng năng lượng công nghiệp.

Con đường phía trước

Lập trường chung được Hội đồng thống nhất mở đường cho các cuộc đàm phán ba bên (trilogue) với Nghị viện châu Âu vào cuối năm 2026. Các ranh giới chính về quy hoạch tập trung so với quốc gia và tài trợ xuyên biên giới hiện đã được vạch rõ, và Nghị viện có thể tìm cách khôi phục một phần tham vọng ban đầu của Ủy ban.