Mỹ không kích Iran trả đũa vụ tấn công tàu hàng: Thỏa thuận ngừng bắn mong manh bên bờ vực

Phản ứng của các bên: Căng thẳng leo thang

Tổng thống Donald Trump — Trên mạng xã hội Truth Social, ông gọi vụ tấn công bằng UAV là "sự vi phạm ngu ngốc" của Iran đối với thỏa thuận ngừng bắn, trực tiếp cáo buộc Tehran phá vỡ hiệp định . Ông ra lệnh không kích trả đũa và coi đó là biện pháp cần thiết để thực thi thỏa thuận .

CENTCOM — Ra tuyên bố chính thức xác nhận các cuộc không kích. CENTCOM cho biết đây là phản ứng trực tiếp và tương xứng với cuộc tấn công của Iran nhằm vào một tàu dân sự trên vùng biển quốc tế .

Các quan chức Mỹ (giấu tên) — Nói với tờ Wall Street Journal (WSJ) rằng lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã thực hiện vụ tấn công, và đây là thử thách nghiêm trọng nhất đối với thỏa thuận tạm thời mong manh giữa Mỹ và Iran .

Iran — Bộ Ngoại giao Iran cảnh báo rằng việc đi lại an toàn qua eo biển Hormuz "không thể được đảm bảo nếu không có sự phối hợp với Tehran" . Lực lượng IRGC tuyên bố sẽ đáp trả các cuộc tấn công của Mỹ một cách "nhanh chóng và dứt khoát" và "sự xâm lược của Mỹ sẽ không bị bỏ qua" — sẽ diễn ra "vào thời gian và địa điểm do chúng tôi lựa chọn" . Lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei, trong tuyên bố đầu tiên kể từ thỏa thuận ngừng bắn ngày 17/6, đã cảnh báo Mỹ về bất kỳ cuộc tấn công nào tiếp theo .

Tổ chức Hàng hải Quốc tế Liên Hợp Quốc (IMO) — Tạm dừng chương trình hộ tống tàu thuyền qua eo biển Hormuz ngay sau vụ tấn công ngày 25/6, với lý do rủi ro an ninh .

Ý nghĩa đối với các nguy cơ chính

Thỏa thuận ngừng bắn Mỹ-Iran mong manh

Trao đổi tấn công ngày 25-26/6 là thử thách nghiêm trọng nhất đối với thỏa thuận ngừng bắn tạm thời 60 ngày được ký kết vào ngày 17/6, vốn nhằm kết thúc hơn ba tháng xung đột trực tiếp Mỹ-Iran và mở lại eo biển Hormuz . Việc cả hai bên giao chiến chỉ trong vòng một tuần sau khi ký kết cho thấy thỏa thuận này mỏng manh đến mức nào.

Việc mở lại eo biển Hormuz gặp nguy hiểm

Thỏa thuận mở lại — đạt được từ ngày 12-17/6, theo đó Mỹ dỡ bỏ phong tỏa hải quân các cảng của Iran và Iran cho phép tàu thuyền lưu thông trở lại — hiện đang đứng trước nguy cơ đổ vỡ nghiêm trọng . IMO đã tạm dừng chương trình hộ tống, và các tàu thuyền được quan sát đã quay đầu thay vì đi qua eo biển . Cảnh báo của Bộ Ngoại giao Iran về việc cần có sự phối hợp với Tehran càng cho thấy Iran có thể vũ khí hóa eo biển này một lần nữa.

An toàn hàng hải trong khu vực bị đe dọa

Vận tải thương mại qua eo biển, nơi vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ toàn cầu, đang không còn an toàn dưới thỏa thuận ngừng bắn hiện tại. Cuộc tấn công vào một tàu container dân sự — lần đầu tiên kể từ khi thỏa thuận được ký kết — đã khiến thị trường hoảng sợ, đẩy giá dầu tăng vọt .

Nguy cơ leo thang rộng hơn

• Iran & Mỹ: Chu kỳ tấn công-đáp trả đang phục hồi. Iran đã thề sẽ trả đũa các cuộc tấn công của Mỹ, làm gia tăng nguy cơ xung đột qua lại có thể phá vỡ hoàn toàn khuôn khổ 60 ngày .
• Israel & Hezbollah/Lebanon: Việc vụ việc được mô tả là diễn ra "trước các cuộc đàm phán quan trọng giữa Lebanon và Israel" cho thấy cuộc đối đầu Mỹ-Iran có thể làm phức tạp các nỗ lực ngoại giao song song liên quan đến Israel và Hezbollah . Bất kỳ xung đột Mỹ-Iran mới nào cũng có thể phá hủy các cuộc đàm phán Lebanon-Israel và kích động Hezbollah leo thang chống lại Israel.
• Đàm phán hạt nhân: Thỏa thuận ngày 17/6 bao gồm yêu cầu Iran giảm kho dự trữ uranium làm giàu ở mức độ cao, và các cuộc đàm phán hạt nhân dự kiến sẽ diễn ra trong thời gian 60 ngày . Nếu lệnh ngừng bắn sụp đổ, các cuộc đàm phán hạt nhân sẽ bị đình trệ, và Iran có thể đẩy nhanh chương trình làm giàu của mình mà không bị ràng buộc bởi thỏa thuận tạm thời.