Dấu vết sao lạ: 2,5 triệu năm trước, một ngôi sao bay sát Mặt Trời – và sao chổi vẫn còn chịu ảnh hưởng đến ngày nay

Dưới đây là câu trả lời đã được kiểm chứng dựa trên các nguồn tin cậy nhất.

Bằng chứng cốt lõi

Một bài báo mới của Kaib & Raymond (được chấp nhận đăng trên The Planetary Science Journal, tháng 6 năm 2026) trình bày bằng chứng động lực học đầu tiên cho thấy sự bay sát của ngôi sao giống Mặt Trời HD 7977 cách đây khoảng 2,5 triệu năm đã để lại một 'dấu vân tay' có thể phát hiện được trên quỹ đạo của các sao chổi chu kỳ dài (LPCs) vẫn đang đến ngày nay . Những phát hiện chính:

• Dấu hiệu trong hướng quỹ đạo (phân bố ω). Sự phân bố quan sát được của đối số điểm cận nhật (ω) cho cả LPC "mới" (lần đầu vào) và "quay lại" chỉ được tái tạo tốt trong các mô phỏng nếu HD 7977 đã bay qua trong phạm vi ~6.000–10.000 AU từ Mặt Trời cách đây ~2,5 triệu năm . Nếu không có sự bay sát này, mô hình không thể tái tạo được kiểu ω quan sát được.

• Trận mưa sao chổi đang diễn ra. Theo kịch bản này, Hệ Mặt Trời vẫn đang ở giai đoạn cuối của một trận mưa sao chổi — một thời kỳ dòng LPC tăng cao kéo dài chưa trở lại mức nền . Các lần bay sát của những ngôi sao riêng lẻ làm tăng tỷ lệ mưa sao chổi lên gấp ~2 lần, và hiệu ứng tích lũy qua nhiều lần gặp gỡ là đáng kể .

• Sự không chắc chắn lớn về khoảng cách bay. Dữ liệu từ vệ tinh Gaia đưa ra khoảng cách tiếp cận trung bình trung vị là ~13.000 AU, nhưng có xác suất 5% ngôi sao đã đến trong phạm vi ~4.000 AU và xác suất 5% nó không bao giờ đến gần hơn ~24.000 AU . Mô hình của Kaib & Raymond phù hợp nhất với dữ liệu sao chổi ở khoảng cách gần hơn (6.000–10.000 AU).

• Không phải sự phù hợp hoàn hảo. Mô hình tái tạo thành công phân bố ω nhưng không tái tạo đầy đủ phân bố quan sát được của năng lượng quỹ đạo (bán trục lớn) của các LPC, cho thấy các cuộc gặp gỡ sao khác hoặc hiệu ứng động lực học cũng đóng vai trò .

Ý nghĩa rộng hơn

Ước tính quần thể sao chổi

Sự bay sát của HD 7977 có khả năng đã tái tạo quần thể của Đám mây Oort Bên trong với các sao chổi mà nếu không thì sẽ không bị xáo trộn vào Hệ Mặt Trời trong hàng triệu năm . Điều này có nghĩa là các quan sát dòng LPC hiện tại có thể đánh giá quá cao quần thể ổn định lâu dài của Đám mây Oort — chúng ta có thể đang nhìn thấy đuôi của một trận mưa, chứ không phải mức nền.

Tái tạo quỹ đạo hành tinh

Một nghiên cứu riêng của Zeebe & Hernandez (2025) đã kiểm tra xem liệu một lần bay sát cực đoan của HD 7977 (trong phạm vi ~3.900 AU cách đây 2,8 triệu năm) có thể làm thay đổi quỹ đạo Trái Đất hay không. Họ phát hiện không có sự thay đổi đáng kể nào trong quá trình tiến hóa quỹ đạo Trái Đất trong 70 triệu năm qua so với mô hình chuẩn . Vì vậy, trong khi quỹ đạo sao chổi bị ảnh hưởng mạnh, quỹ đạo hành tinh dường như vững chắc trước cuộc gặp gỡ này.

Lịch sử va chạm của Trái Đất

Ý nghĩa va chạm phụ thuộc nhiều vào khoảng cách bay chưa được biết:

• Ở khoảng cách khả dĩ gần nhất (~2.300 AU), xác suất va chạm của các sao chổi kích thước 1 km với Trái Đất tăng lên đáng kể, có thể liên kết sự bay sát này với quá trình chuyển đổi Pliocen-Pleistocen (~2,6 triệu năm trước) .
• Ở khoảng cách có xác suất cao hơn (6.000–10.000 AU), trận mưa sao chổi là có thật nhưng khiêm tốn hơn — sự gia tăng dòng LPC gấp 2 lần chứ không phải một cơn bão thảm khốc.
• Cuộc gặp gỡ HD 7977 là một phần của một mô hình rộng hơn: các phân tích dựa trên Gaia cho thấy ~20 lần sao đi qua trong vòng 1 pc của Mặt Trời mỗi triệu năm, nghĩa là các sự kiện mưa sao chổi như vậy không phải là hiếm . Một phân tích riêng năm 2024 cho thấy ~87 ngôi sao mỗi triệu năm đi qua trong vòng 6,5 năm ánh sáng, gấp đôi ước tính trước đó .

Kết luận: Bằng chứng mới là 'dấu vân tay' quỹ đạo đầu tiên của một lần bay sát sao cổ đại cụ thể vẫn còn nhìn thấy được trong quỹ đạo sao chổi ngày nay, nhưng sự không chắc chắn về khoảng cách bay (hệ số ~5) có nghĩa là mức độ của trận mưa sao chổi đang diễn ra — và tác động quá khứ của nó lên Trái Đất — vẫn là một câu hỏi nghiên cứu mở.